“Инвестиция учун солиқ” — Мурод Муҳаммаджонов СҚнинг устав фондига оид таклифи ҳақида

Ўзбекистон ҳукумати яширин иқтисодиётни қисқартиришга қаратилган режаларни ишлаб чиқди. Бу режалар қаторига киритилган, Солиқ қўмитасига қўшимча ваколатлар бериш ҳақидаги нормалар жамоатчилик эътирозларига сабаб бўляпти. Тегишли қарор лойиҳаси танқидлардан кейин очиқ муҳокамага қўйиладиган бўлди.

Kun.uz бу лойиҳанинг аксарият бандларига қарши чиққан Президент ҳузуридаги Тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш бўйича жамоатчилик кенгаши аъзолари – солиқ маслаҳатчиси Мурод Муҳаммаджонов ва тадбиркор Фахриддин Илёсов билан суҳбатлашиб, эътирозлар нимадан иборат бўлаётганига қизиқди.

– Лойиҳада корхонанинг устав фондини ошириш учун йўналтирилган маблағлар манбасини очиқлаш талаб этиляпти. Бу борада қандай муҳокамалар бўлди?

Мурод Муҳаммаджонов: Устав фондини ошириш учун йўналтирилган товар-моддий бойликларнинг 10 кун ичида келиб чиқиш асоси ва ҳужжатлар солиқ органига мажбурий тақдим этилмаса, устав фондини оширган шахсга нисбатан даромад солиғи, корхонага нисбатан фойда солиғи ҳисоблансин деган норма қўйиляпти. Амалиётда солиқчилар шу нарсани қилиб турган эди ва бу ноқонуний эди, судларда бу нарса исботланиб, кўплаб солиқ текширувларида айрим солиқчилар асоси йўқ экан деб туриб, даромад солиғи, устав фонди оширилмаган экан деб фойда солиғи ҳисоблаб турганди, бу ҳаракатлар суд томонидан ноқонуний деб топилаётган эди. Энди шуни қонунийлаштириш учун лойиҳага киритишяпти.

Президентимиз ўзи ҳам инвестиция қиламан деб турган одамдан келиб чиқиш манбасини сўраманглар, у қанча хоҳласа, шунча инвестиция қилсин деган эди. Бу шу нарсага қарши бўляпти. Инвестиция учун солиқ бўляпти.

Мақсадимиз – хуфиёнани оққа олиб кириш бўлса, кўчада қорабозорда ҳамма биладиган карголар орқали чегарадан кириб келаётган товарни мен нақд пулга сотиб олдим, ўшани олиб келиб расман сотмоқчиман. Хуфиёнадагини қонуний бозорга олиб кирсам, пулни қаердан олдинг дейди. Қаердан олганингни айтмасанг, 12 фоиз фойда солиғини тўлайсан, дейишяпти. Хуфиёнани оққа олиб кирганим учун солиқ тўлайманми? Бу хуфиёна иқтисодиётга қарши курашми ёки уни қўллаб-қувватлашми? Хуфиёнани оққа олиб кирсам, мен 12 фоиз, корхона 15 фоиз фойда солиғини тўлаши керак. Шу пайтгача бу ҳаракатлар судлар томонидан ноқонуний деб топиб келинган.

Устав фондини ошириш учун жисмоний шахсга даромад солиғи ва корхонага фойда солиғи ҳисобланиши борасида мутахассисларнинг муносабатимиз шунақаки, бу норма хуфиёна иқтисодиётни қўллаб-қувватлаш учун чиқарилган норма. Уни қайтага енгиллаштириш керак, қанча олиб келсанг, олиб келиб оққа олиб кириб сотавер дейиш керак. Солиқ тўлаб ишлаш қулай бўлмаяпти, аксинча солиқ тўлаб ишлаш қийин бўляпти.

Фахриддин Илёсов: Бир жиҳатини инобатга олиш керак, тадбиркор фойда топганидан солиқ тўлаши керак, ҳаракатидан эмас. Яъни биз ҳар бир ҳаракатига солиқ солмоқчимиз. Уй олдинг, солиқ тўла, машина олдинг, солиқ тўла, устав фондингга киритдинг, солиқ тўла, чиқардинг солиқ тўла. У ҳали фойда топгани йўқ. Дейлик, мен корхона очдим, ўзимнинг машинамни сотиб, унинг устав фондини шакллантирдим. Солиқ тўла деяпти. Яъни мен фақат ҳаракат қиляпман, ҳали даромад топмаяпман. Харажат учун солиқлар турини кўпайтиришяпти.

— Улгуржи савдо қиладиганларга чакана савдо қилиш тақиқланиши таклиф қилиняпти. Бу таклифга муносабатингиз қандай?

Мурод Муҳаммаджонов: Савдо-саноат палатаси билан ўзаро келишувимиз бор, агар шундай таклифлар бериладиган бўлса, мутахассис сифатида биздан ҳам сўрашади. Биз тадбиркорларнинг ўзидан маълумот оламиз. Ҳукумат билан солиқ тўловчи ўртасида ҳам боғлиқлик бўлиши учун ССП ва биз орқали тадбиркорлар билан ишлаш яхши ришта бўлиб турганди.

Улгуржи савдо корхоналари касса аппарат орқали чакана сотишга ҳам рухсат бор дейилганда, биз бунга алоҳида ҳам ёзиб бердик, фақат “перечисления” билан дейдиган бўлса, тушунчаларни бирлаштириб олиш керак. Бизнесдаги чакана савдо билан улгуржи савдо умуман бошқа нарса, қонунчиликдаги улгуржи савдо билан чакана савдо бошқа нарса. Бизнесда кўп миқдорда сотиш улгуржи савдо дейилади, қонунчиликда эса “перечисления”га сотиш – улгуржи савдо. Тадбиркор учун товарни битта дона сотса ҳам чакана савдо, доналаб сотяпман дейди. Қутида сотса, улгуржи савдо дейди. Тушунчаларни аввал бирхиллаштириб олиш керак. Ундан кейин уни ажратса бўлади.

Агар тушунчаларни бирлаштирмасдан туриб, улгуржи савдо фақат “перечисления”га ишласин дейиш, аҳоли ҳеч қачон биринчи қўлдан маҳсулот сотиб олмасин, арзон маҳсулот етиб бормасин деган нарса бўлади.

Шундай дўконлар бор, катта партияда шампун ёки дейлик банан олиб келди. Бозорда ўзининг номидан ярмарка қилиб қўйди. Энди унга мумкинмас ярмаркада сотиш. Аҳолига 15 минг сўмдан сотаётган эди, уни қайсидир келиб 1 фура олиб кетади, 15 минг сўмлик нарса растага борганча 25 минг сўмга тушяпти. [Бу таклиф билан] аҳоли шу нарсани 25 минг сўмдан сотиб олсин, улгуржи савдодан чакана нархда сотиб олмасин деяпти. Банан олиб келган 15 минг сўмдан ҳаммага сотаман деса, “йўқ, аҳолига сотмайсан” деяпти.

Мадина Очилова суҳбатлашди.