Оқ уйдан ҳафсаласи пир бўлиб қайтган Зеленскийни Лондонда қучоқ очиб кутиб олишди. АҚШ ёрдами тўхтаётган бир вақтда, Европа Украинани қўллашда ташаббусни ўз қўлига олди. “Геосиёсат”да Россия–Украина урушининг дипломатик фронтдаги картиналарини сиёсатшунослар Камолиддин Раббимов, Мухтор Назиров ва Бектош Бердиев шарҳлади.
— Макроннинг 1 ойлик оташкесим ҳақидаги таклифига томонлар рози бўладими? Қайсидир томон қарши бўлса, сабаби нима?
Мухтор Назиров: Бир ойлик сулҳ, менимча, ҳозир таклиф даражасида, бу таклиф узоқ муддатли тинчликка олиб борувчи вақтинчалик ўтиш даврини назарда тутади. Европа давлатлари ҳам тинчликни парвариш қилиш масаласини ва ҳарбий қўллаб-қувватлаш масаласини аниқлаб олишлари керак.
Хатто Зеленский ҳам бу масаладан хабари борлиги билдирган. Лекин буни ҳали қайта ишлаши керак, яъни бу ҳозир таклиф даражасида. Назаримда, Трампга худди шундай аниқ АҚШнинг манфаатлари кўрсатиладиган ва Европанинг имкониятларини тақдим этадиган таклифлар керак.
Украина музокараларга киришса ҳам кучли позицияда бўлиши керак, акс ҳолда, музокаралар бир томоннинг устунлигида ўтади.
Камолиддин Раббимов: Ўзи сулҳнинг стратегияси ёки вазифаси нима деган савол пайдо бўлади. Инсоният тарихида урушлар жуда кўп бўлган. Тўғридан тўғри бирданига ниҳоясига етиб қолмайди. Ҳозир бир ойлик сулҳнинг асосий мақсади уруш чегараси ҳозиргидек нуқтада тўхталсин, иккита томон ҳам бир-бирига ўқ отмасин деган позицияда. Бу тўлақонли тинчликка эришишдан олдинги вазиятни музлатиш дейилади. Яъни бир ой давомида биз бу ёқда келишув ишлаб чиқамиз, унгача сизлар урушмай туринглар, дейилган нарса.
Лекин бу ерда жуда зиддиятли масалалар ҳали кун тартибида турибди. Асосий масалалардан бири бу чегара масаласи.
Ундан ташқари бу ерда иккита масала бор: агар тарафлардан биттаси ички жамиятда розиликка эришмаса, маълум бир муддатдан кейин уруш қайтадан бошланади. Масалан, “Иккинчи жаҳон уруши”, Германия ўзини ютқазиб қўйган деб ҳисоблаган ва қолган давлатлардан ўч олишга киришган, унинг учун узоқ муддат тайёрланган. Худди шундай, Россиянинг, Путиннинг хавотири, Украинанинг қолган қисми НАТОга кирадиган бўлса, “Бизга бундай тинчлик керак эмас”, деяпти. Кремлнинг қўяётган шартларидан биттаси – Украина нейтрал давлат сифатида қолиши кераклиги.
Россия бир қанча имконсиз шартларни илгари суряпти, яъни босиб олинган ерларни Украинага қайтариб бермаслик. Иккинчиси, конституцияга киритган ҳудудлар бор, тўртта вилоят, улар Россияга берилмагунча рози эмас. Учинчиси, Украина НАТОга кирмасин, яъни бу Украина учун тўлақонли тарихий капитуляция. Лекин НАТОга аъзо бўлиш масаласи, менимча, Путин ҳокимиятдан кетгандан кейин бу масала қўйилиши мумкин. Буни Россия яхши билади, шунинг учун ҳам Путин босиб олинган ерлар масаласини ҳозир расмийлаштирмоқчи. Яъни Украина билан Россиянинг чегара тўғрисидаги қарашлари, фундаментал бир-биридан фарқ қилади.
