2024 йил бюджети, долларнинг янги марраси ва хусусий секторга ўтадиган сув таъминоти — иқтисодий таймлайн

2024 йил учун бюджет қонуни лойиҳаси эълон қилинди: асосий маълумотлар

Иқтисодиёт ва молия вазирлиги эълон қилган ҳужжатга кўра, консолидациялашган бюджет даромадлари 375 трлн сўм, харажатлари 427 трлн сўм бўлиши кутилмоқда. Давлат бюджети даромадлари эса 270,3 трлн сўмни, харажатлари 279,6 трлн сўмни ташкил этади.

Бюджет тақчиллигининг юқори чегараси 52,5 трлн сўм ёки ялпи ички маҳсулотга нисбатан 4 фоиз миқдорида белгиланмоқда. Ҳукумат 2022 йилдан бери дефицитни 3 фоиздан оширмаслик мақсадини бюджет қонунига киритиб келади, бироқ тақчиллик ўтган йили 4 фоизга, жорий йилнинг 9 ойида эса қарийб 6 фоизга етди. Йил якунигача ҳукумат дефицитни 5,5 фоиздан оширмасликни режа қилган. 3 фоизлик мақсад эса 2025-2026 йилларга қолдирилди.

2024 йил учун ялпи ички маҳсулот 1 квадриллион 301 трлн сўмни ташкил этиши прогноз қилинмоқда. ЯИМ ўсиш суръати прогнози – 5,6-5,8 фоиз.

Инфляция 2024 йилда 8−10 фоиз, 2025 йилда 7,5−8,5 фоиз, 2026 йилда 5,7 фоиз бўлиши кутилмоқда.

Ўзбекистон Республикаси номидан ва Ўзбекистон Республикасининг кафолати остида ташқи қарзларни жалб қилиш бўйича йиллик имзоланадиган янги битимларнинг чекланган ҳажмини 5 млрд доллар этиб белгилаш таклиф қилинмоқда.

Асосий солиқ ставкалари ўрта муддатли истиқболда ўзгаришсиз қолади. 2024 йил 1 апрелдан таркибида шакар мавжуд бўлган газланган ичимликларга 1 литр учун 500 сўм миқдорида акциз солиғи жорий этилмоқда.

2024 йил 1 апрелдан юк кўтариш қуввати 10 тоннадан оғир юк машиналари учун йиллик базавий ҳисоблаш миқдорининг 5 баравари миқдорида йўл йиғимини жорий этиш таклиф қилинмоқда.

2024 йил 1 апрелдан дори воситалари, шунингдек ветеринария дори воситалари, тиббиёт ва ветеринария буюмларини реализация қилиш, олиб кириш ҳамда уларни ишлаб чиқариш учун четдан олиб келинган хомашёга ҚҚС имтиёзи бекор қилиниши мумкин.

Ўзини ўзи банд қилганларнинг йиллик даромади 100 млн сўмдан ошганда 4 фоизлик ягона солиққа тортиш кўзда тутилмоқда.

2024 йил давлат бюджети прогнозларида геосиёсий зиддиятлар билан бирга олтин ва мис нархларининг пасайиши, энергия ресурслари тарифларининг оширилмай қолиши, пенсия ва иш ҳақларининг оширилиши бюджет харажатларини кўпайтирувчи асосий рисклар сифатида кўрилмоқда.

Келгуси йилда иш ҳақи ва пенсиялар оширилади

2024 йилда ҳам бюджет ходимларининг иш ҳақи, пенсия ва стипендиялар миқдорини ошириш режалаштирилган. Бу ҳақда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан эълон қилинган давлат бюджети лойиҳасида келтириб ўтилган.

Эслатиб ўтамиз, 2023 йилда бир марта – 1 апрелдан пенсиялар ва нафақалар миқдори, 1 майдан бюджет ташкилотлари ходимларининг иш ҳақи 7 фоизга оширилганди.

Маълум бўлишича, жорий йил охиригача шаклланган инфляция миқдори йил давомида бюджет ташкилотлари ходимларининг иш ҳақи ва пенсия миқдорларининг оширилган фоизларидан юқори бўлган тақдирда, келгуси молия йилининг январ ойидан иш ҳақи ва пенсияларни ушбу фоизларга ошириш орқали компенсация қилиш тартиби жорий этилади. Масалан, йиллик инфляция 9 фоиз бўлса, январда ойликлар ва пенсиялар яна 2 фоизга ошиши мумкин.

Йўловчи поездлари чипта нархлари оширилди

1 ноябрдан темирйўл кассаларида маҳаллий йўналишлар учун тезюрар поездлар ва юқори тезликда юрувчи “Афросиёб” поездлари учун чипталар нархлари янгиланди.

