Бир гуруҳ депутатлар Сенат рад этган қонунни президентга юбормоқчи бўлди. Спикер кўнмади

Сенатнинг 29-ялпи мажлисида Оила кодексига никоҳланувчи шахслар мажбурий тиббий кўрикдан ўтганларидан сўнг 1 ойлик муддатни кутмасдан исталган вақтда никоҳдан ўтишлари мумкинлиги назарда тутилган қонун рад этилганди. Сенаторлар бу нормани киритишда таклифлар етарли даражада асослантирилмаган деб топганди.

Депутат Мавлудахон Хўжаева юқори палатадан қайтган қонунни унинг ташаббускори бўлган Адлия вазирлигига қайтариш ва ҳужжат Сенатнинг эътирозларини таҳлил қилган ҳолда такомиллаштирилгандан сўнг қуйи палатага қайта киритишни таклиф қилди. Бироқ бу таклиф бошқа депутатларнинг қаршилигига учради.

“Сенат томонидан билдирилган эътирозларнинг ҳеч бири тўлиқ асослантирилмаган”

“Мен Меҳнат ва ижтимоий масалалар қўмитасининг хулосасига қўшилмайман. Сенат томонидан берилган хулоса билан ҳам танишиб чиқдим. Сенат томонидан билдирилган эътирозларнинг ҳеч бири тўлиқ асослантирилмаган.

Қолаверса, бу анча либерал, фуқароларга енгиллик яратиш кўзда тутилган қонун, бу муҳокамалар пайтида ҳам айтилганди. Буни қонунни ялпи мажлисда қўриб чиқишга тайёрлаган қўмита раисининг ўзи ҳам бир неча марта таъкидлаганди. Бу ҳужжат амалиётдаги муаммолар, хусусан, коррупциянинг олдини олиши қайд этилган.

Бундан ташқари, адлия вазири [қонун лойиҳаси муҳокама қилинган мажлисга] келиб келажакда никоҳни ДХМлар ёки нотариуслар томонидан қайд этилиши мумкинлиги, бу ҳақда президент қарори лойиҳаси тайёрланганини айтганди.

Сенатнинг эътирозида шундай ёзилади: “Амалдаги қонунда никоҳланувчилар тиббий кўрикдан ўз розилиги билан ўтади деб ёзилган, биз қабул қилган қонунда эса ўз ихтиёри билан деб ёзилган”. Менинг наздимда “ўз розилиги билан” ва “ўз ихтиёри билан” деган сўзлар бир хил маънога эга. Лекин Сенат айтяптики, “ўз ихтиёри” бу бошқа нарса, “ўз розилиги билан” деган сўзни “ўз ихтиёри билан” шаклида ифодалаш орқали фуқароларнинг ҳуқуқларини поймол қиляпсизлар. Мен буни тушунмадим, қандай қилиб бу сўзлар бошқа-бошқа маънода келиши мумкин?!

Сенат никоҳ тузиш ФҲДЁ органларига ариза берганидан ва белгиланган тартибда тиббий кўрикдан ўтганидан кейин қанча муддат давомида ўтказилиши ноаниқлигича қолган деб айтяпти. Қўмита ҳам шуни такрорлаяпти. Ваҳоланки, Оила кодексида бундай норма турибди, яъни тиббий кўрикдан ўтадиган бўлса, ўша куни никоҳ тузилади. Шунингдек, кодексда ариза берилгандан кейин 3 ой муддатда никоҳдан ўтказилиши ҳам қайд этилган.

Қонунни рад этиш учун асос сифатида келтирилган маълумотда 2021 йилда 50 мингта никоҳ муддатдан аввал бўляпти, яъни амалдаги кодекс бўйича узрли сабаблар бўладиган бўлса, никоҳ белгиланганидан бир ой аввал расмийлаштирилиши мумкин. Лекин бу узрли сабаб нималигини ҳеч ким билмайди. Бу – ФҲДЁ раҳбари билан ариза берувчи ўртасидаги муносабат. Ким кўпроқ пул узатса, шунга бир ой олдин тўй қилишга рухсат берилади. Барча депутатларимизни қўмитанинг хулосасини қўллаб-қувватламасликка чақираман”, деди депутат.

