Visual Capitalist инфографикасида айрим мамлакатлар ва иқтисодиётлар 2025 йилда марказий банклар захираларида олтиннинг улуши бўйича таққосланган. Рейтинг World Gold Councilʼнинг 2025 йил декабр ҳолатидаги маълумотларига асосланган.
Рейтингнинг юқори поғоналарида асосан Ғарб иқтисодиётлари жойлашган. Тўртта мамлакатда марказий банк захираларининг қарийб 80 фоизи олтин ҳиссасига тўғри келади. Нидерландия 72,9 фоизлик кўрсаткич билан биринчи бешликни якунлаган.
Бу ҳолат олтин миллий валюталарни таъминлаш воситаси сифатида аввалги мавқеини йўқотган бўлса-да, айрим ривожланган мамлакатлар расмий захираларининг асосий қисмини ҳамон ташкил этаётганини кўрсатади.
Хитойда 2 306 тонна олтин бор
Хитой мисоли олтин захирасининг мутлақ ҳажми мамлакат захиралари тузилиши ҳақида тўлиқ тасаввур бермаслигини кўрсатади. Чунки олтиннинг улуши нафақат мамлакат қанча қимматбаҳо металл сақлашига, балки унинг умумий халқаро захиралари қанчалик катта экани ва улар қандай активлардан ташкил топганига ҳам боғлиқ.
Хитой 2 306 тонна олтин захирасига эга. Бу келтирилган маълумотлар тўпламида бешинчи, жаҳон миқёсида эса олтиннинг мутлақ ҳажми бўйича олтинчи кўрсаткич сифатида қайд этилган.
Шунга қарамай, олтин Хитойнинг халқаро захираларида атиги 8,6 фоиз улушга эга. Захираларнинг асосий қисми хорижий валюта ва хорижий валютада ифодаланган бошқа активлардан ташкил топган.
Японияда ҳам вазият шунга яқин. Мамлакат 846 тонна олтин сақлайди, аммо унинг расмий захиралардаги улуши 8,7 фоизни ташкил қилади.
Ҳиндистонда эса олтиннинг аҳамияти юқорироқ. Мамлакат 880 тонна олтин захирасига эга бўлиб, қимматбаҳо металл унинг расмий захираларининг 17,7 фоизини ташкил этади.
Россияда 2 326 тонна олтин
Forbes Россия Марказий банки маълумотларига таяниб хабар беришича, 2025 йил декабрь ойи бошида Россиянинг олтин захиралари 2 326 тоннани ташкил этган.
Ушбу кўрсаткич бўйича Россия дунёда бешинчи ўринни эгаллаган. Демак, Россиядаги олтиннинг мутлақ ҳажми Хитойникидан бироз кўпроқ.
Шу билан бирга, давлатларнинг олтин захираларини баҳолашда икки хил кўрсаткични фарқлаш муҳим: мамлакатда сақланаётган олтиннинг тоннадаги ҳажми ва олтиннинг барча расмий захиралардаги фоиз улуши. Катта миқдорда олтинга эга мамлакатда унинг умумий захиралардаги улуши нисбатан паст бўлиши мумкин.
Канадада расмий олтин захираси йўқ
Рейтингнинг энг охирги поғонасида Канада жойлашган. Қизиғи, Канада дунёдаги йирик олтин ишлаб чиқарувчилардан бири бўлишига қарамай, мамлакатнинг расмий олтин захиралари мавжуд эмас.
Канада ихтиёрида қолган сўнгги давлат олтин захиралари 2016 йилда сотиб юборилган. Шундан кейин Канада Банки захираларида олтиннинг улуши 0 фоизга тушган.
Бироқ олтиндан бутунлай воз кечиш қарори бирданига қабул қилинмаган. Бу сиёсат бир неча ўн йил давомида босқичма-босқич амалга оширилган.
1970-йиллар бошида Бреттон-Вудс халқаро валюта тизими барҳам топгач, олтиннинг миллий валюталарни таъминлашдаги аввалги роли пасайди. Шундан сўнг Канада ўз халқаро захиралари таркибини аста-секин бошқа молиявий активлар томон йўналтира бошлади.
1970–1980 йилларда Канада олтин захирасининг 90 фоиздан ортиғини сотган. 1980-йиллар бошида эса федерал ҳукумат олтин захираларини қисқартириш сиёсатини давом эттиришга расман қарор қилган.
Натижада мамлакат давлат захираларида бошқа давлатларнинг облигациялари ва турли молиявий активларнинг аҳамияти ошган.
Канада Молия вазирлиги маълумотларига кўра, юқори сифатли қарз қимматли қоғозлари давлат захираларини бошқариш мақсадларига олтинга нисбатан кўпроқ мос келади. Бунга уларнинг юқори ликвидлиги, фоизли даромад келтириши ва олтинга нисбатан камроқ ўзгарувчанлиги сабаб қилиб кўрсатилган.
Шу тариқа, 2025 йил маълумотлари давлатларнинг олтинга муносабати кескин фарқ қилишини кўрсатади: айрим иқтисодиётларда у расмий захираларнинг асосини ташкил этса, Хитой ва Япония каби йирик иқтисодиётларда улуши 10 фоизга ҳам етмайди, Канада эса давлат захираларида олтин сақлашдан бутунлай воз кечган.
