“Она уйи” лойиҳаси Ўзбекистонда 2024 йилдан буён Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги билан тузилган ҳамкорлик меморандуми доирасида “Дом Мамы” Халқаро жамғармаси филиали томонидан амалга оширилмоқда.
Лойиҳанинг асосий мақсади — ижтимоий етимликнинг олдини олиш, болани ўз оиласида сақлаб қолиш ҳамда болали аёллар инқирозни енгиб ўтиб, мустақил ҳаёт бошлаши учун зарур шароитлар яратишдан иборат. Бугунги кунда Ўзбекистонда 9 та "Она уйи" ресурс маркази фаолият юритмоқда. Марказлар бир вақтнинг ўзида ўнлаб аёллар ва уларнинг фарзандларини хавфсиз бошпана билан таъминлаш имкониятига эга. Заруратга қараб қабул қуввати мослаштирилади. Аҳолиси кўп ҳамда ижтимоий ҳимояга муҳтож оилалар сони юқори бўлган ҳудудларда бундай марказларга эҳтиёж катта. Бугунги кунда марказлар Тошкентда 2 та, Самарқанд, Бухоро, Андижон, Чирчиқ, Қувасой, Нукус ва Термизда фаолият юритмоқда.
Лойиҳа ташкилотчиларининг айтишича, "Она уйи"га, аввало, ҳомиладор аёллар ҳамда олти ёшгача фарзанди бўлган, оғир ҳаётий вазиятга тушган оналар (16–40 ёш) қабул қилинади. Асосий мезон — боланинг онасидан ажралиб қолиш хавфи мавжуд бўлишидир.
Жойлар чекланган ҳолларда қуйидаги тоифадаги аёлларга устуворлик берилади:
оилавий зўравонлик қурбонлари;
бошпанасиз қолган аёллар;
янги туғилган чақалоғи билан оғир вазиятга тушган оналар;
ижтимоий етимлик хавфи мавжуд оилалар.
Ҳар бир мурожаат мутахассислар томонидан индивидуал тартибда баҳоланади.
Аёллар марказда одатда 6 ойгача яшайди. Зарурат туғилганда ушбу муддат узайтирилиши мумкин.
Ҳар бир аёл учун индивидуал реабилитация режаси ишлаб чиқилади. Унда:
ҳужжатларни тиклаш;
психологик ёрдам;
ҳуқуқий маслаҳат;
касб-ҳунар ўргатиш;
ишга жойлаштириш;
болаларни боғчага жойлаштиришга кўмак ва мустақил яшашга тайёрлаш ишлари амалга оширилади.
Аёллар орасида ҳужжатсиз бўлганлар учрайди, бундай ҳолларда "Она уйи" мутахассислари давлат идоралари билан ҳамкорликда паспорт, ID-карта, ПИНФЛ, туғилганлик гувоҳномаси ҳамда бошқа зарур ҳужжатларни тиклаш бўйича ҳуқуқий ва амалий ёрдам кўрсатади.
"Она уйи" хизматларидан фойдаланаётган аёллар орасида вояга етмаган оналар ҳам бор. Унга 16 ёшдан бошлаб ҳомиладор ёки олти ёшгача фарзанди бўлган вояга етмаган оналар ҳам қабул қилиниши мумкин. Бундай ҳолатларда улар билан ишлаш васийлик органлари, соғлиқни сақлаш, таълим ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар билан ҳамкорликда амалга оширилади. Уларга хавфсиз яшаш жойи, психологик ёрдам, ҳуқуқий ҳимоя, таълимни давом эттириш ҳамда ота-оналик кўникмаларини ривожлантириш бўйича комплекс ёрдам кўрсатилади.
Кўпинча болалар давлат муассасасига (меҳрибонлик уйларига) топширилиш хавфи остида бўлган, оилавий зўравонлик, бошпанасиз қолиш, оғир моддий аҳвол, ҳомиладор ёки янги туғилган чақалоқ билан ёлғиз қолган аёллар ва яқинлари томонидан рад этилган оналар ушбу марказга қабул қилинади.
"Она уйи" томонидан бошпана, озиқ-овқат, психологик, ҳуқуқий ва ижтимоий ёрдам кўрсатилиши натижасида болалар ўз оиласида қолмоқда.
Марказларга мурожаат қилаётган аёлларнинг асосий муаммолари – оилавий зўравонлик, бошпанасиз қолиш, ишсизлик ва иқтисодий қийинчилик, ҳужжатларнинг йўқлиги, қариндошлар томонидан қўллаб-қувватланмаслик ва ёлғиз оналик. Кўпинча ушбу муаммолар бир вақтнинг ўзида учрайди.
"Она уйи" марказини тарк этган ҳар бир аёл билан ижтимоий кузатув ишлари давом эттирилади. Координаторлар мунтазам равишда улар билан алоқада бўлиб, яшаш шароити, иш билан бандлиги, фарзандларининг ҳолати ҳамда оилавий вазиятини кузатиб боради.
2024 йилдан буён лойиҳа доирасида ёрдам олган 200 дан ортиқ аёл ва уларнинг оиласида қолган 265 нафар боланинг тақдири мониторинг қилинмоқда. Бугунги кунда кўплаб аёллар мустақил ҳаётга қайтган, ишга жойлашган ёки қариндошлари билан ярашган. Энг муҳим натижа шундаки, уларнинг фарзандлари биологик оиласида қолмоқда ва ижтимоий етимликнинг олди олинмоқда.
Лойиҳада 43 нафар аёл иш билан таъминланган, аёллар тикувчилик, савдо, умумий овқатланиш, ошпаз ёрдамчиси, гўзаллик салонлари, ишлаб чиқариш корхоналари, хизмат кўрсатиш соҳаси ва офис ишларига жойлаштирилган. Бундан ташқари, аёллар касб-ҳунар курсларида таҳсил олиб, ўз бизнесини бошлаш имкониятига ҳам эга бўлмоқда.
Марказ фаолияти хусусий хайриячилар ва ҳамкорлар кўмагида амалга оширилади. Шунингдек, фонд халқаро донорлар, тадбиркорлар ҳамда Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида тақиқланмаган бошқа манбалар билан ҳамкорликни ривожлантириб бормоқда. Фонд ҳамкорлик учун доимо очиқ.
27 июл куни эса Сурхондарё вилоятининг Термиз шаҳрида “Дом Мамы” Халқаро жамғармаси филиалининг Ўзбекистондаги тўққизинчи “Она уйи” ресурс маркази очилди. Унинг очилиши билан лойиҳа биринчи марта мамлакат жанубида фаолият бошлади — энди оғир ҳаётий вазиятга тушиб қолган болали аёллар учун комплекс ёрдам ушбу ҳудудда ҳам мавжуд бўлди.
Термиздаги янги марказ ўз ёрдам олувчиларига вақтинчалик хавфсиз яшаш жойи, овқатланиш, психологик, юридик ва ижтимоий ёрдам, мутахассислар маслаҳатлари, шунингдек, зарур бўлганда ҳужжатларни тиклаш, таълим олиш ва ишга жойлашишда кўмак беради.
