Борис Жонсоннинг ўрнига ким келади? Эҳтимолий номзодлар рўйхати
|04:21 / 09.07.202228 79912 мин
Борис Жонсон ҳукмрон Консерватив партия раҳбарлигидан кетди. Партия энди бош вазирлик лавозимида Жонсонни алмаштириши керак бўлган ўз етакчисини танлайди. Бу ким бўлади - ҳозирча бу ҳақда ишонч билан айтиш имконсиз.
Ҳали барча салоҳиятли номзодлар ҳам ўз бош вазирлик амбициялари ҳақида эълон қилишмаган. Яқин ҳафталар ичида консерваторларнинг парламентдаги фракцияси бир неча раунддан иборат овоз бериш жараёнини ўтказишади - биринчи турда 18 тадан кам овоз олганлар, иккинчи турда 36 тадан кам овоз олганлар чиқиб кетади ва якунда асосий икки номзод қолади. Ва ёз мобайнида партия аъзолари бу икки номзоддан бирини янги етакчи сифатида сайлайди. Жараён сентябрга қадар якунланиши кутилмоқда ва ўшанда Бирлашган Қиролликда янги бош вазир пайдо бўлади.
Ҳозирча бундай сиёсатчиларнинг консерваторлар орасидаги машҳурлиги бўйича биргина ўлчов бор - YouGov агентлиги партиянинг 716 вакили ўртасида ўтказган сўров натижаларига кўра, амалдаги мудофаа вазири Бен Уоллес етакчилик қилмоқда, унинг ортидан кичик фарқ билан Пенни Мордонт бормоқда, етакчилар учлигини Риши Сунак якунлаб беради.
Бу одамлар кимлар? Қуйида улар ва бошқа эҳтимолий номзодлар ҳақида келтирилади.
Риши Сунак
Риши Сунак британ парламентига депутат бўлганига жуда кўп вақт бўлмаган - 2015 йил.
2019 йилга келиб у молия вазири лавозимини эгаллаган ва бу лавозимда шу йилнинг 5 июлига қадар ишлаган, ўшанда у ўз ҳамкасби, соғлиқни сақлаш вазири Сажид Жавид ортидан истеъфо берган.
Уларнинг иккиси ҳам Борис Жонсоннинг сиёсатига қўшилмасликларини кескин оҳангда билдиришган.
«Жамоатчилик ҳақли равишда ҳукумат тўғри, мулоҳазали ва жиддий ишлашини кутмоқда. Бу менинг сўнгги вазирлик ишим бўлиши мумкинлигини тушунаман, аммо мен бу стандартлар курашишга арзийди деб ҳисоблайман ва айнан шу туфайли истеъфо бераман», деганди ўшанда Сунак.
Ўз вақтида у консерваторларнинг бўлажак етакчиси сифатида порлоқ келажак кутаётганини тахмин қилишарди. Аммо сўнгги ойларда турмуш ўртоғининг солиқ билан боғлиқ муаммолари туфайли унинг обрўси анча тушиб кетди - унинг рафиқаси Акшату Мурти отасининг Ҳиндистондаги Infosys компаниясида улушга эга ва ўтган йили дивиденд сифатида 10 миллион фунт стерлингдан ортиқ маблағга эга бўлган ва нерезидент мақоми баҳонасида Британияда солиқ тўлашдан бўйин товлашда айбланган.
Мурти «турмуш ўртоғини безовта қилмаслик» учун керак бўлган барчасини хазинага тўлашини эълон қилади, аммо кўп ўтмай 2020 йил июнида Даунинг-стритда уюштирилган туғилган кун базмида иштирок этиб, локдаун қоидаларини бузгани учун жарима тўлайди. Шу сабаб билан жаримага тортилганлар қаторида Борис Жонсон ҳам бор эди.
Мавзуга оид
Пандемия даври айнан Сунак молия вазирлиги даврига тўғри келди ва локдаунлар давомида иқтисодиётни барқарор ушлаб туриш вазифаси унинг чекига тушди. Унинг ғазначилик раҳбарлигидан истеъфоси қатор вазирлар истеъфосини бошлаб берди ва якунда Борис Жонсон партия етакчилигини тарк этишига олиб келди.
