Кўзингизни юминг ва витаминларни тасаввур қилинг. Нимани кўрдингиз? Агар хаёлингизда сархил мева ва сабзавотлар билан тўлган идиш гавдаланган бўлса, катта эҳтимол билан бу мақола сиз учун эмас. Аммо биз шундай замонда яшаяпмизки, аксарият инсонлар «витамин» сўзини фақатгина бир қути таблетка билан боғлашади. Уларга атаб дорихоналарда алоҳида пештахталар ўрнатилган, реклама роликларида эса витамин комплексларини сотиб олиш ўта зарурлиги ҳақида бонг урилади. «Бунинг нимаси ёмон?», дерсиз. Бугун шу ҳақда маълумот берамиз.
Витаминлар ҳақида нимани билиш керак: назарий қўлланма
Витаминлар — организм ўз вазифасини тўғри амалга ошириши учун зарур бўлган моддалар гуруҳи. Инсон витаминларнинг катта қисмини овқат орқали қабул қилади. Аммо истисно ҳам мавжуд: D витамини ультрабинафша нури таъсирида ишлаб чиқарилади, A витамини танада аввалги авлоддан синтезланади, K ва B3 витаминлари эса ичак микробиотларидан ажралиб чиқади.
Ёғда эрийдиган витаминлар (A, D, E, K) организмда тўпланиш хусусиятига эга, сувда эрийдиган витаминлар (C ва B гуруҳи) эса тезда сув билан бирга чиқиб кетади.
Витаминлар бизга нима учун керак? Биз улардан қувват олмаймиз, улар ҳужайра ва тўқималар тузилишида иштирок этмайди. Аслида витаминлар бизнинг организмимизнинг ўзига хос ёрдамчилари ҳисобланади. Улар ферментларнинг тўғри ишлашига ҳисса қўшади ва баъзида гормонлар ролини бажариб, тартибга солиш вазифасини бажаради.
Минерал ионларни ҳам ёддан чиқармаслик зарур — ушбу неорганик бирикмалар осмотик босимни тўғри ушлаб туриш учун муҳим бўлиб, уларнинг баъзилари оқсиллар ва нуклеин кислоталари таркибига киради.
Инсон витамин ва минерал ионларни нималардан қабул қилиши мумкин?
Уларнинг манбалари ҳамма ерда бор. Сиз истеъмол қиладиган ҳар бир нарса ўзида витамин ва минераллар сақлайди. Ҳатто чипслар таркибида ҳам C, B6 ва калий витамини бор. Сутга, ун, тайёр нонушталар, сосискалар ва обакиларга ҳам витамин қўшилади. Аммо витамин ва минералларга энг бой манбалар мевалар, сабзавотлар, гўшт, балиқ, дон, нон ва сут ҳисобланади. Бундан ташқари, музлатилган маҳсулотлар ҳам витаминга бойликда янги ва сархил ҳолдагилардан ортда қолмайди.
Витаминлар комплексида нима нотўғри?
Ўзимизга керакли барча витаминларни битта дорида жамлаш имкони бордек туйилиши мумкин. Аммо ҳаммаси бунчалик оддий эмас.
