Ikki oy oldin armiyaga kuzatilgan yigit yurak xurujidan ölgani aytilmoqda, marhumning yaqinlari bunga işonmayapti
|19:32 / 02.06.202291 59011 min
8 aprel kuni armiya safiga tantanali ravişda kuzatib qöyilgan Ruslan Qidiraliyev uyiga tobutda qaytdi. Qarşi tumanidagi harbiy qismga xizmatni ötaş uçun yuborilgan askar bir yarim oydan sal köproq xizmat qila oldi xolos.
Sud-tibbiy ekspertizasining dastlabki xulosasida 18 yaşar askarning ölimiga “yurakning surunkali işemik kasalligi. Yurak gipertrofiyasi. Kardioskleroz. Aorta va yurak toj tomirlari aterosklerozi” sabab bölgani, ekspertiza tekşiruvi jarayonida marhumda “ötkir yurak va qon-tomirlari yetişmovçiligi, boş miya va öpka şişi” körinişidagi kasalliklar asoratlari aniqlangani qayd etilgan.
Biroq marhumning yaqinlari bunga işonişmayapti. Agar öğlimizda qandaydir surunkali kasallik bölganida bu tibbiy köriklar vaqtida aniqlanar va uni harbiy xizmatga olişmasdi, deyişmoqda marhumning ota-onasi.
Rinat Sauletov, marhum askarning otasi / Foto: Kun.uz
“Ölimining sababi sifatida yuragi, öpkasida kasali borligi, yana beş-oltita kasallar keltirilmoqda. Bular ikki oy içida paydo böladigan kasalliklar emas. Agar unda oldindan şu kasalliklar bölganida tuman mudofaa işlari bölimidagilar uni xizmatga jönatişmasdi. Avval özimizning tumanda, keyin viloyatda tibbiy körikdan ötdi. Hamma tekşiruvlari yaxşi çiqdi.
Agar bolam kasal bölganda armiyaga jönatib ötirmasdim. “Ota, Vatanga xizmat qilmoqçiman, yigitlik burçimni bajarmoqçiman” degani uçun yuborgandim. Bölmasa, pulini tölab, bir oylik yiğinga jönatsam bölardi, hozir afsus qilyapman şunga”, deydi Ruslan Qidiraliyevning otasi Rinat Sauletov.
Gulzira Sauletova, marhum askarning onasi / Foto: Kun.uz
“Öğlim harbiy xizmatga ketguniga qadar biror marta yurak oğriği, öpka kasalligidan şikoyat qilmagan, dori içmagan. Qölimda uning bolaligidan to armiyaga ketgunça bölgan davrda yuritilgan tibbiy daftarçasi bor, u bolamning surunkali kasalliklari bölmaganini isbotlaydi. Armiyaga ketişdan oldin tibbiy körikdan ötganida ham u soğlom deb topilgan. Agar tibbiy körik natijasiga köra u kasal deb topilganda armiyaga jönatmagan bölardik, bunday holatda uni armiyaga olişmasdi ham. Öğlim özi bilan birga körikdan ötgan çaqiriluvçilardan birining yuragi sal tezroq urgani uçun uni qaytarib yuborişganini aytib bergandi. Ruslan bilan bunday holat kuzatilmagan.
Mavzuga oid
Avvalo, uni armiyaga qabul qilişlariga mutlaqo işonmaganman. Sababi 10 yaşarligida qöli sinib, qiyşiq bitgandi. Bundan taşqari, kök tomirini ikki marta operatsiya qildirganmiz. Şu sababli uni askarlikka olişlariga işonqiramaganmiz. Tibbiy komissiyadan ötişi uçun kimgadir pul berganimiz yoki taniş-bilişning yordamidan foydalanganimiz yöq. Ötgan yili odamlar pul bilan ham muddatli harbiy xizmatga jönatişolmaganini eşitgandik. Şuning uçun öğlimning xizmatga qabul qilinganidan hayron bölgandik”,
deydi ona Gulzira Suletova.
Marhum Ruslan Qidiraliyevning ambulator tibbiy kartasi / Foto: Kun.uz
Askar yigitning otasi Rinat Sauletovning aytişiça, marhum farzandining jasadida momataloq izlari bor. Şuningdek, ota öğlining qovurğa suyaklari singanini ham aytmoqda. Biroq ölim haqidagi tibbiy ma’lumotnomada bular haqida ma’lumot yöq.
Marhum 28 may kuni onasi bilan qönğiroqlaşgan va “ikki kundan beri komandirlari urmayotgani” haqida xursand bölib gapirib bergan. Ma’lum bölişiça, Ruslan komandirlar kaltaklayotgani haqida avval ham onasiga aytgan, şuningdek, harbiy qasamyod qabul qilganda uni körişga borgan otasiga ham gap orasida bu haqda aytgan.
