Бир эслаб кўринг: яқин ўтмишда нотариал идора иш битиши қийин бўлган, олиб борилган ҳужжатлардан албатта камчилик топадиган ва қайтарадиган, кўзини лўқ қилиб пора оладиган ташкилот эди. Бу ҳолат Ўзбекистонда хусусий нотариуслар фаолияти йўлга қўйилгандан кейин ҳам давом этди. 2010 йилда эса барча хусусий нотариуслар лицензияси бир кунда бекор қилинди ва шу пайтгача ҳам жуда абгор бўлган соҳа ҳақиқий тўполонлар маконига айланди. Фуқаролар битта оддий ҳужжатни тасдиқлаш учун ҳам ҳафталаб кутадиган бўлиб қолишди.

Ҳаётимизга кириб келган яхши ўзгаришларга тез кўникамиз, ютуқларни осон унутамиз, эътироф этишни муносиб кўрмаймиз. Бизда негадир ҳамма соҳа ортда қолаётгандай, ҳеч нарса ўрнидан силжимаётгандай тасаввур уйғонган. Лекин айрим вазирликлар ва соҳаларда реал ислоҳотлар кўзга кўриниб қолди.

Масалан: яқин йилларгача ҳам кўчмас мулк сотиш ва сотиб олиш ҳақиқий дахмаза эди. Келинг, ўша даврдаги жараённи оддий тилда, босқичма-босқич тушунтириб ўтамиз:

1. Харидор билан нарх борасида келишиб, бўнак, яъни заклад олинади ва уйни расмийлаштириш учун ўртача 10-15 кун муддат белгиланади;

2. Хонадонда пропискада турганлар ҳақида маълумотни англатувчи Форма-17 маълумотномасини олишга борилади. Уни берувчи ташкилот сешанба куни тушдан кейин, пайшанба ва шанба кунлари тушгача ишлайди. Жуда катта навбатлар, асаббузарлик билан кечади;

3. Уй сизники эканини билдирувчи маълумот олиш учун кадастрга борасиз. Қўлингизда ҳужжат бор, олди-соти шартномаси турибди, уни шу кадастр ташкилоти тасдиқлаган. Йўқ, навбатда туриб, диққат бўлиб, пулини тўлаб, ўртача 5-7 кунда маълумотномани оласиз. Тезлаштирмоқчи бўлсангиз “қистирасиз”, ундаям 2 кунда қилиб беришади. Одатда ҳамма қистиради ва ҳамма кутади;

4. Коммунал хизматлардан маълумот олиш учун ишга киришасиз. “Иссиқ сув” деган бир ташкилот борки, унинг маълумотномасини олиш АҚШ визасидан ҳам қийин бўлган бўлса керак. Аввал ариза берасиз. Келиб “счетчик”ни кўриб кетишади. Кейин Ф-17 билан бирга 7-8 та ҳужжат топширасиз. Тўловларни қиласиз. Ана ундан кейин навбатда турасиз. Бу ерда ҳам роса одам, яъни “узат-узат” авжида. Ҳамма ноилож, пул бериш шарт деб ўйлайди;

5. Совуқ сувдан келишади. Иссиқ сувдан сал осонроқ. Лекин буям бир саргузашт. Келиб текширадиган инспекторни обдон кутасиз. Тезроқ келиши учун нима қилишни ҳамма тушунади;

6. Мурожаатга кўра газ идорасидан ҳам келишади. Ҳамма ёқни текширади, аллақаердан ақл бовар қилмас қарзлар чиқиб келади. Ҳайратдан ёқа ушлайсиз ва нажот излаб газчига термуласиз. У “ҳа майли, фақат сизга қилиб беряпман” дегандай иддаолар билан чўнтагингизни қоқлаб, бир парча қоғоз беради. Ана шу қоғоз билан кейин бориб маълумотнома оласиз;