Инглизча чинакам иккинчи тил
Япония ва Сингапурда инглиз тили иккинчи тил экани айтилади, аммо бу давлатларда ҳамма ҳам бу тилда гаплаша олмайди. Масалан, Япониядаги катта меҳмонхонада инглиз тилини тушунадиган менежерни узоқ қидиришгани ёдимда, ҳайдовчи, дўкондорларни-ку айтмай қўяверинг, ҳаммаси қўлида аудио таржимон ушлаб ўтиришади. Қанчалик ажабланарли бўлмасин, Сингапурда ҳам оддий одамлар юрадиган жойларда инглизчани кўпчилик билмайди.
Аммо Қатарда вазият умуман бошқача. Деярли ҳамма қатарликлар, маҳаллий араблар ҳам, бой арабларнинг ҳиндистонлик хизматчилари ҳам, эфиопиялик ёки непаллик таксичилар ҳам, «Макдоналдс»даги (McDonald’s) филиппинликлар ҳам инглизчани билишади. Айниқса, Қатар полицияси зобитларининг инглиз тилида равон гапиришини кўриб ҳайрон қоласиз. Бошида бу нарса жаҳон чемпионати билан боғлиқмикин деб ўйладик, лекин мамлакатни айланиб амин бўлдикки, булар анчадан буён инглиз тили билан яшаб келмоқда, чунки бир неча йилда ҳаммага инглиз тилини ўргатиб қўя олмайсиз.
Тилни яхши билганлар
Қатарда ким инглизчани яхшироқ билса, ўша яхшироқ ишда ишлай олади. Буни диққат билан кузатган одам дарров пайқайди. Масалан, медиа марказга киришда кичик носозлик сабаб тушунмовчилик юзага келди. Эшикбон полициячилар ҳам бинойидай инглизча гапириб туришибди, аммо баъзи атамалар улар учун тушунарсиз бўлгани учун, шунингдек, киришга катталарининг рухсати кераклигини айтиб, ўзлари бўйсунадиган каттароқ зобитни чақиришди. Салобати ва юлдузлари катталигидан уларнинг бошлиғи келганини тахмин қилдик. Ва ўша юлдузи катта полициячи инглизчада қолганларидан яхшироқ гапириб, бир дақиқада муаммони ҳал қилди.
Бошқа жойларда ҳам шундай: масалан, «Макдоналдс»да кассада турадиган қиз официант қизлардан яхшироқ инглизча гаплашади, менежер эса улардан ҳам яхшироқ. Метродаги африкалик кўнгилли, йўл кўрсатувчилар ҳам инглизчада керакли даражада гапиради, аммо темирйўл назоратчиси бўлган ва рация кўтариб юрадиган бошқарувчилар инглизларнинг тилида худди улар каби соф гапиради.
Метрода маҳаллий араб мухлислар билан гаплашиб қолганда ҳам уларнинг кўпи инглизчада бемалол гапира олмоқда. Дарвоқе, Саудия араблари ҳам тилни яхши билишади. Эркаклар ишлайди, хорижликлар билан мулоқот қилади деймиз, лекин араб аёлларининг ҳам инглизчани билишига нима дейсиз? Кўчаларда сайёҳлар кўп марта араб аёлларидан йўл сўрагани, мезбон аёллар уларга тоза инглизчада жавоб берганига гувоҳ бўлдик.
