Украинанинг қотил роботлари: жанг майдони энди аввалгидек эмасми?

Бугунги кунда инсон кучи жанг майдонидаги энг ҳал қилувчи омил бўлиб қолмоқда. Урушларда асосан роботлар қатнашадиган келажак ҳали узоқдек туюлади. Аммо Украина ўзининг технологик ютуқларини намойиш этиш орқали Ғарбдаги ҳамкорларига сон жиҳатдан кам бўлган армияси жангни давом эттира олишини кўрсатишга интилмоқда.

Хусусан, Киев армияда шахсий таркиб етишмовчилиги билан курашмоқда ва аскарлар орасида катта йўқотишларга йўл қўймасдан ўзини ҳимоя қилиш йўлини топгандек. New York Times нашри Украина қандай қилиб жангларнинг кўпроқ қисмини учувчисиз тизимлар ва роботларга топширишга ҳаракат қилаётгани ҳақида ҳикоя қилди.

Ўтган ҳафтадаги чиқишида Украина президенти Володимир Зеленский ҳам улар эндиликда Россия позицияларини фақат автоматлаштирилган қуроллар ёрдамида эгаллаши мумкинлигини таъкидлаганди.

Дронлардан роботларгача

Дастлаб Украина жанг майдонида асосий эътиборни – фронт чизиғи осмонини тўлдирган, ҳар қандай ҳаракатни кузатиб турадиган ва ҳужум қиладиган кичик ҳаво дронларига қаратганди. Бугунга келиб, улар учувчисиз тизимларни нафақат ҳавода, балки сув остида ва қуруқликда ҳам ишга солмоқда.

Ерусти роботлари кўпинча хавфли ҳудудларда юк ташиш ва тиббий эвакуация қилиш учун ишлатилса-да, Украина улардан ҳужумлар уюштиришда ҳам борган сари кўпроқ фойдаланмоқда.

Украина мудофаа вазирлиги маълумотларига кўра, ўтган ойда (март ойида) армия портловчи моддалар, пулемётлар ёки ракеталар билан жиҳозланган учувчисиз ерусти аппаратлари ёрдамида фронтда 9000дан ортиқ вазифаларини бажарган.

Таққослаш учун, 2025 йилнинг ноябр ойида бундай операциялар сони 2900 тани ташкил этган. Бир йил аввал эса роботлар билан операциялар камдан кам учраган ва фақат тажриба тариқасида бўларди.

Ерусти воситалари кичик квадрокоптер дронларга қараганда секинроқ ва сезиларлироқ бўлиб, бу уларни душман ҳужуми олдида заиф қилади. Уларнинг аксарияти батареялари тугагунча ёки аниқланиб йўқ қилингунча тахминан 24 соат хизмат қилади. Камдан кам ҳолларда аскарлар ҳудудни ушлаб туриш ёки батареяларни алмаштириш учун етиб келишлари керак бўлади.

Бироқ ерусти роботлари ҳаво дронларига қараганда анча кўп миқдорда портловчи моддаларни таший олади. Улар ўқ отиш ёки ракеталарни учириш учун барқарорроқ платформа вазифасини ўтайди.

Маълумотларга кўра, украин аскарларига ички харид сайти орқали ўз қуролларини сотиб олиш имконини берувчи Украина ҳарбий дастури ерусти роботларининг етти хил моделини тақдим этмоқда.

Роботлар билан Харков ва Купянскдаги операциялар

NYT нашри роботларнинг Россия билан урушдаги иккита реал операцияси ҳақида маълумотларни келтириб ўтган.

Биринчи, ўтган йили ёзда содир бўлган. Учинчи армия корпуси офицери, лейтенант Зинкевичнинг айтишича, Харков вилоятидаги ҳужумдан аввал Украина армияси рус кучлари эгаллаб турган окопга бостириб киришга уриниб, аскарларини йўқотган эди. Шундан сўнг украинлар роботларни ишга солган.

Роботлар Украина шарқидаги водий бўйлаб ўтлар устидан Россия позицияси сари ҳаракатланиб, жангга кирди. Бу кичик “яшил вагончалар”ларнинг ҳар бири 30 кггача портловчи модда ташийди.

Масофадан бошқариладиган роботлар душманга яқинлашганда, ҳавога кўтарилган дрон йўлни тозалаш учун бомба ташлаган. Шундан сўнг роботлардан бири ичкарига бостириб кириб, ўзини портлатиб юборди. Қолганлари эса чекиниб, позицияни кузатиб турди.