Лиз Трасс
Ташқи ишлар вазири Элизабет Трасс Риши Сунак ва Сажид Жавид ўз лавозимларини тарк этиши ортидан Борис Жонсонни қўллаб-қувватлаб чиқди ва бу амалдаги ҳукумат тарафдорлари орасидаги мавқейини мустаҳкамлади.
Ташқи ишлар вазирлигини бошқарган иккинчи аёл бўлган Трасс хоним аллақачон ўз ҳисобига иккита кўзга кўринарли ҳаракатни ёзиб қўйган - Эрон қамоқхонасидан журналист Назанин Загари-Рэтклиффни озод қилиш ҳамда Россия ва унинг олигархларига қарши санкциялар қўллаш.
Трасс 2010 йилда Британия парламенти депутатига айланган ва иқтисодиёт ҳамда савдода либертиан қарашлари туфайли босқичма-босқич Консерватив партия аъзолари орасида машҳурликка эришиб борган.
Унинг услуби ҳамиша ҳам кенг жамоатчиликка маъқул келаверайди. Масалан, 2015 йилда партия конференциясидаги «пишлоқ ҳақидаги ҳиссиётли нутқи» туфайли уни ижтимоий тармоқларда масхара қилишган.
Лекин бу воқеа унинг позициясига таъсир кўрсатмаган ва шундан кейин Трасс Вазирлар кабинетида қатор юқори лавозимларда ишлаган, жумладан Британия Евроиттифоқдан чиққанидан кейин халқаро савдо вазири сифатида дунёнинг турли мамлакатлари билан муҳим савдо келишувларини тузган.
Сажид Жавид
Собиқ соғлиқни сақлаш вазири Сажид Жавид лавозимдан кетиши ҳақида эълон қилиб, Борис Жонсонга илк зарбани берди. У парламент депутатларига мурожаатида ҳалоллик ҳақида гапирган ва «муаммолар юқоридан бошланиши»ни қайд этган.
У 1969 йилда Рочдейлда биринчи авлоди покистонлик муҳожирлар бўлган оилада туғилган, унинг отаси автобусда кондуктор бўлиб ишлаган. Сиёсатчига айлангунига қадар Сажид Жавид 20 йилга яқин вақт давомида банк бизнесида фаолият кўрсатган.
Жавид аввалига Дэвид Кэмерон ва Тереза Мэй, кейин Борис Жонсон ҳукуматларида турли лавозимларни эгаллаган.
2019 йил февралида Буюк Британия ички ишлар вазири эканида у ўсмирлигида Сурияга кетган ва ИШИДга қўшилган Шамима Бегумнинг Британияга қайтишини тақиқлайди. Шамима Бегун иши катта резонанс келтириб чиқаради, Жавиднинг уни фуқароликдан маҳрум этиш тўғрисидаги қарори эса жамоатчиликда мунозараларга сабаб бўлади.
Ўша йили Жавид ўз номзодини Консерватив партия етакчилиги учун кўрсатади, аммо иккинчи турда Борис Жонсон фойдасига ихтиёрий равишда пойгадан чиқади.
Жонсон Жавиднинг бу хизматини қадрлайди ва уни молия вазири этиб тайинлайди, аммо ярим йил ўтиб бош вазир маслаҳатчиси Доминик Каммингс билан зиддият фонида лавозимини тарк этади.
У 2021 йилда соғлиқни сақлаш вазири сифатида катта сиёсатга қайтади ва бу лавозимда 5 июлгача, Борис Жонсоннинг ҳаракатларидан норозилигини изҳор этиб, истеъфога чиқмагунча қолади.
Надим Заҳавий
Ироқлик Заҳавий Британияга оиласи билан Саддам Ҳусайн ҳокимиятга келиши ортидан иммиграция бўлади.
