Ўзбекистонда никоҳни қандай расмийлаштириш мумкин ва бу қанчага тушади?

Иккинчи иштирокчи нима қилади?

У худди шу «Никоҳни қайд этиш» хизматига киради, аммо бу сафар «Аризани тасдиқлаш» турини танлайди.

Кейинги қадамда у олинган инвойс кодини киритади ва ариза унинг томонида очилади. Шундан сўнг у ўз маълумотларини текширади: фамилияси, исми ва паспорт маълумотларини тизимнинг ўзи автоматик равишда киритади, оилавий ҳолати, миллати, иш жойи ва маълумоти эса қўлда ёзилади.

Шундан сўнг иккинчи иштирокчи никоҳни қайд эттирмоқчи бўлган вилоят, туман ва ФҲДЁ бўлимини танлайди.

Охирида портал барча маълумотларни битта рўйхатда жамлайди, натижани қайси тилда олишни хоҳлашингизни танлашни таклиф қилади — шундан сўнг «Юбориш» тугмасини босиш қолади.

ФҲДЁ бўлимига шахсан бориб. Агар порталда овора бўлишни истамасангиз, аризани тўғридан-тўғри ФҲДЁ бўлимида ҳам қабул қилишади. Шу ернинг ўзида бўлажак эр-хотинга тиббий кўрикдан ўтиш учун йўлланмалар берилади.

Тиббий кўрик

Тиббий кўрик — жараённинг мажбурий қисми: бўлажак эр-хотиннинг иккаласи ҳам тиббий кўрикдан ўтмагунча, никоҳ қайд этилмайди. Тиббий кўрикдан 50 ёшга тўлмаган барча шахслар ўтади ва бу бепул амалга оширилади. Бундан мақсад — бўлажак фарзандлар саломатлигига таъсир қилиши мумкин бўлган касалликлар ҳақида жуфтлик олдиндан билиши ва онгли равишда қарор қабул қилиши.

Тиббий кўрикдан ўтиш учун йўлланмани ФҲДЁ аризани кўриб чиққанидан кейин беради, у қоғоз кўринишида берилади.

Кейин тиббий кўрик икки босқичда ўтказилади:

1. Дастлаб — яшаш жойи бўйича кўп тармоқли поликлиникада диспансеризациядан ўтилади: у ерда кардиолог, эндокринолог, ревматолог ва уролог қабул қилади, УЗИ, ЭКГ ва флюорография ўтказилади, қон таҳлиллари, жумладан, ОИВга таҳлил олинади.

2. Кейин — туман диспансерларида тўрт йўналиш бўйича текширувдан ўтилади: психиатрия, наркология, тери-таносил ва сил касалликлари. Хоҳишга кўра, жуфтлик қўшимча равишда генетик тестларни ҳам топшириши мумкин, аммо бу хизмат пулли.

Текширувлар якунлари бўйича тиббиёт муассасасининг муҳри қўйилган маълумотнома берилади. Барча текширувларни мурожаат қилган кундан бошлаб икки ҳафта ичида якунлаш керак, маълумотноманинг ўзи эса уч ой амал қилади. Агар шу вақт ичида ФҲДЁга ҳужжатларни топширишга улгурилмаса, тиббий кўрикдан қайта ўтишга тўғри келади.

Яна бир муҳим жиҳатни унутмаслик керак: никоҳ қайд этилгунга қадар ўз тиббий кўриги натижаларини иккинчи томонга айтиш керак. ФҲДЁ ҳар икки томон тиббий кўрикдан ўтганига ва бир-бирининг натижаларидан хабардор эканига ишонч ҳосил қилгандагина никоҳни қайд этади.

Оилавий ҳаётга тайёргарлик

Ўзбекистонда тиббий кўрикдан ташқари, оилавий ҳаётга тайёрлаш тизими ҳам ривожлантирилмоқда. Туман ва шаҳар оила ва хотин-қизлар марказлари ҳузурида оилавий маслаҳат пунктлари фаолият юритади. У ерда никоҳдан ўтувчилар «Зўравонликсиз бахтли оилавий ҳаётга тайёргарлик» махсус курсларида таълим олади. Машғулотларда эр-хотиннинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, оила психологияси, оилавий бюджет асослари, репродуктив саломатлик ҳамда низоларни зўравонликсиз ҳал қилиш усуллари кўриб чиқилади. Курсларни психологлар, юристлар ва тиббиёт ходимлари олиб боради, ўқиш бепул.

Курсни тамомлаганларга сертификат берилади, у ҳақидаги маълумотлар эса ФҲДЁ органлари тизимига юборилади. Ҳозирча дастур барчани қамраб олмаган: давлат қамровни босқичма-босқич кенгайтирмоқда ва 2030 йилга бориб никоҳдан ўтаётган барча жуфтликлар бундай тайёргарликдан ўтиши режалаштирилмоқда.  

