Ҳуқуқ ҳимоячилари БМТга уруш бошланганидан бери Россияда кузатилган репрессиялар ҳақида ҳисобот тайёрлади 

Россияда Украинада уруш бошланганидан кейин фуқаролик жамияти ва мустақил матбуотга босим кучайган. «Уруш даври репрессияси»нинг асосий йўналишлари сайтларни блоклаш ва оммавий ахборот воситаларини ёпиш, «Россия армиясини обрўсизлантириш» билан боғлиқ жиноий ва маъмурий ишларни қўзғатиш, шунингдек «хорижий агентлар» ва уларнинг рўйхатини кенгайтириш бўйича қонунчиликни кучайтириш бўлди. Бундай хулосалар БМТнинг Инсон ҳуқуқлари қўмитаси учун «ОВД-Инфо» лойиҳаси, «Сова» ахборот-таҳлил маркази, DOXA интернет нашри ва ОАВ ҳуқуқларини ҳимоя қилиш маркази томонидан 2022 йил май ойида биргаликда тайёрланган ҳисоботда келтирилган. 13 июнь, душанба куни Re-Russia лойиҳаси ушбу ҳужжатга эътибор қаратди.

Ҳуқуқ ҳимоячилари томонидан кўрсатилган биринчи репрессия йўналиши - интернет-ресурсларни блоклаш. Ҳисобот муаллифларининг фикрича, бу восита айниқса урушнинг биринчи ҳафталарида тез-тез ишлатилган. 24 февралдан бери 181 та оммавий ахборот воситаси «Роскомнадзор» томонидан блокланган, яна 21 таси ўз фаолиятини тўлиқ ёки вақтинча тўхтатган. Бундан ташқари, идорадан огоҳлантириш олган 11 та оммавий ахборот воситаси Россиянинг Украинага бостириб кириши ҳақида ёзишни тўхтатди, дейилади ҳужжатда. 

«Роскомнадзор» кейинчалик урушга қарши позицияни эгаллаган таниқли одамларнинг, жумладан муниципал депутат Иля Яшин, сиёсатшунос Екатерина Шулман ва тадбиркор Михаил Ходорковскийнинг шахсий саҳифаларини фаол равишда блоклашни бошлади. 

Ҳуқуқ ҳимоячиларига кўра, блоклаш сонининг кескин ошишига «Ахборот тўғрисида»ги қонунга 2020 йилдан буён киритилган 84 та ўзгартириш сабаб бўлган. 

Ҳуқуқ ҳимоячилари ҳисоб-китобига кўра, Россиянинг Украинага қарши уруши бошланганидан бери 101 нафар россиялик журналист профессионал фаолияти ёки урушга қарши позицияси туфайли жабр кўрган. ОАВ ходимлари ушланган, жаримага тортилган, ишдан бўшатилган ёки Россия давлат органларининг тақдим этиладиган ахборотидан маҳрум этилган. Қайд этилишича, 1 июнга қадар РФ қуролли кучлари ва Россия давлат органлари ҳақидаги «сохта маълумотлар» ҳақидаги янги модда бўйича журналистларга нисбатан камида ўнта иш қўзғатилган. Икки ҳолатда гап минтақавий оммавий ахборот воситаларининг бош муҳаррирлари ҳақида бормоқда. 

Украинадаги урушга қарши бўлганларни жиноий ва маъмурий жавобгарликка тортиш, ҳисобот муаллифларининг фикрига кўра, март ойининг иккинчи ярмидан бошлаб, қонунчиликка бир қатор тегишли ўзгартиришлар қабул қилинган ва кучга кирганидан кейин фаол қўлланила бошланди. 

«26 май ҳолатига кўра, суд маълумотларига кўра, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 20.3.3-моддаси («РФ қуролли кучларидан фойдаланишни обрўсизлантиришга қаратилган оммавий ҳаракатлар») бўйича 2100 тадан ортиқ иш қўзғатилган. Камида 1386 та жазо қўлланилган. Жарима миқдори маълум бўлган 715 та ҳолатда унинг ҳажми жами 420 324 АҚШ долларини ташкил этган. Шу билан бирга, аксарият вазиятда одамларга йиғилишлар ўтказиш қоидаларини бузганлик учун айбловлар қўйилган, бу эса non bis in idem тамойили қоидасини бузган ҳолда жазонинг такрорланишига олиб келган», дейилади ҳисоботда. 

24 февралдан бери Россия Федерацияси Жиноят кодексининг Россия армияси ҳақида сохта хабар тарқатганлик учун 15 йилгача қамоқ жазосини назарда тутувчи янги моддаси бўйича 52 та иш қўзғатилган. 

Ҳуқуқ ҳимоячилари уруш бошланганидан бери урушга қарши намойишларда камида 16 000 киши ҳибсга олинганини тахмин қилмоқда. Энг юқори чўққи 6 мартга тўғри келди: ўшанда Россиянинг 77 шаҳрида урушга қарши акцияларда камида 5558 киши қўлга олинган, полиция бу жараёнда куч ҳам ишлатган.

Муаллифларнинг фикрига кўра, репрессиянинг яна бир йўналиши «хорижий агентлар» рўйхатини кенгайтириш бўлди. «Украинадаги урушдан олдин «хорижий агентлар» тўғрисидаги қонун Россия ҳукумати томонидан фуқаролик жамияти ташаббуслари ва норози фикрларни бостириш учун қўлланилган, - дейилади ҳисоботда. - Уруш пайтида бу қонун ҳам Россия армиясининг Украинадаги ҳаракатларига қарши чиққанларнинг овозини ўчириш воситасига айланди. Турли касбдаги бир қанча ташкилотлар ва шахслар ўзларининг урушга қарши позицияларини ошкора ифода этганликлари учун «хорижий агентлар» деб эълон қилинди. Улар орасида - Deutsche Welle, сиёсатшунос Екатерина Шулман, журналист Юрий Дуд, тарихчи Евгений Понасенков, ва ҳатто рэпперлар Face (Иван Дрёмин) ва Алишер Моргенштерн». 

Шу билан бирга, ҳуқуқ фаолларини, айниқса, «Хорижий таъсир остидаги шахслар фаолиятини назорат қилиш тўғрисида»ги янги қонун лойиҳаси хавотирга солмоқда. 7 июнь куни Россия давлат думаси уни биринчи ўқишда маъқуллади. Бир томондан, мазкур қонун лойиҳасида давлат органлари томонидан имкон қадар кенгроқ талқин қилиниши мумкин бўлган «чет эл таъсири» тушунчаси киритилган. 

Бошқа томондан, у «хорижий агентлар» билан боғлиқ шахс» тушунчасини мустаҳкамлайди. Бундай шахсга, хусусан, «хорижий агент» бўлган ташкилотнинг ҳар қандай ходими айланиши мумкин.