Qöldan qölga ötayotgan zavodlar. Özbekistondagi sement zavodlari bilan nimalar bölmoqda?

13 yanvar kuni esa «Ohangaronsement» AJning asosiy aksiyadorlari Lamanka Enterprises Limited va Giacinttar Limited kompaniyalari öz aksiyalari sotilişini ma’lum qildi. Aksiyadorlar jami 4 mln 837 ming 843 dona aksiyaning (98.36 foiz) har birini 390 ming sömdan baholagan (umumiy 1 trln 886 mlrd 758 mln söm/173,8 mln AQŞ dollari).

Bundan körinadiki, «Ohangaronsement» AJ yaqin kunlarda yangi qölga, aniqroği Alişer Usmonovga ötişi mumkin.

«Qizilqumsement»

2021 yilning oxirgi kunida Özbekistondagi eng yirik sement zavodlardan yana biri «Qizilqumsement» AJ ustav kapitalidagi 86,92 foiz davlat uluşi 1,89 trillion sömga United Cement Group kompaniyasiga sotilgan. Bu kompaniya ham Kiprda röyxatdan ötgan va «Qizilqumsement»dan taşqari Markaziy Osiyoda uçta sement zavodiga egalik qiladi: ikkitasi Özbekistonda («Quvasoysement» va «Bekobodsement») va bittasi Qirğizistonda («Kant sement zavodi»).

Umuman, 2013 yilda «Quvasoysement» va «Bekobodsement» AJlar noqonuniy ravişda xususiylaştirilgani sabab davlat ixtiyoriga qaytarilgandi. Natijada uşbu ikki zavodda uluşi bölgan 12 nafar qozoğistonlik tadbirkor davlat organlari harakatlari munosabati bilan ICSID (Investitsion nizolarni hal qiliş böyiça xalqaro markaz)ga da’vo arizasi kiritgan. Keyinçalik olib borilgan muzokaralar natijasida 2020 yilning oktyabrida tomonlar özaro manfaatli şartlar asosida ICSID arbitrajini tugatiş böyiça kelişuvga erişadi. Uşbu kelişuv doirasida Özbekiston tomoni «Bekobodsement» AJning 51 foiz aksiyalarini mazkur jamiyat aksiyadorlariga qaytaradi.

2019 yil avgust oyida esa Özbekiston Boş prokuraturasi Gulnora Karimova bir guruh şaxslar bilan til biriktirgan holda, «Quvasoysement» va «Bekobodsement» AJning davlatga tegişli bölgan aksiyalarini arzonlaştirilgan narxlarda sotib olgani hamda ularning noqonuniy faoliyatiga rahnamolik qilib, respublika manfaatlariga juda köp miqdorda zarar yetkazgani haqida xulosaga kelgandi.

«Özbekistondagi eng yirik 4ta sement zavodi Kiprda röyxatdan ötgan offşor kompaniyalar nazoratida»

Otabek Bakirov, iqtisodçi:

«Özbekistondagi eng yirik 4ta sement zavodining barçasi Kiprdagi offşorlar nazoratida. «Ohangaronsement»ga Lamanka Enterprises LTD egalik qilsa, «Qizilqumsement», «Quvasoysement» va «Bekobodsement»ni boşqa bir Kipr offşori United Cement Group öz nazoratiga olgan.

Tsement zavodlari offşorda röyxatdan ötgan kompaniyalar hisobiga ötsa nima qilibdi, deyişingiz mumkin. Birinçidan, ularning asl benefitsiarlarini aniqlaştirib bölmaydi, ikkinçidan, sement zavodlarining egaligi böyiça keyingi bitimlar Özbekistondan taşqarida turib amalga oşirilaveradi.

Yana bir masala borki, bozorning yarmini nazorat qiladigan uçta sement zavodining bitta kompaniyaga, yana offşor kompaniyaga topşirilişi bu – raqobatga ziyon keltiruvçi strategik xato ham. Özbekistonning monopoliyaga qarşi kuraş organlari bitimlarga qanday rozilik bergan, bu alohida masala. Savollar bu epoxada bölmasa, keyingisida albatta beriladi. Çunki özbek sement zavodlarining qölma-qölligi tarixi hali yozib bitilmagan», deya yozdi iqtisodçi.

Offşor özi nima?

Offşor – kompaniyalarni boşqa davlatlarda taşkil etiş orqali, mulk egaligini yaşiriş. Masalan, kimningdir Britaniyada mulki bor, biroq taşkiliy jihatdan unga boşqa davlatda egalik qiliş offşor hisoblanadi. Odatda bu usul bilan mulkning egasini aniqlaş murakkablaşadi, soliq tölaşdan qoçiladi.

Buyuk Britaniya va uning dengizorti hududlari, Şveytsariya, Kipr va Singapurda offşor kompaniyalar köp uçraydi. Bu uşbu davlatlarda kompaniya oçiş osonligi, qonunlar kompaniya egasi şaxsini oçiqlaşni qiyinlaştirib qöygani va korporativ soliqlar past yoki umuman mavjud emasligi kabi omillar bilan izohlanadi.

Yaşirin offşor kompaniyaga ega böliş noqonuniy bölmasa ham, maxfiy kompaniyalarning murakkab tarmoğidan foydalanib pul va aktivlarni ötkaziş jinoyatni yaşirişning mukammal yöllaridan biri sifatida köriladi.