2022 йилдан сўнг Россия Федерациясига нисбатан киритилган кенг кўламли санкциялар ҳамда Ғарб компанияларининг Россия бозорини оммавий тарк этиши бутун постсовет маконидаги интеллектуал мулк ҳуқуқини муҳофаза қилиш тизимида акс-садо берди.
Айнан Россияда юзага келган ушбу ҳуқуқий бўшлиқ ва давлат даражасида қабул қилинган фавқулодда қарорлар интеллектуал мулк ўғрилигининг янги моделини шакллантирди.
Тўғридан тўғри хорижий инвестициялари билан Россия бозорига кириб келган халқаро брендлар, патентланган технологиялар ва савдо сирлари мамлакатни тарк этган бўлса-да, уларнинг ишлаб чиқариш қувватлари ҳамда интеллектуал мулк объектлари Россия ҳукумати томонидан қонунлаштирилган механизмлар орқали маҳаллий компаниялар фойдасига ўзлаштирилди.
Интеллектуал мулк муҳофазаси – Саноат мулкини муҳофаза қилиш бўйича Париж конвенцияси, Жаҳон савдо ташкилотининг Интеллектуал мулк ҳуқуқларининг савдо билан боғлиқ жиҳатлари бўйича битими (TRIPS) ҳамда Евроосиё Иқтисодий Иттифоқи (ЕОИИ) шартномасининг 74–75-моддалари билан тартибга солинар эди. Ушбу ҳужжатлар товар белгиларига бўлган эксклюзив ҳуқуқларни дахлсиз деб эълон қилади ҳамда инсофсиз рақобатни тақиқлайди. Бироқ, Россия Федерацияси ҳукуматининг 2022 йилдаги №299-сонли қарори (дўст бўлмаган мамлакатлар патент эгаларига товон пули тўламаслик ҳақида) ҳамда параллел импортни легаллаштиришга оид норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари Россиянинг интеллектуал мулк режимини тубдан ўзгартирди.
Амалиётда бу – Россия ички бозорида “структурали қайта брендлаштириш” ва Ғарб компанияларининг савдо сирларини (know-how) мажбурий лицензия қилмасдан ўзлаштириш шаклларида намоён бўлди.
Айнан Россия амалиётида товар белгилари ва интерьер дизайни имитацияси доирасида Америка ва Европа брендларининг мажбурий ўзлаштирилиши кузатилди. Масалан, Россияда McDonald’s бренди “Вкусно и Точка”га, Starbucks эса Stars Coffee'га айлантирилганда товар белгиси расман ўзгаргани билан, Ғарб компанияларининг патентланган технологик карталари, ошхона жиҳозлари, меню структураси ва дўконларнинг интерьер дизайни ҳуқуқ эгаларининг розилигисиз ва товон пулисиз фойдаланилмоқда. Бу – халқаро ҳуқуқда “likelihood of confusion” (истеъмолчини чалғитиш даражасидаги ўхшашлик) мезонига тўлиқ тушади.
Шунингдек, Испаниянинг Inditex концернига кирувчи Zara, Pull&Bear, Bershka дўконлари Россияда Maag, Ecru, Dub номлари остида қайта очилиб, Ғарб дизайнерларининг кийим андозалари ва дўкон эстетикаси деярли ўзгармаган ҳолда сотувга чиқарилмоқда.
Россия саноатининг ушбу амалиёти қандолат ва озиқ-овқат соҳасида савдо сирлари ўзлаштирилиши билан давом этди. Жанубий Кореянинг Orion Corporation компаниясига тегишли Choco Pie товар белгиси мисолида Россиядаги ҳудудий ишлаб чиқарувчи корхоналар томонидан расмий лицензиат бўлмаган субъектлар орқали ноқонуний ўхшаш аналоглар ва “кулранг” параллел экспорт нусхалари ишлаб чиқарилмоқда. Натижада оригинал рецептура ҳамда қатъий сифат назоратидан ўтмаган ушбу “сохталаштирилган” маҳсулотлар Россиядан МДҲ бозорларига йўналтирилмоқда.
