Made in China: Хитой импортига қарам давлатлар (харита)

Янги харита UN Comtrade ва Жаҳон банкининг энг сўнгги маълумотларига асосланиб, ҳар бир мамлакатнинг Хитой товарлари импортига қай даражада боғлиқ эканини кўрсатади.

Энг юқори қарамлик Камбожада қайд этилган — унинг товар импортининг 46,8 фоизи Хитой ҳиссасига тўғри келади. The Observatory of Economic Complexity маълумотларига кўра, мамлакат тўқимачилик саноати учун катта ҳажмда хомашё импорт қилади. Тўқимачилик эса Камбожанинг асосий экспорт тармоқларидан бири ҳисобланади.

Қирғизистон ва Мўғулистонда ҳам импортнинг 40 фоиздан ортиғи Хитой ҳиссасига тўғри келади. Энг кўп қарам давлатларнинг аксарияти ёки ривожланган саноат базасига эга эмас, ёки экспортга йўналтирилган тармоқларни (масалан, тўқимачилик ва электроника йиғиш) сақлаб туриш учун Хитой бутловчи қисмларига таянади.

Бунга қарама-қарши равишда, Кайман ороллари — Хитой импорти улуши 1 фоиздан кам бўлган ягона ҳудуддир. Унинг иқтисодиёти асосан Нидерландияга боғлиқ.

Хитойнинг савдо стратегияси кўпинча ҳамкор давлатларда инвестициялар ва инфратузилма қурилишини ўз ичига олади. 2013 йилда бошланган “Бир камар, бир йўл” ташаббуси доирасида Хитой давлат банклари ривожланаётган мамлакатларда портлар ва бошқа инфратузилма объектларини кредитлар ҳисобига молиялаштиради. Бу эса Хитойга стратегик аҳамиятга эга савдо нуқталарида улушга эга бўлиш ва таъсирини кучайтириш имконини беради — айниқса, қабул қилувчи давлат қарзни қоплашда қийинчиликка дуч келганда.

Узоқ вақт давомида Made in China ёрлиғи арзон, оммавий ишлаб чиқарилган товарлар билан боғлиқ эди. Аммо бугунги кунда Хитой экспортининг энг катта қисми технологияларга тўғри келади.

Нисбатан арзон ишчи кучига эга кучли ишлаб чиқариш марказига айланганидан сўнг, Хитой интеграл схемалар — замонавий электрониканинг асосий компонентларини ишлаб чиқаришда етакчи ўринни эгаллади. Айнан шу маҳсулотлар экспортнинг асосий қисмини ташкил этади ва мамлакатнинг глобал таъминот занжирларидаги ҳал қилувчи ролини кўрсатади. Уларнинг ортидан телефонлар ва автомобиллар туради.

Шунингдек, истеъмол электроникаси, энергетика ва мудофаа тизимларида қўлланадиган стратегик минералларни қайта ишлашда ҳам дунё катта даражада Хитойга боғлиқ. Бу қарамлик АҚШ қонун чиқарувчиларини ички ишлаб чиқариш қувватларини ошириш ва тариф ҳамда саноат сиёсати орқали таъминот занжирларини диверсификация қилишга ундади.

Маълумотлар Хитойнинг жаҳон савдо тизимига қай даражада чуқур интеграциялашганини яққол кўрсатади. Хитойдан импортни жиддий қисқартириш ҳар қандай ҳолатда дунё бўйлаб турли тармоқларда занжирли реакцияни келтириб чиқаради.