Миграциядан қайтган аёллар. Давлат ҳимоясига оид ҳисоботлар ҳақиқатга мос келмаяпти

Яқинда эълон қилинган мақоламизда ўзбекистонлик 568 минг хотин-қиз хорижда меҳнат қилиб оиласини боқаётгани, улар ишлаётган асосий давлатлар, Ўзбекистонга қайтганларидан сўнг бундай хотин-қизларнинг эҳтиёжлари сўровнома асосида аниқланиб, ёрдам кўрсатилиши ҳақида маълумот бергандик.

Давлат томонидан турли хил кўринишда ижтимоий ҳимоялар бор. Булар ҳақида кўп ва хўп гапирилади. Бундай ёрдамлар орасида хорижда ишлаб қайтганлар учун алоҳида дастурлар бор. Хўш, улар ҳақидаги рақамлар қанчалик асосли, кўрсатилаётган ёрдамлар Ўзбекистон Республикасида эгаларига етиб боряптими?

Рўйхат ва реал ҳаёт фарқ қилган кейслар

Ташқи меҳнат миграцияси агентлиги берган маълумотга кўра, хорижда ишлаб қайтган мигрант хотин-қизлар билан ишлашнинг хонадонбай тизими мавжуд. Унга кўра, сўровнома асосида четдан қайтган мигрантнинг эҳтиёжи ўрганилиб, бўш иш ўрни, касбга ёки тадбиркорликка ўқитиш, субсидия таклиф қилинади.

Агентликдан хорижда ишлаб қайтиб, Ўзбекистонда ўз йўналишини топган хотин-қизлар билан боғланиш учун уларнинг контактларини олдик.

Kun.uz’га берилган рўйхатга 6 нафар аёл киритилган бўлиб, жадвал “Хорижда ишлаб қайтиб келган хотин-қизлар орасида давлатимиз томонидан берилган имтиёзларга эга бўлган ва ўз тадбиркорлигини бошлаганлар рўйхати” деб аталади.

Рўйхат бўйича 1-рақамда Каримова Ширин (исм-фамилия ўзгартирилган).

У 2020 йилда Жанубий Кореядан қайтгани, Агробанк Сардоба туман филиалидан 200 млн сўм имтиёзли субсидия ажратилгани, бу пулга туман марказида болалар дам олиш парки ташкил этгани ёзилган.

Аммо, рўйхатда кўрсатилган телефон рақамига амалга оширилган қўнғироқни аёлнинг қизи кўтарди, онаси яқинда Россияга ишлашга кетганини айтди. Унинг айтишича, онаси ҳақиқатан тадбиркорлик бошлаш учун имтиёзли кредит олиб паркда иш бошлаган, бироқ паркни юритишни холасига қолдириб, яқинда Россияга ишлашга кетган. Парк бу мавсумда ҳали ишга туширилгани йўқ, ҳаволар энди исигани сабаб бир неча кун ичида ишга туширилади.

2-рақамда – Ҳотамова Малика (исм-фамилия ўзгартирилган).

Жанубий Кореяда ишлаб келган, субсидия имтиёзли кредит ажратилгани ёзилган. Чорвачилик, гўшт етиштириш бўйича якка тадбиркор сифатида қайд этилган.

Бироқ аёл Kun.uz мухбири билан суҳбатда ўзига ҳеч қанақа ёрдам берилмаганини, ташкилотларга кредит, ер сўраб борганини, аммо мурожаатлари ижобий ҳал бўлмаганини маълум қилди.

"2018 йил ноябрда Ўзбекистонга келгач, Миграция агентлиги томонидан бизнес бошлаш бўйича ўқув курсига қатнашдим, шу фақат. Ҳозир вақтинча ишсизман", дейди у. Айтишича, ҳозир Ўзбекистон Республикаси ҳисобидан дастурлашни ўрганиш учун курсда ўқияпти, болалари – мактаб ўқувчилари.

