Университетлар дастлаб Европада 11 асрда очила бошлаган. Бироқ илк университетнинг ватани Европа эмас. Тарихдаги биринчи университет сифатида 970 йилда Мисрнинг Қоҳира шаҳрида очилган Ал-Азҳар университети эътироф этилади.
Европа университетлари монастр мактабларидан ажралиб чиққан ва тараққий этиши жуда узоқ муддат давом этган, шунинг учун ҳам уларнинг илк ривожланиш даври қачон эканини аниқ белгилаб бўлмайди.
Кўпчилик биринчи Европа университети сифатида Италиядаги Болония университетини билади. Бу таълим муассасаси 10-асрнинг охирида очилган, бироқ унгача ҳам ҳуқуқ мактаби сифатида 890 йилдан бери мавжуд бўлган.
Университетлар – профессорлар учун идеал масканлар
11-аср давомида Париж университети тараққий этиб, довруқ қозона боради. Европанинг энг қадимий университетларидан бири бўлган бу маскан ўрта асрларда жуда машҳур бўлган. Бу даргоҳ профессор ва талабаларни ҳуқуқ, илоҳиёт, тиббиёт ва фалсафа таълимининг ривожлангани билан жалб қилган.
Кейинчалик Европада 12-13-асрлар мобайнида турли университетлар очила бошланади.
Биринчи университетлар ажралиб чиққан мактаблар професссорлар фикр алмашадиган, улар учун мўлжалланган муассасалар бўлган. Бундай жойларда идеология, тиббиёт ва ҳуқуқ таълимоти усулларини ишлаб чиқишган. Дарслар эса лотин тилида олиб борилган.
Британиянинг Оксфорд ва Кембриж университетлари ҳам ўрта асрларда вужудга келган. Англиянинг икки машҳур университетини тандемда Оксбриж деб ҳам аташади.
Коллежларнинг таълим берувчи комплекс сифатида тараққий этиши
Коллежлар нисбатан кейинроқ шаклланган. Биринчи коллеж сифатида Оксфорддаги Мертон коллежи эътироф этилади, у 1249 йилда талабалар яшаш жойи сифатида ташкил этилган.
Мертонда талабалар учун ўта қаттиққўл муҳит ташкил этилган ва талабаларга ўйин ўйнаш, куйлаш, қўшиқ айтиш, ҳатто ов қилиш ва балиқ овлаш ҳам тақиқланган эди. Кейинчалик эса коллежлар таълим берувчи комплекс сифатида тараққий этган.