“Нима учун бу муҳокама қонун маромига етаётганда қилинмади?”

Дониёр Ғаниевни депутат Зафар Худойбердиев қўллаб-қувватлади.

“Ҳозирги масалани кўриб чиқиш жараёнида саволлар туғилиши табиий эди. Дониёр Авазовичнинг фикрларига тўлиқ қўшиламан. Мен Меҳнат ва ижтимоий масалалар қўмитасининг позициясини тушунмаяпман. Қўмита раиси маърузасида айтиб ўтди, Сенат раиси рад этгандан сўнг бу масалани муҳокама қилдик, уларнинг эътирозлари тўғри деб хулоса беришяпти.

Нима учун бу муҳокама қонун маромига етаётганда, қонун лойиҳаси ялпи мажлис кун тартибига қўйилганда, бизни ишонтиришаётганда қилинмади? Нима учун бу эътирозлар қонун қабул қилиниб, Сенатга етиб боргунча туғилмади? Қўмитанинг бу позициясини мен нотўғри деб ҳисоблайман”, деди Худойбердиев.

“Сенат билан келишмасдан қонунни президентга имзолатиш учун юбориш ҳуқуқимиз бор”

Депутат Расул Кушербаев ҳамкасбларини қонунни тўғри президентга юбориш ваколатидан фойдаланишга чақирди.

“Муҳокама қилинаётган масала бўйича депутатларнинг аксарияти Оила кодексига ўзгартириш киритишни кўзда тутувчи қонун қабул қилинишини тўғри деб топган ва у Сенатга юборилганди. Яъни бу масалада қуйи палата ўз позициясини қатъий билдирганди. Қонун лойиҳаси қабул қилингунгача бўлган даврда роса кўп муҳокамадан ўтди. Такомилга етказилди.

Энди Сенат эътироз билдиргандан кейин бирдан фикр ўзгариб қоляпти. Бу эса англатадики, бу ерда субъектив омиллар бор. Йўқса қандай қилиб битта қатъий позицияда турган қўмитанинг фикри мутлақо тескари томонга ўзгариб қолиши мумкин?

Юқорида билдирилган фикрларга мен ҳам қўшиламан. Ўтган йиғилишларда ҳам бир неча бор депутатларга эслатма сифатида айтгандикки, айрим ҳолларда Сенат билан келишув комиссиясини тузишимиз керак эмас. Ўзимиз қабул қилган қарорни кўпчилик депутатларнинг овози билан қабул қилиб, тўғридан тўғри президентга имзолатиш учун юбориш ҳуқуқимиз бор.

Ҳали бирон марта амалиётда бу ҳуқуқдан фойдаланмадик. Депутатларни ушбу қонун қабул қилинган чоғдаги фикримизда қатъий туришга чақираман”, таъкидлади Кушербаев.

“Сенатнинг ҳамма қарорлари чала-чулпа ёки “тузсиз” эмас”

Депутат Алишер Ҳамроев қонунни тўғри президентга юборишга шошмай, Сенат билан ҳамкорлик қилиш керак деган фикрда.

“Қонуннинг Сенат томонидан рад этилишини асослантириш яхши эмас. Лекин қонун лойиҳаси фақат асослар билан қабул қилинмайди. Қонун лойиҳасининг тагида жуда кўп статистик ҳисоботлар бор, ижтимоий муносабатлар бор. Униям Сенат ҳисобга оляпти.

Сенатнинг хулосасида келтирилган битта эътирозга тўхталиб ўтмоқчиман. Айтиляптики, никоҳга ўтиш олдидан бир ойлик муддат, яъни вақт цензи масаласи кўтарилган. Биз бу ценз олиб ташлашни қўллаб-қувватлаймиз. Чунки никоҳ бу – битим, шариатда ҳам, қонунчилигимизда ҳам шундай белгиланган. Битим тузиш ҳар бир фуқаронинг эркига боғлиқ. Шу сабабли Сенат томонидан билдирилган эътирозларнинг барчаси тўлиқ асослантирилмагандир, лекин Сенат томонидан чиқарилган қарорлари чала-чулпа ёки “тузсиз” келган эмас, асослантирилган қарорлари жуда кўп.

