«Асосан данғиллама уйлари ва машиналари бор, тўлов қобилияти юқори одамлар можаро келтириб чиқаришади» — МИБ раҳбари билан интервью

Шиддатли ахборот даврида яшаяпмиз. Нафақат қайсидир шахслар, мансабдорлар, балки бутун ташкилотлар ҳам ўз фаолияти билан тез-тез омма эътиборига тушади, баҳс-у мунозарларга сабаб бўлади. Ана шундай ташкилотлардан бири Мажбурий ижро бюросидир. Ҳафтанинг бирор куни, ойнинг бирор ҳафтаси йўқки, бу бюро фаолиятига оид хабарлар эълон қилинмаса.

Шу жиҳатларни ҳисобга олиб, бюро фаолияти билан яқиндан танишиш, тўпланиб қолган саволларга жавоб олиш мақсадида МИБ директори Ботир Қудратхўжаев билан суҳбатда бўлдик.

Ботир Қудратхўжаев суҳбат жараёнида бизни бюро фаолияти, турли-туман бўлимлардаги иш жараёни билан ҳам таништириб чиқди.

Маълумот учун: Мажбурий ижро бюроси давлат раҳбарининг соҳага оид махсус Фармони билан ташкил этилган. Бюро Ўзбекистон Бош прокуратураси ҳузуридаги махсус ваколатга эга ҳуқуқни муҳофаза қилувчи орган бўлиб:

-      суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларининг сўзсиз ижросини таъминлаш, ундирилган маблағларнинг ҳаққонийлигини таъминлаш, турли сансалорлик ва суиистеъмолчилик ҳолатлари олдини олиш;

-       энергия ресурслари, сув таъминоти ҳамда қаттиқ маиший чиқиндилар учун тўловларнинг ўз вақтида ва тўлиқ ундирилишини таъминлаш, тармоқларга ноқонуний уланиш, талон-торож ҳолатларини аниқлаш, бартараф этиш ва олдини олиш каби вазифаларни амалга оширади.

Бюро муқаддам фаолият кўрсатган Адлия вазирлиги ҳузуридаги суд департаменти ҳамда таъминотчи корхоналардан кўп жиҳатдан фарқ қилади: Бюро – Бош прокуратура ҳузуридаги махсус ваколатли ҳуқуқни муҳофаза қилувчи, суриштирув ва терговга қадар текширувни амалга оширувчи, тезкор-қидирув фаолияти билан шуғулланиш ваколатига эга орган ҳисобланади.

Бюро тизими – бир вақтда суд ва бошқа орган қарорларини ижро этади, энергия ресурслари, сув таъминоти ва қаттиқ маиший чиқиндилар учун ундирувларини мувофиқлаштиради.

Бюрода – жами 12 мингдан зиёд ходимлар хизмат қилади. Ходимлар ўртача 3 млн 600 минг сўмдан – 7 млн. 500 минг сўмгача иш ҳақи олишади.

Адлия вазирлиги ҳузуридаги тугатилган Суд департаментининг охирги икки йили 3 ойи давомида 23,8 трлн. сўмлик 5,1 миллионта ижро ҳужжатлари амалда ижроси таъминланган бир вақтда, Бюро фаолиятининг шунга мос даврида 36 трлн. сўмлик 6,3 млн.та ижро ҳужжатлари амалда ижроси таъминланган, яъни собиқ Суд департаменти суд ижрочилари шу даврига нисбатан сонида 23 фоизга, Бюро давлат ижрочилари 51 фоизга кўп ижро ҳужжатларини якунлаган.

Яна бир муҳим жиҳат, Бюрода - қарздор жисмоний шахслар, уларнинг мол-мулклари ҳамда ундирувчига олиб бериш керак бўлган болани қидириш бўйича махсус қидирув бўлинмалари фаолият кўрсатади. Бўлинма ходимлари тезкор тадбирлари натижасида, жорий йилнинг ўтган даврида қидирувдаги жами 5771 нафар шахсдан 3727 нафари топилиб, улардан 15 млрд. 752,4 млн. сўмлик қарздорлиги ундирилиши таъминланган.

