Қўшимча функционаллар
-
Тунги кўриниш
1 фоизлик солиқ кешбеки бекор қилиниши мумкин
Агар харид чекини рўйхатдан ўтказган шахсларга 1 фоиз кешбек тўлаш амалиёти тўхтатилмаса, давлат бюджетининг бу йўналишдаги харажатлари жорий йилда 1,8 трлн сўмга етиши мумкин, бу – боғчалар қурилиши учун ажратилган маблағдан икки карра кўп, дея маълум қилди Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Фискал таҳлиллар институти. Кешбек ўрнига давлат лотереясини жорий этиш таклиф қилиняпти.
Ўзбекистонда харид чекларини Soliq иловасида рўйхатдан ўтказган шахсларга харид суммасининг 1 фоизини кешбек шаклида қайтариб бериш амалиёти тўхтатилиши мумкин.
Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Яширин иқтисодиёт улушини қисқартириш, фискал таҳлиллар институти шундай таклиф билан чиқди.
Институт маълумотига кўра, 2022 йилда кешбек тўловлари ҳажми 820 млрд сўмни ташкил этган бўлса, 2026 йилда бу маблағ 1,8 трлн сўмга етиши мумкин.
Ваҳоланки, – дейди институт вакиллари, – 2026 йилда боғчалар қурилиши учун давлат бюджетидан бундан икки баробар кам – 900 млрд сўм маблағ ажратиш режалаштирилган.
“Мазкур механизмнинг амал қилиши давлат бюджети ҳисобидан доимий молиялаштиришни талаб этади. Рўйхатдан ўтказилган фискал чеклар сони ортиши билан бир қаторда, давлат бюджети харажатлари ҳам муттасил кўпайиб боради”, – дейилади ИМВ ҳузуридаги институт эълон қилган мақолада.
Таъкидланишича, 2026 йил май ойида тўланган солиқ кешбекининг умумий суммаси 146,6 млрд сўмни ташкил этган бўлиб, шундан 15,7 млрд сўми ёки 10,7 фоизи топ-10 савдо тармоқларига тўғри келган. Бу эса, муаллифларга кўра, бюджет ҳисобидан рағбатлантиришнинг салмоқли қисми аллақачон расмий секторда ишлаётган компаниялар мижозларига тааллуқли бўлаётганини кўрсатади.
“Натижада давлат бюджети амалда солиқ кешбеки мавжуд бўлмаган тақдирда ҳам амалга оширилиши муқаррар бўлган операцияларни субсидияламоқда”, – дейди мақола муаллифлари.
Институт фикрига кўра, бюджет ҳисобидан рағбатлантиришни солиқ интизоми ва солиқ маданиятини шакллантиришга хизмат қилувчи вақтинчалик восита сифатида қараш керак.
Халқаро тажрибада ҳам харидорларни чек олганлиги учун моддий рағбатлантириш амалиёти – солиқ сиёсатининг универсал ёки узоқ муддатли инструменти сифатида қаралмайди.
Лотерея таклифи
ИМВ ҳузуридаги ташкилот ҳар бир чек учун кафолатланган кешбек ўрнига, фақатгина солиқ хавфи юқори бўлган соҳалар: умумий овқатланиш корхоналари, кичик чакана савдо объектлари ва бошқаларда ишловчи компанияларнинг фискал чекларини рўйхатдан ўтказган харидорлар ўртасида давлат лотереяларини ташкил этишни таклиф қилмоқда.
“Бундай ёндашув аҳолининг айнан тушумларни яшириш эҳтимоли юқори бўлиб қолаётган соҳаларда фискал чекларни олишга бўлган қизиқишини сақлаб қолиш имконини беради.
Институт ҳисоб-китобларига кўра, йирик қийматга эга пул ва қимматбаҳо совринлар (автомобиллар, туристик йўлланмалар ҳамда қиймати 5 млн сўмдан юқори бўлган бошқа қимматбаҳо совринлар) ўйналадиган давлат лотереяларини ташкил этиш учун 100 млрд сўмгача маблағ йўналтириш етарли бўлади. Бу эса мазкур механизмни молиялаштириш учун давлат бюджети харажатларини қарийб 20 баробарга қисқартириш имконини беради”, – дейилади мақолада.
12 фоизлик кешбек сақланиб қолади
Қўшимча қилинишича, ижтимоий реестрга киритилган шахсларга ижтимоий аҳамиятга эга товарларни харид қилганда 12 фоизлик ҚҚСни қайтариш механизмини бекор қилиш назарда тутилмаяпти. Чунки бу механизм манзилли хусусиятга эга бўлиб, яширин иқтисодиётни қисқартиришга эмас, аҳолининг эҳтиёжманд қатламлари учун солиқ юкини камайтиришга қаратилган.
Эслатиб ўтамиз, Ўзбекистонда харид чекидаги QR-кодни Soliq иловасида рўйхатдан ўтказган харидорларга харид суммасининг 1 фоизини қайтариб бериш амалиёти 2022 йил 1 январдан бошланган эди.
2024 йил 1 январдан бошлаб, бир календер ой давомида олиш мумкин бўлган кешбек суммаси учун БҲМнинг 0,6 баравари миқдорида (ҳозирда 247 минг сўм) чеклов киритилган.
