“Qimmatga tuşayotgan” kömir – navoiyliklar tutun içida yaşamoqda

“Farzandlarim tuğilib, voyaga yetdi, nevaralarim tuğildi, bu şaharni taşlab ketiş juda ham qiyin bizga. Lekin yillar mobaynida yaşab kelyapmiz-u, har doim ekologiya muammosi bizni qiynab kelmoqda. Hududimizda köplab sanoat korxonalari joylaşgan. Mana şu tufayli özi şundoq ham çöl hududida joylaşgan Navoiy şahrida boşqa hududlarga qaraganda havo ifloslanişi, odamlar qiyinçiliklari mavjud. Bu muammoni hamma biladi: viloyat rahbarlari ham, respublikada ham. Boz ustiga endi şaharga yaqin hududlarda har xil kiçik-kiçik korxonalarning taşkil bölayotgani va bu zavodlardan çiqayotgan zaharli gazlar ham şahar aholisini juda katta taşvişga solib qöymoqda.

Qarnabning yölida qurilgan korxonalardan çiqyaptimi, bilmadim, ertalablari nafas olişga qiyin bölib qolyapti. Qanaqadir tutunga öxşagan narsa qoplayapti şaharni”.

Har tong Navoiy şahri osmonida qopqoq singari turib qolayotgan tutunni bartaraf etişga Ekologiya boşqarmasining “kuçi” yetmayotgan körinadi. Negaki, ohakçilar tadbirkor, ularning ayrimlari vaziyatni örganişga borgan ekologlarga hatto darvoza oçmayotgan ekan. 

Aslida Navoiy viloyati Ekologiya boşqarmasi viloyat hokimiga aprel oyi boşidayoq hududda joylaşgan ohak va boşqa turdagi quriliş materiallari işlab çiqariş korxonalari kömir yoqilğisidan foydalanyotgani, buning oqibatida havoga qurum, har xil ifloslantiruvçi hamda konseragin moddalar ajralib çiqayotgani haqida ma’lum qilgan. Boşqarma boşliği öz xatida viloyat hokimidan qonunbuzilişlarining oldini oliş uçun tegişli taşkilotlarga körsatma berişni söragan. Lekin oradan 2 oy muddat ötganiga qaramay, vaziyat özgarmagan.

Boşqarma xatida ma’lum qilinişiça, 7 aprel kuni tunda işlayotgan ohak sexlari atrofida tahlil namunalari olib borilgan. Jarayonda atmosfera havosiga taşlanuvçi ifloslantiruvçi moddalarning barça konsentratsiyalari belgilangan me’yor darajasidan bir neça baravar yuqori ekanligi ma’lum bölgan.

Jumladan, havoga taşlanayotgan vodorod sulfid 14,318 mg/m³ (me’yor 0,008 mg/m³), formaldegid 6,9982 mg/m³ (me’yor 0,035 mg/m³), uglerod oksidi 75,697 mg/m³ (me’yor 5 mg/m³), oltingugurt qöş oksidi 2,0158 mg/m³ (me’yor 0,5 mg/m³) ekani aniqlangan.  

“Viloyatimizning Navoiy şahar hamda Karmana tumani fuqarolari tomonidan atmosfera havosiga ifloslantiruvçi modda taşlanişi böyiça köplab murojaatlar kelib tuşmoqda. Uşbu murojaatlar örganib körilganida, aynan kömir yoqilğisida işlovçi ohak sexlari tomonidan Navoiy şahri havosiga ifloslantiruvçi moddalar taşlanişi aniqlangan. Tegişli taşkilotlar bilan hamkorlikda ohak işlab çiqariş sexlari örganilganida, bu korxonalar tegişli hujjatlarsiz işlayotgani, ya’ni davlat ekologik ekspertiza xulosasi yöqligi yoki çang filtrlari örnatilmagan holda faoliyat yuritayotgani ma’lum böldi.

Navoiy şahri atrofida 15 ta ohak işlab çiqariş sexi mavjud. Bu korxonalardan atmosfera havosiga me’yordan ortiq uglerod oksidi, azot oksidi çiqarilayotgani aniqlangan. Bu moddalar inson salomatligiga katta zarar yetkazadi”, deydi Navoiy viloyati Ekologiya boşqarmasi atmosfera havosini muhofaza qiliş bölimi boşliği Tolmasjon Quvonov.

Viloyat Ekologiya boşqarmasi tomonidan şu yil 12 aprel kuni Boş prokuratura huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarşi kuraşiş departamenti Navoiy viloyati boşqarmasi boşliğiga ham holat yuzasidan xat berilgan. Lekin natija bölmagan.

Şahar aholisi ijtimoiy tarmoqlarda holat yuzasidan norozi ekanliklarini bildirişmoqda. Masalan, Karmana tumanining şaharga tutaş hududida yaşovçi fuqaro Şahnoza Otaqulova havoning iflosligidan hatto uy derazalarini oçib qöyiş imkonsiz bölayotgani haqida yozgan: 

“Karmana tumani Özbekiston mahallasi hududi har kuni soat 2:00lardan to 7-8largaça şu darajada sasib ketadiki, çidab bölmaydi: rezinami, kömirmi hididan derazalarni oçib bölmay qolgan. “Tabiatni muhofaza qiliş töğrisida”gi qonunning 12-moddasiga asosan aholi öz salomatligi va kelajak avlodning salomatligi uçun qulay tabiiy muhitda yaşaş, öz salomatligini atrof muhitning zararli ta’siridan muhofaza qiliş huquqiga ega. Ana şu maqsadda Özbekiston Respublikasi aholisi tabiatni muhofaza qiliş böyiça jamoat taşkilotlariga birlaşiş, atrof tabiiy muhitning ahvoli hamda uni muhofaza qiliş yuzasidan körilayotgan çora-tadbirlarga doir axborotlarni talab qiliş va oliş huquqiga ega. Yuqoridagilarga asosan, mahallamiz aholisi ifloslanmagan havodan nafas olişi uçun atmosferaga zaharli çiqindilar çiqarayotgan tadbirkorlik sub’yektlariga nisbatan çora körişida yordam berişingizni söraymiz”. 

Yana bir fuqaro Kamol Yöldoşev esa turli kasalliklar ortib borayotganidan xavotirini bildirgan.

“Navoiyda har xil kasalliklar borgan sari köpayib bormoqda. Yoş bolalarning allergik xastaliklarga çalinayotgani, endokrinologik va onkologik kasalliklarköpayib borayotgani aholini juda qiynab qöydi. Oilamiz bilan boşqa şaharga köçsakmikan, degan xayolda yuribmiz”, deya izoh qoldirgan u ijtimoiy tarmoqda.

Navoiy şahri aholisining e’tirozlariga sabab bölayotgan mazkur holat respublika miqyosidagi mas’ullar tomonidan tezkor nazoratga olinişi va tegişli çoralar körilişi zarur. Ohak sexlarining bu tarzda işlaşda davom etişi, har tongda şahar osmonini kömir tutuni qoplaşi özi şu turişda ham mavjud ekologik muammolarga könib yaşayotgan navoiyliklar uçun adolatsizlik böladi.

Ruslan Saburov, Kun.uz.
Montaj ustasi: Asror Almuradov.