Келиб тушган 382 минг 346та мурожаатнинг 169 минг 902таси (44 фоизи) алимент ундируви билан боғлиқ масалалардир.

Бюро органлари ташкил этилганидан буён ҳозирга қадар энергия ресурслари, сув истеъмоли ва қаттиқ маиший чиқиндилар соҳасида 62,6 трлн. сўм ундирилди (шундан табиий газ 29,9 трлн, электр энергияси 30,7 трлн, сув таъминоти 1,8 трлн ва маиший чиқинди 0,2 трлн).

Бу кўрсаткич, Бюро ташкил этилмасдан олдинги кўрсаткичга нисбатан 250 фоиз кўп демакдир. Суд қарорларининг сўзсиз ижросини таъминлаш борасида 36 трлн. сўмга яқин ундирув амалга оширилди, таҳлиллар шуни кўрсатмоқдаки Бюро даврида ундирув 51 фоизга ўсган.

– Ботир Баҳромович, юқорида МИБ фаолиятига оид маълумотлар, ютуқлар билан танишдик. Аммо замон ўзгармоқда, тараққиёт бир жойда тўхтаб турмайди. Соҳага инновациялар татбиқ этиш бўйича қандай ишлар амалга оширилмоқда? Яъни МИБ ходимлари деганда қоғоз тўла папкалар кўтарган, уйма-уй юрадиган, мунтазам зиддиятли вазиятга тушадиган инсонлар деган тушунчани қачон ўзгартирамиз?

– Ўринли савол. Фаолиятимизнинг дастлабки кунларидан бошлаб бу борада ишларга киришганмиз. Мисол учун, жорий йилнинг 12 март куни суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш самарадорлигини янада оширишга оид яна бир муҳим ҳужжат имзоланди.

Бу қарор ҳам ижро ҳаракатлари жараёнида ортиқча оворагарчилик, бюрократик тўсиқ ва ғовларга барҳам бериш, уни соддалаштириш ва энг муҳими бунда жисмоний ҳамда юридик шахсларнинг манфаатларини таъминлашга қаратилган.

Қарорга мувофиқ, 2019 йил 1 апрелдан бошлаб суд ҳужжатларини мажбурий ижро этиш жараёнига медиация институти жорий этилди.

Бюро тизимида соҳадаги аниқ механизм, иш самарадорлиги, меҳнат тақсимоти ҳамда ундирилган маблағларнинг ҳаққонийлигини таъминлаш борасида, бир қатор замонавий комплексли дастурлар «E-auksion», «MIB Portal», «MIB Inspektor» ва ҳисоботларнинг ягона портали каби янги Дастурий тизимлар яратилган.

Биргина, «E-auksion» ягона электрон савдо майдончаси орқали фуқаролар адолатли, шаффоф ва тезкорликда автомашина, кўчмас ва кўчар мулклар эгаси бўлишмоқда.

Олдинлари аукционга қўйилган мол-мулклар ҳақида барчанинг ҳам маълумотга эга бўлиш имкони йўқ эди ва сотилаётган мол-мулклар биринчи марта сотилмаса нархи туширилган ҳолда сотиларди. Ҳозирда сотилаётган мулклар ҳақида барча хабардор бўлиб, ўз баҳосидан бир неча бор қиммат нархларда сотилмоқда ва бу дастурий тузилма тўла ўзини оқлади.

Бу каби янгича дастурий тизимлар фаолиятга яна татбиқ этиб борилмоқда.

Шу ўринда, бошқа масъул идоралар билан йўлга қўйилаётган электрон ҳамкорлик ва интеграция масалаларини ҳам айтиб ўтмоқчиман.

