1985 йилнинг баҳори. СССРнинг Вашингтондаги элчихонасига бир одам келади ва қўриқчига «Америка учун ишлаётган КГБнинг юқори лавозимли уч ходими ҳақида маълумот бермоқчиман», деб айтади. Дастлаб, советлар бу ҳаракатни чалғитиш учун қилинган навбатдаги ҳийла сифатида баҳолашади. Аммо, келган одамнинг шахси аниқлаштирилганда, у МРБнинг СССР ва Шарқий Европа бўлимидаги энг нуфузли ходимлардан бири – Олдрич Эймс экани ойдинлашди.
Бундан бир неча кун олдин Америка томони «энг хавфли хоин» сифатида тавсифлайдиган ўша машҳур Эймс 84 ёшда оламдан ўтди. У умрининг сўнгги 31 йилини қамоқда ўтказди. Хўш, МРБнинг СССР бўйича бош контрразведкачиси нега руслар томонга ўтиб кетганди?
Олдрич Эймс ким?
Олдрич Эймс 1941 йил 26 майда Висконсин штатидаги Ривер-Фоллс шаҳрида туғилган. Отаси ҳам АҚШ разведкаси ходими эди. Олдрич дастлаб лицейда, кейинчалик Жорж Вашингтон университетининг тарих факультетида таҳсил олади. Унинг МРБдаги фаолияти 1962 йилдан бошланади. Эймс узоқ вақт давомида хавфсизлик тизимида ўз ўрнини топа олмайди: таҳлилий ишга мойил бўлса-да, ундан оператив ходим сифатида фойдаланишади. Олдричга хориждаги биринчи топшириғини Туркияда бажариш вазифаси юклатилади. Бу ерда у совет фуқароларини жосусликка ёллаш билан шуғулланиши керак эди. Бу орада разведкачи спиртли ичимликларга ружу қўяди ва бу омил карьерасига ҳам таъсир қила бошлайди. Ҳатто 1976 йилда махфий ҳужжатлар билан тўла портфелни метрода қолдириб кетади. Унга ўзини кўрсатиш учун 1981 йилда яна бир имкон берилади ва Мексикага ишга юборилади. Аммо, маст ҳолда автомобил бошқариб аварияга учраши, элчихонадаги дипломатик қабулда кубалик расмий билан ичкиликбозлик сабаб келиб чиққан жанжал натижасида яна ортга қайтарилади. Бир қанча муваффақиятсизликларга қарамай Эймснинг омади келади ва рус тилини мукаммал билгани сабабли уни 1983 йилда Совет операциялари бўйича контрразведка бўлими бошлиғи этиб тайинлашади, бу эса Олдричга МРБнинг махфий фаолиятига оид кенг қамровли маълумотларга кириш имконини беради.
КГБ билан ҳамкорлик
1985 йил 16 апрел куни Олдрич тўғридан тўғри Вашингтондаги СССР элчихонасига боради. Ичкарига киргач, қабулхона ходимига бир нечта Америкага сотилган агентларнинг исмлари ёзилган конверт, МРБ ички ходими сифатидаги ҳужжати ва 50 минг доллар хизмат ҳақи тўлови ёзилган қоғозни беради. У Сенатга берган ҳисоботида дастлаб буни молиявий қийинчиликдан чиқишнинг бир марталик йўли деб ҳисоблаганини, аммо тез орада қизил чизиқни кесиб ўтгани ва ортга қайта олмаслигини англаганини айтган.