Бу қонун ҳақида ҳам Сенат айтяптики, ижтимоий муносабатлар тўлиқ ўрганилмаган, яъни бу қонун жорий этилса бошқача муносабатлар келиб чиқиши хавфини олдиндан кўриб, юқори палата бу қонунни бизга қайтаряпти.

Ҳурматли депутатлар, иккита палата ўртасидаги зиддият – энг ёмон зиддатлардан биттаси. Келинглар, қонунни қабул қилайлик-да, уни бошқатдан кўриб чиқайлик. Агар ўз фикримизда қолсак, қайтадан Сенатга киритамиз”, дейди Алишер Ҳамроев.

“Сенатнинг фикрига умуман қўшилмаймиз”

Палата спикери ўринбосари Алишер Қодиров ҳамкасби Алишер Ҳамроевнинг фикрига қарши чиқди.

“Никоҳни қайд этиш билан боғлиқ бўлган, амалиётдаги чалкашликларни бартараф этадиган қонунни қайтаряпти Сенат. Биз ҳозир Сенатнинг фикрига умуман қўшилмаймиз. Мана бу ерда қонунни тўғридан тўғри президентгача олиб чиқишимиз керак. Ҳимоя қила оладиган тизимимиз бор бу борада.

Алишер Шоназарович уларнинг эътирозларини ҳам кўриб чиқайлик деб таклиф қиляпти. Лекин мен бу фикрга қўшилмайман. Биз тўғридан тўғри президентга чиқиш институтидан фойдаланишимиз мумкин ҳозир. Бу борада қўмитанинг фикрига умуман қўшилмайман”, деди Алишер Қодиров.

Спикер: “Қўмитанинг талабини бажарайлик”

“Масала қўйиляпти, депутатларнинг учдан икки қисми овози билан қонунни президентга юборайлик деб. У институтдан ҳам қачондир фойдаланармиз, лекин қонун лойиҳаси жуда мукаммал бўлиб, юз фоиз ҳамманинг фикри бир жойдан чиққандагина бу институтдан фойдаланишимиз керак деб ўйлайман.

Қўмита ҳозир қонун лойиҳасини муҳокамадан олиб ташлайлик деяпти. Лекин қўмита: “Йўқ, биз розимиз, учдан икки қисм овоз билан қабул қилайлик деганда эди, бу бошқа гап бўларди. Шунинг учун қўмитанинг талабига кўра бу қонунни муҳокамадан олиб ташлайлик”, деб айтган Олий Мажлис Қонунчилик палатаси спикери Нурдинжон Исмоилов.

Якунда қонунни ташаббускор субъект – Адлия вазирлигига қайтариш масаласи овозга қўйилди. 65 депутат уни маъқуллаган бўлса, 24 киши қарши овоз берди, 13 киши бетараф қолди. Қолган 11 депутат овоз бермади.

Ҳуқуқшунос Хушнуд Худойбердиев агар қонун Сенатнинг эътирозига қарамай тўғридан тўғри давлат раҳбарига юборилганида, бу парламент тарихида янги саҳифа бўлган бўлишини таъкидлади.

“Никоҳдан ўтишда 1 ойлик мажбурий муддат берилиши, лекин турли узрли сабаблар туфайли бу муддатни камайтириш мумкинлиги амалиётда қип-қизил коррупциоген ҳолатни пайдо қилади. Қонун ташаббускори бўлган Адлия вазирлиги бу ҳақда етарлича асослар ва тушунтиришларни ҳам берганди.

Шу сабабли депутатларни тўлиқ қўллаб-қувватлайман ва Сенатдан бу қонуннинг қайтарилиши нотўғри бўлган, деб ҳисоблайман. Депутатлар овозга қўйганда қонунни муҳокамадан олишни маъқулламади.

Агар кўпчилик депутатлар (ва айниқса Спикер) яна озгина ўзларида журъат топиб, қонунни тўғридан тўғри Президентга юборишса, Парламентимиз тарихида яна бир янги саҳифани бошлаб беришган бўларди”, деб ёзди у Теlegram-каналида.

Эслатиб ўтамиз, Сенат 4 августдаги ялпи мажлисида бирйўла 4 та қонунни рад этиб юборганди. Kun.uz бунақа ҳолат Ўзбекистон учун аномалия экани ҳақида ёзганди.