Қарздорларнинг мулкий ҳуқуқлари бўйича «Ўзбекэнерго», «Ўзтрансгаз», Давлат статистика қўмитаси, адлия органлари, Давлат хизматлари агентлиги, банк муассасалари, алоқа компаниялари, Судлар, Ички ишлар, Давлат божхона ва солиқ қўмитаси каби 20дан ортиқ вазирлик, идора ва муассасалар билан тезкор ахборот алмашинувини йўлга қўйилган.

Жорий йилнинг 1 октябридан ижро ҳаракатларини автоматик мониторинг қилиш, интерактив давлат хизматлари кўрсатиш тизимини татбиқ қилиш бўйича ҳам Бош прокуратура департаменти, Адлия вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Экология ва табиатни муҳофаза қилиш қўмитаси ва бошқа муассасалар билан ахборот алмашинуви интеграция қилиниши режалаштирилмоқда.

Ҳозир Бюрода Ижро ҳужжатларининг ягона электрон базасини яратиш ишлари олиб борилмоқда. Бу бизга нима беради? Аваламбор иш юритувига келаётган ижро ҳужжатларнинг сифати ва сони ҳаққонийлиги, шаффофлигини оширади. Бундан ташқари, айни вақтда, Тошкент шаҳрининг Яккасарой тумани ва Навоий шаҳар Мажбурий ижро бюроси бўлимларида тажриба сифатида ижро ҳужжатларини автоматлаштирилган тизим орқали давлат ижрочилари ўртасида автоматлаштирилган тақсимлаш тартиби жорий этилмоқда.

Бу жараён, ҳозиргидек ижро ҳужжатлари давлат ижрочилари ўртасида бўлим бошлиғи томонидан эмас, балки давлат ижрочиларининг иш ҳажмидан келиб чиқиб, тенг ва мутаносиб равишда тақсимланиш имконини беради.

Яна бир янгилик, жорий йил 1 октябрь кунидан - ижро ҳужжатларида ундирувчи ёки қарздорнинг электрон почтаси ёки телефон (мобиль) рақами ижро иши юритишни қўзғатиш тўғрисидаги хабарнома унинг жўнатилгани ва қабул қилиб олингани фактларини қайд этиш имконини берувчи махсус автоматлаштирилган тизимни йўлга қўйишни режалаштирганмиз, бу ҳам ижро ҳужжати бўйича томонларга қулайлик яратади, узоқ жойдан Бюронинг туман бўлимига келиб хабардор бўлиб овора бўлмайди, судга тақдим этган мобиль телефон рақами ёки электрон почтасига хабарнома йўлланади.

– Тан олишимиз керак, МИБга эътирозлар бор. Айниқса МИБ ходимлари можароли вазиятларга кўп аралашиб қолмоқдалар.

– Халқимизда тўлов маданияти шаклланиб келмоқда. Лекин мана шу жараёнда тўлов қобилияти бўлатуриб қарзини узмайдиганлар тоифаси борки, кўпроқ шулар муаммоли вазиятларни келтириб чиқаришади. Диққат қилинг, тўлов қобилияти нисбатан камлар – пенсионерлар, нафақахўрлар ўз қарзларини вақтида тўлаб қўйишади. Биз ҳар ойлик статистикани кузатганимизда ойнинг ўнинчи санасигача тўловлар ошишини кузатамиз. Бу айнан бюджетдан маошлар олиниши билан боғлиқ. Аммо данғиллама уйлари, иккита-учталаб машиналари бўлатуриб, арзимас суммани тўлашдан бўйин товлайдиганлар, яна можаро чиқаришга уринадиганлар кўпчилик эканлиги ажабланарли.

Нореал қарздорликлар қаердан келиб чиқади? Нега айрим «счетчик»лар кўп «ёзиб» юбормоқда? МИБда коррупция қай даражада? Бу ва бошқа саволларга суҳбатнинг иккинчи қисмида жавоб топамиз.

Аброр Зоҳидов суҳбатлашди,
тасвирчи Абдусалим Абдувоҳидов.