“6 фоизлик ҚҚСга автоматик ўтилмайди” — янги солиқ тартиботига экспертлар шарҳи

Ўзбекистонда кичик бизнес учун солиқ юки ва маъмурчилиги сезиларли енгиллашди. Тадбиркорларнинг хоҳиш-истакларидан келиб чиқиб, ҚҚС ва фойда солиғи тўловчисига айланиш мезони 5 млрд сўмгача оширилди. Савдо, сервис ва умумий овқатланиш соҳалари учун соддалаштирилган, 6 фоизлик ихтиёрий ҚҚС режими жорий этилди.

Хўш, бу янгиликлар амалда нимани англатади? Kun.uz янги тартибот бўйича бизнесни қизиқтираётган саволларга солиқ маслаҳатчилари Мурод Муҳаммаджонов ва Умидбек Сафаровдан жавоб олди.

– 5 миллиард сўмгача бўлган янги чегарадан кимлар фойдаланиши мумкин? Йиллик айланмаси 5 миллиард сўмгача бўлган бизнес бу янгиликлар борасида нималарни билиши керак?

Мурод Муҳаммаджонов: 5 миллиардгача деган нарсага олдин кичкинагина бир аниқлик киритиб кетсак. Бонг урилиб, ҳамма жойда 5 миллиард дейиляпти. Эртага, ҳурматли тадбиркорлар, 5 миллиардгача қилиб қўйманглар, чунки фармонда ёзилган чегара – 12 минг БҲМ. Бу – 4 миллиард 944 миллион сўмни ташкил қилади. Шунинг учун ҳам бу нарсага алоҳида урғу беряпмиз.

Шу кунга қадар 1 миллиардгача бўлган айланмага эга, айланмадан олинадиган солиқ тўловчиларининг барчаси учун энди қўшилган қиймат солиғига ўтиш чегараси 4 миллиард 944 млн, яъни қарийб 5 миллиардгача қилиб белгиланди. Бу – айланмадан олинадиган солиқ тўловчиларнинг барчасига тегишли. Ҳозирги кунда ишлаб келаётган, янги очилган якка тартибдаги тадбиркорларга ҳам, МЧЖ, хусусий корхоналар – ҳаммага тааллуқли. Айланмадан олинадиган солиқда ишлайман дейдиган бўлса, унинг чегараси энди 1 миллиард эмас, 4 миллиард 944 млн сўм.

Энди, айнан 2026 йил ҳақида гапирадиган бўлсак, бу йил учун қарийб 5 миллиардлик чегаранинг беш ойи ўтиб бўлди. Шу сабаб 5 миллиардни 12 га бўлиб, қолган ойлар сонига – 7 га кўпайтирсак, жорий йил учун ҚҚСга ўтиш чегараси келиб чиқиши мумкин. Лекин бу – тахмин холос, бу масалага Солиқ қўмитаси аниқлик киритиши керак. Аниқлик киритилмагунга қадар, АОСда қолишни истовчи тадбиркорлар 2026 йил учун чегара 5 миллиард бўлмаслиги мумкинлигини инобатга олишлари керак. Йилнинг қолган даври – 7 ойлик чегаравий миқдор 2 млрд 884 млн сўм бўлиши, 5 миллиардлик мезон 2027 йилдан тўлақонли амал қила бошлаши мумкин.

– Айланма 5 миллиард сўмдан ошган тақдирда, нима содир бўлади? Умумбелгиланган солиққа тортиш тартибига ўтиш мажбурияти қайси санадан бошлаб ҳисобланади?

Умидбек Сафаров: Бу борадаги нормалар ўзгаргани йўқ: белгиланган чегаранинг хатлаб ўтилиши қайси ҳисоб-фактурага тўғри келса, ўша ҳисоб-фактура берилган даврдан бошлаб тадбиркор 12 фоизлик ҚҚС ва 15 фоизлик фойда солиғи тўловчисига айланади.

Шундан кейин тадбиркор ҳисоб-китоб қилиб, ҳисобга олиш ҳуқуқисиз 6 фоизлик ҚҚС режимига ўтмоқчи бўлса, бу ҳақда солиқ органини хабардор қилади ва кейинги ойнинг 1-санасидан бошлаб янги режимга ўтган ҳисобшанади.

Мурод Муҳаммаджонов: Дейлик, чегара 5 млрд сўм, айланма эса 4 млрд 900 млн сўмга етган деб олайлик. Шундай ҳолатда кейинги ҳисоб-фактура 600 млн сўмга берилган тақдирда, кўп тадбиркорлар 100 миллионига АОСда қолавераман, 500 миллиондан ҚҚС тўлашим керак деб тушунади. Лекин бундай эмас. 5 миллиарддан ўтишига сабаб бўлган счёт-фактурангиз ҳаммаси ҚҚСга тортилади, яъни 600 миллионнинг ҳаммаси.

Бошқача оладиган бўлсак, айланмангиз 1 млрд бўлган ҳолатда, 4 млрд 200 млн сўмлик ҳисоб-фактура берсангиз, айланмангиз жами 5,2 миллиардга етади ва ўша 4,2 млрд сўмлик айланма ҳам тўлиқлигича ҚҚСга тортилиб кетади. Мана шунга ҳушёр бўлиши керак. Кўпчилик шу жойда адашади.

– Бунда қанақа солиқ оқибатлари юзага келиши мумкин?

Мурод Муҳаммаджонов: Биринчидан, юқоридаги мисолда тадбиркор ҚҚСга ўтиб кетди, лекин ҳали гувоҳнома олмади. Гувоҳнома олмасдан туриб, унда ҳисоб-фактура шакллантирилган. ҚҚС гувоҳномаси бўлмаса, сизда ҳисобга олиш ҳуқуқи йўқ ҳали. Сиз ҚҚС тўловчисиз, лекин гувоҳномангиз йўқлиги сабаб ҳисобга олиш ҳуқуқингиз ҳали вужудга келмаган. Бу дегани, сизда ўша 600 миллионга ошиб кетиб қолган бўлса, ошиб кетган сумманинг ҳаммасига тўлиқ 12 фоизлик ҚҚС солинади. Яъни бу 600 миллионлик айланмани ҳисобга олиб, кейин бир қисмини қайтаришнинг имкони йўқ, чунки ҳали ҚҚС тўловчиси гувоҳномасини олмагансиз.

6 фоизлик янги солиқ тартибига ихтиёрий равишда ўтилади. Яъни 5 млрд сўмлик чегарага етган тадбиркор аввалига автоматик равишда 12 фоизлик ҚҚС тўловчисига айланади ва ихтиёрий равишда, ҳисоб-китоб қилиб кўрган ҳолда, 6 фоизлик режимга ўтиши мумкин. Шунинг учун, ҳурматли тадбиркорлар, ҳушёр бўлинглар: қўшилган қиймат солиғига ўтиб кетди деганда, сизлар автоматик 6 фоизлигига ўтиб қолдинглар дегани эмас.

Шунинг учун 5 миллиард сўмлик чегарага яқин қолганда, агар 6 фоизлик тартиботга ўтмоқчи бўлсангиз, “соддалаштирилган қўшилган қиймат солиғига ўтаман” деган аризани бериб, кейин ўтган мақбул. Ўтиб кетиб қолсам, автомат 6 фоиз экан деган нарса йўқ.

Тўлиқ суҳбатни юқоридаги видео орқали томоша қилишингиз мумкин.