Jeddah Tower меъмори икки километрлик осмонўпар бинолар қачон пайдо бўлишини айтди

Гилл Адриан Смит ва Роберт Форест билан бирга Чикагода жойлашган Adrian Smith + Gordon Gill Architecture бюросига асос солган. Ушбу компания баланд бинолар лойиҳасига ихтисослашган бўлиб, Jeddah Tower лойиҳаси муаллифи ҳисобланади.

Асрнинг энг кутилган меъморий объектларидан бири бўлган бу ўта баланд осмонўпар ҳозир Саудия Арабистонидаги Жидда порт шаҳри яқинида қурилмоқда.

Яқин вақт ичида у Дубайдаги 828 метрлик Бурж-Халифа минорасидан ўзиб кетиши керак. Бурж-Халифа Гиллнинг ҳамкори Адриан Смит томонидан у SOM компаниясида ишлаган даврида лойиҳалаштирилган. Шу тариқа Jeddah Tower дунёдаги энг баланд бинога айланиши кутилмоқда. Ўтган ҳафта минора 100-қават белгисига етди, бироқ қурилиш жараёни доим ҳам силлиқ кечмаган.

Лойиҳа 2013 йилда бошланган, аммо кейинчалик ишлар турли сабабларга кўра бир неча бор тўхтатилган ва қайта тикланган. Бунга молиявий қийинчиликлар, Covid-19 пандемияси ва техник муаммолар сабаб бўлган.

Энг жиддий зарбалардан бири 2017 йилда Саудия Арабистонидаги коррупцияга қарши кампания доирасида Binladin Group компанияси эгаси ҳибсга олинганидан кейин ушбу пудратчининг лойиҳадан четлатилиши бўлди. Ўша кампания давомида лойиҳа девелопери шаҳзода Ал-Валид бин Талал Ол Сауд ҳам қўлга олинган эди.

Шунга қарамай, 2025 йил бошида қурилиш расман қайта тикланганидан сўнг, Гиллнинг айтишича, Jeddah Tower 2028 йилда якунланиш сари ишонч билан ҳаракат қилмоқда ва ўзининг улкан мақсадларидан воз кечмаган.

Бу жиҳатдан унинг истиқболи Саудия Арабистонидаги бошқа йирик лойиҳалар, масалан, The Line тақдири билан кескин фарқ қилади.

Гиллнинг фикрича, Jeddah Tower’нинг асосий фарқи шундаки, унинг амбицияси — осмонга бир километргача кўтарилиш — ҳақиқатан ҳам реалдир.

“Саудия Арабистонидаги барча лойиҳалар орасида айнан шу лойиҳа белгиланган муддатда якунланиш учун реал имкониятга эга эди. Уни концепциянинг аниқлиги ва қурилиш, иқтисодиёт ҳамда вақт нуқтаи назаридан тушунарли шароитларда амалга ошириш мумкинлиги ажратиб туради”, — деди Гилл.

Бир километрлик Jeddah Tower осмонўпар биноси қурилиши ҳақида Гилл бугунги билим ва технологиялар билан бир километрдан анча баланд бинолар қуриш тўлиқ мумкин, деб ҳисоблайди.

“Биз икки километр баландликдаги лойиҳаларни кўриб чиққанмиз. Техник ва технологик нуқтаи назардан бу тўлиқ амалга оширса бўладиган иш”, — деди у.

2024 йилдаёқ Британиянинг Foster + Partners меъморий бюроси Саудия Арабистонида икки километрлик осмонўпар бино бўйича махфий лойиҳа устида ишлаётгани ҳақида хабарлар пайдо бўлган эди.

“Ҳозирнинг ўзида Jeddah Tower’дан ҳам баланд бўлиши мумкин бўлган лойиҳалар ишлаб чиқилмоқда. Аммо эҳтимол, биз уларни яна 10–15 йил давомида кўрмаслигимиз мумкин”, — деди Гилл.

Гилл Jeddah Tower’ни харажат ва натижа нисбати бўйича энг самарали ўта баланд бинолардан бири деб атайди. Осмонўпар юқорига қараб торайиб борадиган шаклга эга бўлади ва унда поғонасимон чиқиқлар бўлмайди. Бу эса юклама узатиладиган нуқталар сонини жиддий камайтиради.

Конструкция ҳаракати нуқтаи назаридан бино жуда мустаҳкам. Шу билан бирга, у уч нурли тузилмага эга бўлиб, худди учоёқ каби ишлайди. Бу уй-жой ёки офислар учун қулай режалаш имкониятларини очади ва деразадан кўринишларга зарар етказмайди. Муҳандислик нуқтаи назаридан бу ниҳоятда самарали ечим ҳисобланади.

Гиллнинг айтишича, Jeddah Tower лойиҳаси бутун меъморчилик ва қурилиш соҳасининг ривожланишига туртки беради. Бетон технологиялари, конструктив ечимлар, бинонинг шамол таъсиридаги ҳаракати, кислород таъминоти тизимлари, муҳандислик инфратузилмаси, хавфсизлик мезонлари ва вертикал транспорт — буларнинг барчаси ҳар бир шундай лойиҳа билан янги ривожланиш босқичига чиқади.

“Бу ўзига хос тадқиқот лабораторияси. У қурилишнинг техник жиҳатларини яхшироқ тушунишга ёрдам беради. Ўта баланд бинолар устида ишлаш жараёнида олган сабоқларимизни меъморчиликнинг турли турлари ва миқёсларида қўллаш мумкин”, — деди Гилл.