Biroq özi ham harbiy xizmat maşaqqatlarini boşdan keçirgan ota öğliga: “Ayb özingdadir, bekordan bekor urişmasa kerak”, deganidan söng bu mavzu yopilganini eslaydi. Ota-onaning taxminiça, farzandlarining jasadidagi momataloq izlari aynan kaltaklaşlardan qolgan va ular Ruslanning vafotiga şu narsa sabab bölgan deb öylaşmoqda.
Ota-onasining sözlariga köra, marhum mömin-qobil, halim yigit bölgan. U birov bilan nizoga boradigan, özidan kattalarga gap qaytaradigan bola emasdi, demoqda ular.
Marhum Ruslan Qidiraliyev / Foto: Kun.uz
“Xarakteri rosa yumşoq edi. Armiyaga ketayotganida qörqqandim, qanday xizmat qilarkin, qiyinçiliklarga qanday çidarkin deb. Bolam rosa sodda, böş, bizga juda mehribon edi. Birov bilan janjallaşadigan bola emasdi. Mahalladagilar ham, sinfdoşlari ham bilişadi uning qanaqaligini, hammasi maqtaşadi uni. Birovga gap qaytaradigan odati yöq edi. Kim nima iş aytsa, xöp deb qilaverardi. Şu xarakteri yoqmasdi. Böşsan, odamlar yuvoşligingdan foydalanişadi deb köp urişardim”, deydi Gulzira Sauletova.
Ölim haqidagi tibbiy guvohnoma / Foto: Kun.uz
Oddiy askar Ruslan Qidiraliyevning ölimi bilan boğliq oçiq qolayotgan savollar talaygina. Şulardan biri harbiy qism mas’ul ofitserlarining xatti-harakatlari bilan boğliq. Gap şundaki, özini askarning komandiri sifatida taniştirgan şaxs marhumning otasiga 29 may kuni ertalabki soat 9-10 larda qönğiroq qilib, Ruslanning tobi qoçib gospitalga tuşib qolganini aytgan, zudlik bilan Qarşiga yetib kelişni söragan. Holbuki, bu vaqtga kelib allaqaçon uning joni uzilgan edi.
Boş prokuratura axborot xizmati Kun.uz'ga taqdim etgan ma’lumotda Ruslan 29 may kuni soat 07:40 larda nonuştaga tayyorgarlik köriş uçun ertalabki yöqlamaga saflangan vaqtida huşini yöqotib, saf maydonida yiqilgani, unga harbiy qismda birlamçi tibbiy yordam körsatilib, huşiga keltirilgaç, Qarşi harbiy gospitaliga yuborilgani keltiriladi. Biroq soat 07:55 larda Qarşi harbiy gospitaliga olib kelingan askarda biologik ölim qayd etiladi. Marhumning otasi bilan gaplaşgan mas’ul ofitser nima uçun undan farzandining ölimini sir tutgani, u Qarşiga qarab yölga çiqqanidagina bu haqda ma’lum qilgani tuşunarsiz.
Şu örinda Boş prokuratura bergan ma’lumot ham qator savollarni keltirib çiqarganini ta’kidlaş kerak. Yuqorida öqiganingizdek, askar 7:40da huşidan ketgan. Unga harbiy qismda birlamçi tibbiy yordam körsatilib, huşiga keltiriladi, mantiqan olib qaraganda uni harbiy qism tibbiyot bölimiga olib boriş, birinçi yordam körsatiş ma’lum bir vaqt, heç bölmaganda 5-10 daqiqani talab etadi. Biroq u yerdagi harbiylar supermen şekilli, yaşin tezligida harakatlanib, bemorni 7:55da Qarşidagi harbiy gostitalga yetkazib borişadi. Bunday deyotganimizning sababi Xonobod qörğonidagi harbiy qismdan to Qarşi şahrigaça 25-30 daqiqada yetib boriş mumkin. Juda tez borganda ham 20 daqiqadan avval yetib boriş imkonsiz. Şunday ekan, 7:40da huşdan ketgan askarga birinçi yordam körsatilmaganda ham 15 daqiqada harbiy gospitalga yetkazib borilgani juda şubhali.
Ruslan Qidirilayevga esa birinçi tibbiy yordam körsatilgan va bunga ham qançadir vaqt sarflangan. Demak, bu yerda kimdir yolğon ma’lumot bermoqda.