Никоҳни қайд этиш учун қанча кутиш керак?

Одатда ариза берилганидан никоҳ қайд этилгунига қадар бир ой вақт ўтади. Аммо узрли сабаб ва уни тасдиқловчи ҳужжатлар бўлса — масалан, ҳомиладорлик, фарзанд туғилиши ёки хизмат сафари — бу муддатни қисқартириш мумкин.

Алоҳида ҳолатларда никоҳни ариза берилган куннинг ўзида ҳам қайд этишлари мумкин. Бунга, жумладан, ҳомиладорлик, фарзанд туғилиши ва бўлажак эр-хотиндан бирининг касаллиги киради. Қарор ФҲДЁ бўлими ихтиёрида қолади: у ерда ҳолатлар ва тақдим этилган ҳужжатлар кўриб чиқилади.

Тантанали ва сайёр никоҳ қайди қандай ўтказилади?

Ариза берилган ва мажбурий жараёнлар якунланганидан сўнг жуфтлик шаклни танлаши керак. Оддий никоҳ қайди ҳеч қандай маросимсиз ўтказилади, тантанали никоҳ қайди эса хоҳишга кўра.

Вақтни келишиш жараёнида ФҲДЁда сиздан никоҳни тантанали муҳитда қайд этишни хоҳлайсизми, деб сўрашади. Агар хоҳласангиз, маросимда қариндошлар ва танишлар иштирок этиши мумкин. Сайёр вариант ҳам мавжуд бўлиб, бунда ФҲДЁ ходими никоҳни бўлимда эмас, сиз танлаган жойда қайд этади. Бу ҳам фақат жуфтликнинг хоҳишига кўра ўтказилади.

Никоҳни қайд этиш қанча туради?

Никоҳни қайд этиш учун давлат божи ундирилади — БҲМнинг 20 фоизи. Гербли гувоҳнома учун яна БҲМнинг 15 фоизи қўшилади. Жами мажбурий тўловлар БҲМнинг 35 фоизини ташкил этади.

Тантанали ва сайёр никоҳни қайд этиш учун эса ягона тариф мавжуд эмас: нарх маросим қаерда ва қандай ўтказилишига, шунингдек, муайян ФҲДЁ бўлимининг шартларига боғлиқ. Шунинг учун аниқ суммани маросимни келишаётганда танланган ФҲДЁ бўлимидан аниқлаштирган маъқул.

Хориж фуқароси билан никоҳ

Агар бўлажак эр-хотиндан бири чет эл фуқароси бўлса, бу my.gov.uz орқали аризани тўлдириш вақтида кўрсатилади. Анкетада «Чет эл фуқароси» деган алоҳида белги мавжуд бўлиб, шундан сўнг фуқаролиги бўлган давлатни танлаш керак.

Чет эл фуқаросидан бир нечта қўшимча ҳужжатлар сўралади: ўзбек тилига таржима қилинган паспорт ва шахс ўз ватанида никоҳдан ўтмагани ҳақидаги маълумотнома. Бундай маълумотномани легализация қилиш ёки унга апостил қўйдириш, сўнгра давлат тилига таржима қилиш керак. Никоҳ қайд этиладиган кунда чет эл фуқаросининг визаси амал қилиш муддатида бўлиши керак.

Никоҳни қайд этишда фамилияни ўзгартириш мумкинми?

Никоҳ қайд этилганда эр-хотин фамилияни ўзгартириш ёки ўз фамилиясини сақлаб қолишни ўзлари ҳал қилади. Қонун бир нечта вариантга рухсат беради: умумий фамилияни олиш, ҳар ким никоҳгача бўлган фамилиясини сақлаб қолиши ёки бир турмуш ўртоғининг фамилиясига иккинчисининг фамилияси қўшилиши. Танлов ариза бериш вақтидаёқ амалга оширилади, шунда керакли вариант ҳужжатларга киритилади.

Агар фамилия ўзгарса, никоҳдан кейин аввалги маълумотлар кўрсатилган ҳужжатларни ҳам алмаштиришга тўғри келади.

Эслаб қолинг

●  Аризани бўлажак эр-хотиннинг иккаласи ҳам беради — my.gov.uz орқали ёки ФҲДЁ бўлимига шахсан бориб.

●  Тиббий кўрикдан 50 ёшга тўлмаган барча шахслар ўтади ва бу бепул.

●  Никоҳ қайд этилгунига қадар бир ой вақт ўтади. Аммо узрли сабаб бўлса, бу муддатни қисқартириш мумкин.

●  Мажбурий тўловлар — 144 200 сўм: давлат божи ва герб йиғими. Тантанали ва сайёр маросим – хоҳишга кўра.

●  Аризани 18 ёшдан бериш мумкин, чет эл фуқароси билан никоҳ умумий асосларда, лекин қўшимча ҳужжатлар билан қайд этилади.