Заҳавий савдо мерчендайзи бўйича «Телепузики» бренди остидаги компанияга асос солади, кейинроқ YouGov социологик хизматини яратади (юқорида номи тилга олинган), 2010 йилда эса Стратфорд-он-Эйвон округидан (бу жой Шекспирнинг ватани сифатида маълум) парламентга сайланади.
Пандемия вақтида Заҳавий вазир ўринбосари сифатида вакцинация дастурига масъул эди. Дастур муваффақиятли чиқди деб топилади ва кўп ўтмай Жонсон Заҳавийни тўлақонли вазир этиб тайинлайди - аммо энди таълим соҳасига.
Риши Сунак молия вазирлигидан кетгач, Заҳавий унинг ўрнига тайиналанади - бу ҳукуматда даража бўйича иккинчи ўриндаги лавозимдир.
Жереми Ҳант
2005 йилдан буён парламентнинг қуйи палатаси аъзоси, 2010 йилда Ҳант маданият вазири сифатида Дэвид Кэмерон ҳукуматидан ўрин олган.
Кэмерон ҳукуматида Ҳант соғлиқни сақлаш вазири ва ташқи ишлар вазири лавозимларида ҳам ишлаган.
2019 йилда у торилар етакчисини сайлашда финалга қадар етиб борган ва Борис Жонсонга ютқазган.
Пандемия даврида жаноб Ҳант парламентнинг соғлиқни сақлаш масалалари бўйича комиссиясини бошқарган, бу комиссия ҳукумат ҳаракатларига баҳо берган.
Ҳант - британ адмиралининг ўғлидир. У дастлабки катта маблағини олий ўқув юртларини қидиришга мўлжалланган Hotcourses сайтини яратиш орқали топган.
Прити Пател
Пател хоним сиёсатга жамоатчилик билан алоқалар соҳаси орқали кириб келган. У Британия ҳукуматида алкогол ва тамаки компаниялари лоббичиси сифатида ишлаган, 2010 йилда парламентга сайланишидан олдин консерваторлар партиясида пиар билан шуғулланган.
Пател Британиянинг Европа Иттифоқидан чиқишини фаол қўллаб-қувватлаган британ сиёсатчиларидан бири бўлган, бир сафар Борис Жонсон брекситни таъминлаб, бу орқали бутун партияни қутқарган ягона британ сиёсатчиси эканини айтганди.
Пател ички ишлар вазири сифатида асосан ноқонуний миграцияга қарши курашади. Унинг вазирликдаги сўнгги ташаббуси қочқинларни Руандадаги қабул қилиш пунктига қайта йўналтиришга уриниш бўлди.
Бен Уоллес
Бен Уоллес - мудофаа вазири ва собиқ ҳарбий хизматчи.
У 2005 йилда парламент аъзоси бўлган, 2017 йилда эса Жонсоннинг партия раҳбарлигига сайланиши учун ўтказилган кампания юзларидан эди.
Жонсон 2019 йилдагина партия ва ҳукуматга раҳбарлик қилишга эришади, Уоллес унинг кабинетида вазир лавозимини эгаллайди.
Ўз ҳарбий фаолияти давомида Уоллес Германияда, Кипрда, Белизда ва Шимолий Ирландияда хизмат қилган, Ирландия айирмачилари терактининг олдини олишда иштирок этган.
Шунингдек, Уоллес ҳарбий сифатида Париждан марҳум малика Диананинг жасадини олиб келиш бўйича амалиётда муҳим рол ўйнаган.
Украинадаги уруш бошланишига 10 кун қолганида Уоллес Москвага ташриф буюрган ва Сергей Шойгу билан учрашиб, босқинга йўл қўйиб бўлмаслиги тўғрисида огоҳлантирганди.
Том Тугендҳат
Яна бир собиқ ҳарбий, Ироқ ва Афғонистонда хизмат қилган.
Тугендҳатни анчадан буён консерваторлар етакчилиги учун номзод сифатида кўришади.
2020 йилдан у Умум (жамоалар палатаси) палатанинг халқаро муносабатлар қўмитасини бошқариб келади.