Шундан сўнг окоп устида картон бўлаги пайдо бўлиб, рус аскарлари «таслим бўлишини» эълон қилди.

Гарчи бу ўтган йилги ҳолат бўлса ҳам, операцион сир сақланиши учун ҳарбийлар роботлаштирилган ҳужум ҳақидаги маълумотни дарҳол эълон қилмади. Чунки бу муваффақият бошқа бўлинмаларни ҳам шунга ўхшаш тактикани қўллашга ундаганди.

Иккинчи мисол – Украина шарқидаги Купянск шаҳрида ўтказилган операция. Феврал ойи охирида рус аскарлари Купянскдаги мактабни эгаллаб олишди. Улар қалин деворли ушбу бинодан ўқ-дориларни сақлаш ва дрон гуруҳи учун бошпана сифатида фойдаланишди. Россия қўшинлари ҳар бир деразага тўр ўрнатиб, Украинанинг бинога портловчи дрон учиришига тўсқинлик қилди.

Шундан сўнг «Хартия» корпуси бинога роботлаштирилган воситалар билан ҳужум қилишни режалаштирди. Лейтенант Копачнинг сўзларига кўра, битта робот ёпиқ жойларда самарали бўлган термобарик жанговар каллакли ракеталарни ташиган. Бошқалари эса катта портловчи юкларни ташиган, улардан бирининг оғирлиги ҳатто 220 кгдан ошган.

Дронлар ва роботлар фронтдан узоқдаги хавфсиз шаҳардан туриб бошқарилган. «Операция давомида роботлар мактаб биносига етиб боргач, ракетали восита ўт очиб, рус қўшинларини деразалардан узоқлашишга мажбур қилди. Шундан сўнг бошқа икки робот бино яқинига ёки ичига кириб, ўзини портлатиб юборди. Натижада ичкаридаги ўқ-дорилар тўплами ҳам аланга олди. Бино ичидаги камида тўққиз нафар рус аскари билан бирга қулаб тушди. Фақат бир киши судралиб чиқди, у ҳам роботларга ҳамроҳлик қилган дрон ёрдамида йўқ қилинди», дейди операцияни бошқарган лейтенант Копач.

Фронтда синалган роботлар экспортга

Украина президенти офиси ўтган ҳафтада эълон қилган видеода Зеленский ўз мамлакатининг автоматлаштирилган ҳужумларига эътибор қаратди. У Украина тизимларини чет элга сотишга ёки уларни мамлакат учун зарур бўлган қуролларга айирбошлашга умид қилмоқда.

«Келажак аллақачон фронт чизиғида ва Украина уни барпо этмоқда», дейди у. Президентнинг ортида эса ерусти роботлари, ҳаво дронлари ва ракеталар драматик тарзда кўрсатиб берилган. Видео Зеленскийнинг европалик етакчилар билан учрашувлари арафасида эълон қилинди.

Украина ҳарбий ёрдам давомий бўлишини истайди. Шу билан бирга, ҳукумат ўзининг шунчаки хайрия ёрдамига муҳтож мамлакат эмас, балки бошқа давлатларга мудофаасини кучайтиришга ёрдам бера оладиган қимматли иттифоқчи эканини кўрсатишга интилмоқда.

Киев бошқа давлатлар билан хавфсизлик соҳасида ҳамкорликни йўлга қўйишга ёрдам берадиган маҳаллий мудофаа саноатини ривожлантиришни истайди.

«Одамлардан кўра темирни жангга ташлаган маъқул. Инсон ҳаёти қадрли, роботлардан эса қон оқмайди», дейди ўтган йилги роботлар ҳужумига қўмондонлик қилган Учинчи армия корпуси кичик лейтенанти Микола Зинкевич.

«Сизда энг юқори даражадаги радар, маълумотларни жамловчи тизим ёки ҳатто Украинада жанговар синовдан ўтган энг илғор дронлар бўлса ҳам, асосий омил уларнинг тактик жиҳатдан қандай қўлланишидир», дейди Украина Мудофаа саноати кенгаши ижрочи директори Игор Федирко. Унинг қўшимча қилишича, Украина айнан учувчисиз тизимларнинг ана шундай тактик қўлланишини таклиф қила олади.

Украина ҳарбий раҳбариятига кўра, ҳужумларда дронлар ёки роботлардан фойдаланиш – ўта замонавий технологиялардан кўра кўпроқ мавжуд тизимларни мослаштириш кўникмасига боғлиқ.