“Ўзбекистон темирйўллари” эълон қилган янги тарифларга кўра, маҳаллий йўналишлардаги йўловчи поездлари чипта нархларининг тариф қисми 44 фоизга ошган. Юқори тезликда ҳаракатланувчи “Афросиёб” электропоездлари чипталари:

• Тошкент – Бухоро –Тошкент йўналишида: ВИП 530 000 сўм, бизнес 385 000 сўм, эконом 280 000 сўм.
• Тошкент – Қарши – Тошкент йўналишида: ВИП 455 000 сўм, бизнес 325 000 сўм, эконом 235 000 сўм.
• Тошкент – Самарқанд – Тошкент йўналишида: ВИП 330 000 сўм, бизнес 230 000 сўм, эконом 170 000 сўм этиб белгиланди.

Контрактация очилди: салонларда яна навбатлар

UzAuto Motors компанияси 3 ноябр куни автомобилларнинг қўшимча ҳажми учун контрактация очилганини маълум қилди. Бу сафар ҳам жараён 2 соатга бормай тўхтади. Аввалгилардан фарқли, Gentra учун шартнома очилмади.

Оммабоп автомобилларнинг янги нархлари қуйидагича:

• Damas – 96 932 000 сўм. Аввалги нархи 92 204 000 сўм
• Labo – 96 370 000 сўм. Аввалги нарх – 91 669 000 сўм
• Cobalt GS – 119 542 000 сўм. Аввалги нархи – 113 711 000 сўм
• Cobalt GX – 141181 000 сўм. Аввалги нарх – 134 294 000 сўм

Маълум бўлишича, контрактация очилганидан 50 дақиқа ўтиб, Cobalt автомобили учун 22 минг 400 дан ортиқ шартномалар тузилган. Ижтимоий тармоқларда салонларда узундан узун навбатлар вужудга келгани акс этган видеолар тарқалди.

Доллар курси илк бор 12300 сўмдан ошди

2 ноябр куни Ўзбекистондаги аксарият тижорат банклари 1 АҚШ долларини 12 300 – 12 310 сўмдан сота бошлади. Таққослаш учун, 2023 йилнинг биринчи иш куни – 4 январда банкларда долларнинг сотиш курси бундан роппа-роса 1000 сўмга фарқли – 11 300 – 11 305 сўм эди.

Марказий банк 6 ноябрдан эътиборан долларнинг расмий курсини 12 254 сўм деб белгилаган.

Эслатиб ўтамиз, 10 август куни доллар курси бирданига 400 сўмдан ошиқроққа қимматлаб, 12 000 сўмдан ошган, бу 2018 йилдаги валютани эркинлаштириш ислоҳотидан кейин рўй берган энг катта сакраш бўлганди. Марказий банк буни Ўзбекистоннинг асосий савдо ҳамкорлари валюталари қадрсизланаётгани билан изоҳлаган.

Якунланаётган ҳафтада содир бўлган бошқа янгиликларга қисқача тўхталамиз:

• Президенти Шавкат Мирзиёев Туркий давлатлар ташкилоти саммитидаги нутқида туркий давлатлар алоқаларини кенгайтиришга қаратилган таклифларини илгари сурди. Минтақа давлатлари темирйўл идоралари кенгашини таъсис этиш ва бу тузилма дирекциясини Ўзбекистонда жойлаштириш таклиф этилди.
• Россия, Ўзбекистон, Қозоғистон ва Қирғизистон газ бўйича 15 йиллик шартнома тузиши мумкин. Узоқ муддатли ҳамкорлик шартномаси 2024 йил ўрталарида тузилиши айтилмоқда.
• Ўзбекистон ва Россия иккита транспорт коридорини ташкил этиш бўйича меморандум имзолади. Биринчи меморандум Беларус-Россия-Қозоғистон-Ўзбекистон-Афғонистон-Покистон йўналишини, иккинчиси эса Россия-Каспий денгизи-Туркманистон-Ўзбекистон-Қирғизистон коридорини қуришга оид.
• АҚШ Ўзбекистоннинг “Мvizion” МЧЖ компаниясини санкциялар рўйхатига киритди, ушбу компания Украинадаги урушда Россия армиясини қўллаб-қувватлагани айтилмоқда.
• Ичимлик ва оқова сув таъминоти боқичма-босқич хусусийлаштирилади. Президент қарорига кўра, 2024 йил 1 июлдан тажриба тариқасида Когон, Ширин, Янгиер, Бекобод ва Янгийўл шаҳарларида ичимлик ва оқова сув таъминоти давлат-хусусий шериклик асосида хусусий секторга берилади.

Мадина Очилова тайёрлади.
Оператор – Мирвоҳид Мирраҳимов
Монтажчи – Муҳиддин Қурбонов