Тугендҳатни мўътадил консерватор, шарҳловчилар эса уни популистдан кўра прагматик деб ҳисоблашади.
Тугендҳат Ғарбни - аниқроғи АҚШни - Афғонистондан қўшинлар олиб чиқилгани учун танқид қилган.
Унинг фикрича, бу қарордан кейин британиялик фахрийлар ўзларини афғонларни «ташлаб кетган»дек ҳис қилишган.
Стив Бейкер
Британия ҳарбий ҳаво кучларининг собиқ муҳандиси бўлмиш Бейкер 2010 йилда Уикомб округидан парламентга сайланган.
2015 йилги умуммиллий сайловлардан кейин Бейкер «Консерваторлар Британия учун» ҳаракатига асос солган - бу ўша вақтдаги бош вазир Дэвид Кэмеронга Британиянинг ЕИга аъзолиги шартларини ўзгартириш масаласини кўтариши учун босим қилган тори-парламентарийлар гуруҳи эди.
Бундан ташқари, Бейкер European Research Group номи остидаги евроскептик парламентарийлар гуруҳига аъзо бўлган. Тереза Мэй Евроиттифоқ билан брексит бўйича келишув тузганида, Бейкер унга охирига қадар мухолифатда қолган кам сонли парламентарийлардан бири бўлганди.
Унинг айтишича, ҳамкасблари ундан партия раҳбарлиги учун курашда иштирок этишни «сўрашган».
Суэлла Брейвермен
2020 йилдан буён Англия адлия вазири.
Суэлла Брейвермен ҳам Тереза Мэй ҳукуматида брексит билан шуғулланган, аммо Мэй томонидан таклиф этилган якуний келишув лойиҳаси туфайли истеъфо берган.
2015 йилдан у Ҳемпшир графлигининг Ферҳем округидан парламент аъзоси ҳисобланади.
Брейвермен партия раҳбарлиги учун номзодини қўймоқчилигини тасдиқлаган, чоршанба куни вазирлар истеъфосидан кейин Жонсонни истеъфога чақирувчиларга қўшилган.
Пенни Мордонт
2019 йилда Пенни Мордонт Британия мудофаа вазири лавозимини эгаллаган тарихдаги илк аёл киши бўлганди.
Бунгача Қироллик флоти захирадаги ҳарбийси бўлган Мордонт хоним Дэвид Кэмерон ҳукумати даврида қуролли кучлар ишлари бўйича вазир ўринбосари бўлиб ишлаган.
Мордонт десантчи оиласида дунёга келган, у ўз меҳнат фаолияти давомида фокусчига ассистентлик қилган, ёш консерваторлар ҳаракати етакчиси бўлган ва партиянинг собиқ раҳбари Уильям Ҳейг Лондондаги Кенсингтон ва Челси туманларидаги кенгашларга раҳбарлик қилган вақтида унинг матбуот котиби бўлган.
Мордонт британларнинг Splash телешоуси иштирокчиси бўлган. Унда машҳурлар аудитория кўз ўнгида сувга сакрашни ўрганишади.
Грант Шаппс
Шаппс - Борис Жонсон ҳукуматида транспорт вазири бўлган. Британия авиакомпанияларига улкан зарба берган коронавирус пандемияси чоғида Шаппс унинг оқибатларига қарши курашишига тўғри келган.
Аввалроқ Шаппс Кэмерон ва Борис Жонсон ҳукуматларида вазир ўринбосари лавозимларида ҳам ишлаган.
2012 йилда Шаппс партия ҳамраиси этиб тайинланганди. Шаппс бу лавозимда 2015 йилга қадар ишлаган, кейин у буллинг бўйича айблов туфайли нафақат бу лавозимни, балки халқаро тараққиёт бўйича вазир ўринбосари лавозимини ҳам тарк этишига тўғри келган.
Шаппс Манчестер политехника институтида бизнесни ўрганган ва саратонни бошидан кечирган. 2005 йилда парламентарий бўлганди.