3-рақамда – Тошбоева Тожиниса (рухсати билан ўзининг исм-фамилияси ёзилди)

Рўйхатда тадбиркорлик ўқув курсида ўқигани, 245 минг сўмлик субсидия ажратилгани ва ўзининг енгил саноатга ихтисослашган оилавий корхонасини очгани кўрсатилган.

Лекин аёлнинг ўзи ҳозир фақатгина хонадонида тикиш билан шуғулланишини билдирди.

“Санкт-Петербургда қизим билан ишлаб келганман. Биз тадбиркорлик билан шуғулландик, бунинг учун имтиёзли кредит сўраб мурожаат қилгандик, лекин берилмади. Шундан сўнг қизим яна 6 ой Туркияга бориб ишлаб келишга мажбур бўлди” дейди Тожиниса Тошбоева.

Унинг маълум қилишича рўйхатда қайд этилганидек, давлат таклиф қилган тадбиркорлик курсида ўқимаган. Лекин бу курсда ўқиш таклиф қилинганда ўзи рад этган. 245 минг сўм субсидия ҳам олмаган. Аёл тикиш фаолиятини ўз уйида юритиб келади, ишини кенгайтириш учун янги жойга муҳтож. "Барча тикув машиналарим бор, фақат энг муҳими – жой муаммоси. Ҳозир уйда қилинган шароит билан топаётганим 5 фарзандимнинг еб-ичишига етяпти холос, умуман орттиролмаяпман", дейди Тожинисо опа.

Ҳамидова Зуҳра (исм-фамилия ўзгартирилган) 2022 йилда Украинадан қайтган. Рўйхатда унга арзон уй-жой учун кредит ва моддий ёрдам субсидия ажратилгани кўрсатилган.

Аёл билан боғланганимизда Украинада оз муддат ишлаб, Россиянинг қуролли босқини сабаб март ойида Ўзбекистонга қайтишга мажбур бўлганини билдирди. Зуҳра туман ҳокими билан учрашувда қатнашган ва унга арзон уй-жой учун субсидияга сертификат берилган, лекин ҳали пулни олмаган. Ҳозирча ишсиз. Айтишича, четдан қайтганидан сўнг маҳалладан бирор сўровнома тўлдиришини сўрашмаган ва ёрдам ҳам қилинмаган.

Рўйхатдаги фақат бир аёлнинг вазияти ёзилгани билан мос келди:

Кенжаева Айнур (исм-фамилия ўзгартирилган)

Рўйхатда унинг Қозоғистонда ишлаб келгани, Ўзбекистонга қайтгач тадбиркорлик курсида ўқитилиб, 245 минг субсидия ажратилгани, ҳозир ЯТТ эгаси экани кўрсатилган.

У билан боғланганимизда ҳақиқатан тадбиркорлик ўқув курсида ўқиганини билдирди. Ўзининг келин кўйлаклари салони бор. Тадбиркорлик ўқув курсида ўқигани иш бошлашига ёрдам берган.

***

Кўриниб турганидек, миграциядан қайтган, давлат ёрдами кўрсатилган ва буни натижасида тадбиркорликни бошлаган, дея қайд этилган аёлларнинг (бу – агентликнинг ўзи томонидан боғланиб шароити ҳақида билишимиз учун тавсия этилганлар) вазияти деярли яхши эмас.

Агентликнинг ўзи ишонч билан тақдим қилган рўйхатдагиларнинг деярли ҳеч бири бизга ҳисоботда берилганидек, хориждан қайтгандан сўнг эҳтиёжларини аниқлаш учун сўровнома тўлдиришганини айтишмади.

2020 йилда миграциядан қайтиб “болалар дам олиш парки” ташкил қилиш учун 200 млн маблағ олган сардобалик аёлнинг айни пайтда яна мигрант бўлиб кетганининг ўзи алоҳида ўрганиш талаб этадиган масала. Бунда аёл шунчаки банкдан кам фоизли кредит олишнинг воситаси бўлган бўлса ажаб эмас.

Шунинг ўзи ҳам четдан қайтган мигрантлар билан ишлаш механизми қандай экани ҳақида хулоса чиқаришга етарлидай гўё.

Зилола Ғайбуллаева