«ЕОИИга кириш жуда ҳам кучли таъсир қилади. Салбий тарафдан» — Россиядаги ўзбек муҳожирлари юристи билан суҳбат

Бу шуни англатадики, патент тўлаб ишловчи мигрантларни ишлатиш иш берувчига тахминан 20 фоизга арзон тушади. Шу сабабли, Қирғизистон фуқаролари сохта меҳнат шартномаларини сотиб олишга мажбур бўлишмоқда ва бу шартнома бўйича ҳеч қандай тўловлар ушлаб қолинмайди. Буни текшириш жуда ҳам осон. Агар меҳнат шартномасининг сохталиги исботланса шартнома, миграция ҳисоби бекор қилинади ва мигрант давлатдан чиқариб юборилади. Бундай вазиятга бизнинг мигрантлар ҳам тушиши мумкин, агар улар Евроосиё иқтисодий иттифоқи фуқароларига айланишса. 

Шуни биламанки, Қирғизистон Евроосиё иқтисодий иттифоқига кирганидан кейин нархлар кескин кўтарилди. Шунингдек, Қирғизистон иттифоқига кириши билан саноат соҳаси ҳам йўқ бўлиб кетди. Уларнинг тикувчилик корхоналари маҳсулотларини Россияда сотиш орзулари, афсуски амалга ошмади.

Ҳа, улар савдо-сотиқ билан шуғулланишмоқда, лекин Россиянинг тикув маҳсулотларини сотишмоқда. Кириб келаётган солиқ ва тушумлар Қирғизистон бюджетига эмас, балки Россия иқтисодига фойда олиб келмоқда. Ишчилар ўша-ўша Қирғизистон ишчилари.

— Россияда ўзбек мигрантлари учраётган асосий муаммолар нималардан иборат?

— Асосий муаммо — ишчиларни ноқонуний ҳибсга олиш ва улардан пул ундириш. Ўзбекистон Евроосиё иқтисодий иттифоқига қўшилиши ўзбек мигрантларининг аҳволини яхшиламайди. Юқорида айтганимдек, фақат ёмонлашиши мумкин. Чунки ҳужжат тайёрлашда ҳозиргидек тартиб бўлмайди.

Иккинчи жиддий муаммо давлатдан чиқариб юбориш масаласи. Менга мурожаат қилганларнинг 40 фоизи қирғиз фуқаролари. Уларнинг 10 фоизи Россияда. Расмий статистика бўйича 10 фоиз, лекин амалда бундан тўрт баравар ортиқ миқдор. Бу ҳам ЕОИИга киришнинг оқибати ҳисобланади.

Мигрантлар учрайдиган учинчи муаммо — ойликни ололмаслик масаласидир. Қирғизларда эса бу муаммо ҳам ўта сезиларли даражада кўп, чунки улар билан шартнома тузишда ҳужжат тайёрланмайди, уларни мажбурлай олмайсан ҳам. Ўзбекларда бундай муаммо камроқ.

—     Ўзбекистон ҳукуматининг ўзбек мигрантларига ёрдами сезиляптими?

— Ҳозирда ташқи меҳнат миграцияси бўйича агентлик ишлай бошлади. Уларга раҳмат айтамиз, аммо бу агентлик раҳбарининг шахсий ташаббуси бўлиб қолишидан қўрқаман. Бу вазият у ерда ишлаётган инсонларнинг шахсига боғлиқ бўлиб қолишидан жуда қўрқаман. Бу ҳали тизимли тарзда йўлга қўйилмаган. Лекин уларга миннатдорчилигимни билдираман. Кўп йиллардан буён биринчи марта қўллаб-қувватлашни ҳис қилдим. Олдинлари ёлғиз курашишга мажбур эдим. Ҳозирда умид бор. Лекин мен истардимки, бу бир тизим тарзида йўлга қўйилсин. Яъни фуқароларни ҳимоя қилиш тизими. 

