Қазиб олинадиган ёнилғи ҳанузгача жаҳон энергетикасининг асосий манбаларидан бири бўлиб қолмоқда. Кўмир, нефт ва табиий газ электр энергияси ишлаб чиқариш, оғир саноат, транспорт ҳамда нефт-кимё маҳсулотлари ишлаб чиқаришда муҳим ўрин тутади.
Visual Capitalist 2024 йил якунлари бўйича дунёдаги 25 та энг йирик ёнилғи ишлаб чиқарувчи давлат рейтингини тузди. Унда мамлакатлар қазиб олган кўмир, нефт ва табиий газнинг жисмоний массаси ҳисобга олинган.
Рейтинг учун маълумотлар Австрия Молия вазирлиги томонидан тақдим этилган. Табиий газ ишлаб чиқариш ҳажми таққослаш имконини бериш учун куб метрдан тоннага қайта ҳисобланган.
Шу ўринда муҳим жиҳат бор: рейтинг мамлакатлар ишлаб чиқарадиган энергия ҳажмини эмас, қазиб олинган ёнилғининг массасини кўрсатади. Чунки бир тонна кўмир, нефт ва табиий газдаги энергия миқдори бир хил эмас. Шу сабабли рейтингни давлатларнинг умумий энергия ишлаб чиқариши рейтинги сифатида талқин қилиш тўғри бўлмайди.
2024 йилда Хитой жами 4,8 млрд тонна қазиб олинадиган ёнилғи ишлаб чиқариб, рейтингда катта фарқ билан биринчи ўринни эгаллади.
Хитойнинг кўрсаткичи иккинчи ўриндаги АҚШ натижасидан икки баробардан ҳам кўп.
Мамлакатнинг етакчилиги асосан кўмир ҳисобига таъминланган. 2024 йилда Хитойда 4,4 млрд тонна кўмир қазиб олинган. Бу мамлакатда ишлаб чиқарилган қазилма ёнилғининг мутлақ катта қисмини ташкил этади.
Шунингдек, Хитой ҳиссасига дунёда қазиб олинадиган кўмирнинг ярмидан кўпи тўғри келади.
Хитой нафақат дунёдаги энг йирик кўмир ишлаб чиқарувчи, балки унинг энг йирик истеъмолчиси ҳам ҳисобланади. Мамлакатда қазиб олинган кўмирнинг деярли барчаси ички бозорда — электр энергияси ишлаб чиқариш, саноат ва қайта ишлаш тармоқлари эҳтиёжлари учун сарфланади.
Рейтингда иккинчи ўринни АҚШ эгаллади. 2024 йилда мамлакатда жами 2,3 млрд тонна қазилма ёнилғи ишлаб чиқарилган.
Хитойдан фарқли равишда, АҚШда ёнилғи ишлаб чиқариш таркиби нефт, табиий газ ва кўмир ўртасида нисбатан мувозанатли тақсимланган.
Хусусан, 2024 йилда АҚШда нефт қазиб олиш 948,8 млн тоннани, табиий газ ишлаб чиқариш 854,6 млн тоннани, кўмир қазиб олиш эса 473,8 млн тоннани ташкил этган.
АҚШ нафақат умумий рейтингда иккинчи ўринда, балки нефт ва табиий газ қазиб олиш бўйича дунёда биринчи ўринда туради.