Skrinşot. Harbiy qismdan Qarşi şahrigaça bölgan masofa. Foto: Yandeks onlayn xaritasi
Askarning otasiga telefon qilgan komandirlardan biri unga öğli harbiy qism oşxonasida nonuşta qilayotganda tösatdan tobi qoçib yiqilib tuşganini aytgan. Vaholanki, rasmiy ma’lumotda askar saf maydonida huşdan ketib yiqilgani aytilmoqda, demak, bu yerda ham kimdir yolğon ma’lumot beryapti.
“Öğlimning jasadini maxsus transportda uyimizgaça olib kelgan ofitserlardan biri u harbiy qism oşxonasida nonuşta qilayotgan vaqtda özidan-özi mazasi bölmay qolib yiqilib tuşdi deb aytdi”, deydi Rinat Sauletov.
Marhumning otasi farzandining qon guruhi 2-guruh manfiy ekani, biroq jasadni olib kelgan harbiylar öğlinikiligini aytib taşlab ketgan xizmat kiyimi (forma)da uning qon guruhi 1-guruh musbat ekani qayd etilganini aytmoqda.
Marhumning harbiy formasi / Foto: Kun.uz
“Harbiy qasamyod qabul qilayotgan vaqtda öğlimni körişga borganimda egnidagi formada qon guruhi 3-guruh musbat deb yozilgandi. Qanaqasiga bunday bölişi mumkin? Ertaga askarlarga bir nima bölib qolsa, qon quyişga töğri kelsa, u esa huşida bölmasa, kiyimidagi ma’lumotlar asosida qon quyişadi-ku. Notöğri qon quyilişi natijasida u ölib qolsa, nima böladi?! Xonoboddagi harbiy qismda faqat mening öğlimniki emas, boşqa askarlarning formasidagi qon guruhi ham notöğri yozilganiga guvoh bölgandim. Öğlimdan buning sababini söraganimda kimga qaysi forma töğri kelsa, şuni kiyib olişgan, boşqa forma yöq deb aytgandi.
Öğlimning mayitini olib kelganlar qölimizga berib ketgan qoğozda u 177-sonli murda ekani qayd etilgan. Ajablanarlisi, ölim haqidagi tibbiy ma’lumotnomada bu raqam 174-songa aylanib qolgan. Murda bir, raqamlar har xil. Bu ham harbiy qismda işlar töğri yölga qöyilmagani, hujjat işlarida soxtakorlik borligi, mas’ullar vazifasiga jiddiy qaramayotganini bildiradi”, deydi Rinat Sauletov.
Bitta murda ikkita hujjatda ikki xil raqamlangan / Foto: Kun.uz
Gulzira Sauletovaning aytişiça, 28 may kuni ikki oylik ta’minot maoşi – sakkiz yuz ming sömdan köproq öğlining plastik kartasiga kelib tuşgan. Marhum Ruslan dökondan qarzi borligi, borib şuni tölab kelişini aytgan.
“Odatda dökondan nima olsa, menga telefon qilardi, sms bordimi deb sörardi. Plastigini mening raqamimga ulab qöygandi. Şu kuni dökonga borayotganini aytib telefon qildi, ammo u yerdan qaytgandan söng qönğiroq qilmadi. Yuragim juda ğaş böldi. Taxminimizça, öşa kuni tunda nimadir sodir bölgan va bu plastikdagi pul bilan boğliq bölişi mumkin”, deydi Gulzira Sauletova.
Marhumning yaqinlariga köra, plastik ayni vaqtda qayerda, kimning qölida qolganini, undagi pullarga nima bölganini bilişmaydi (karta heç bir tölov xizmatining mobil ilovasiga ulanmagani aytilmoqda). Faqatgina 28 may kuni 20:47da 139 ming söm yeçib olingan, şundan söng kartada 116 ming sömdan sal köproq mablağ qolgan. Ungaça yeçilgan pullar haqida SMS xabar kelmagan.
Boş prokuratura axborot xizmatining ma’lum qilişiça, mazkur holat yuzasidan ayni paytda Qarşi harbiy prokuraturasi tomonidan tergovga qadar tekşiruv harakatlari olib borilmoqda.
Marhumning yaqinlari kelgusida bu kabi fojialar takrorlanmasligi uçun ham farzandlari bilan röy bergan holat ipidan ignasigaça tekşirilişi, iş yopdi-yopdi bölib ketmasligi, agar harbiy qismdagi muhit çindan rasvo bölsa, uni yaxşilaş çoralari körilişi, boşqalar bundan aziyat çekmasligini istaşmoqda.
Jamşid Niyozov, jurnalist
Tasvirçi va montaj ustasi: Muhiddin Nido