Нафақат ташқи меҳнат агентлигига, балки Ўзбекистон элчихонасига ҳам фуқароларимизнинг ҳимоя қилиниши тўғридан-тўғри мажбурият тарзида юклатилиши керак. Вена конвенциясида давлат ўзининг ҳар бир фуқаросини ҳимоя қилиши мажбурийлиги қайд этилган. Элчихона турли тадбирларга эмас, айнан шу муаммога эътибор қаратишини хоҳлардим.

Ҳар бир мигрантда муаммо бир хил, патент бор ёки йўқлигидан қатъи назар полициячилар улардан пул ундиради. Кейин давлатдан четлатишади. Четлатишларнинг ярми исботли бўлсада, кўп қисми ноқонуний, асоссиз амалга оширилади.

Россиядаги иш берувчилар ойлик бергандан кўра ҳуқуқни ҳимоя қилиш органларига пора беришни афзал ҳисоблашгани сабабли ойлик тўламаслик ҳолатлари юз беради. Масалан, улар ҳуқуқни ҳимоя қилиш органи ходимларига пора бериб уларни чақиришади, кейин улар ишчиларни ҳужжати жойида эмасликда айблаб, уларни депортация қилдиришлари ҳам мумкин. Бу ҳолат Россия қонунларига тўғри келмайди. Давлат хизматчилари эса қонунга бўйсунишни мажбурий деб билишмайди. Ҳатто уларни ҳукумат қўллаб-қувватлаши ҳам мумкин. Ҳаёт шунақа.

Ўзбекистонда мени кўзим кўк бўлгани сабабли тўхтатишларини умуман тасаввур қила олмайман. Лекин бу ерда кўзинг кўк бўлмагани учун сени тўхтатишади. Россия билан таққослаганда Ўзбекистон қонунга амал қиладиган давлат. Россия миллатчироқ давлат ҳисобланади.

«Патент бўлмаса, бошқасини ўйлаб топишади» — Россиядаги ўзбекистонликлар ЕОИИга қўшилиш оқибатлари ҳақида

• Сўнгги вақтларда жамоатчилик муҳокамалари марказида турган ЕОИИга кириш масаласида Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев ҳам бир неча бор муносабат билдирган, гап аъзолик ҳақидамас, ҳамкорлик ҳақидалиги, Ўзбекистон иттифоққа фақат кузатувчи бўлиб қўшилишини айтган, бироз аввалроқ парламентга мурожаатида иттифоққа кириш масаласида халқнинг хоҳиш-иродасига таяниб қарор қабул қилинишини маълум қилганди.

«Бугунги кунда Ўзбекистоннинг Евроосиё иқтисодий иттифоқи билан ҳамкорлик қилиши бўйича масалалар ўрганилмоқда.

Биз, албатта, ушбу жиддий масалада, энг аввало, халқимизнинг манфаатларидан келиб чиқиб, уларнинг хоҳиш-иродасига таянамиз.

Шунинг учун халқ вакиллари бўлган депутат ва сенаторларимиз парламент палаталарида мазкур масалани атрофлича муҳокама қилиб, ўз зиммаларига масъулиятни олган ҳолда, асосланган хулосаларини айтишлари керак.

Вазирлар Маҳкамаси ушбу йўналишдаги таҳлилий ва комплекс баҳолаш ишларини якунлаб, тегишли хулоса ва таклифларни Олий Мажлис палаталарига тақдим этсин.

Шу билан бирга, биз Жаҳон савдо ташкилоти билан бошланган мулоқотимизни, ҳамда Европа Иттифоқи билан Ҳамкорлик ва шериклик тўғрисидаги янги битимни тузиш бўйича ишларни изчил давом эттирамиз. Шунингдек, биз бошқа халқаро ва минтақавий иқтисодий ташкилотлардаги иштирокимизни, янада кучайтирамиз», деди президент.