1 200 дан ортиқ сохта “права” иши: 3 ўлим, 6 жароҳат ва мингдан ортиқ қоидабузарлик
|12:479 15812 мин
2023-2025 йилларда давлат хизматлари марказлари орқали сохта ҳужжатларга асосан мингдан ортиқ одамга ҳайдовчилик гувоҳномаси расмийлаштирилиб берилган. Ҳолат юзасидан жиноят иши қўзғатилган, терговни Бош прокуратура ўтказган. Афсуски, сохта "права" олганларнинг 455 нафари 1305 марта қоида бузган, 9 нафари эса ЙТҲ содир этган. Оқибатда 6 киши жароҳатланиб, 3 киши ҳалок бўлган.
Сартарошнинг “тавсияси”
Фарғоналик А.Е. 2023 йил кузида ҳайдовчилик гувоҳномаси олиш учун Марғилон шаҳридаги автомактабда ўқиган. Ўқишни тамомлагач, Фарғона шаҳридаги имтиҳон марказига бориб, имтиҳон топширган. Бироқ имтиҳондан ўтолмаган. Яъни, у гарчи автомактабда ўқиган бўлса-да, имтиҳон ўтолмагани сабабли ҳайдовчилик гувоҳномаси ололмаган.
А.Е. 2024 йил баҳорида бир маҳаллада яшовчи сартарошнинг олдига соч олдиришга борган. Ўзаро суҳбатда сартарошга ҳайдовчилик гувоҳномаси олмоқчи эканини, лекин имтиҳонлардан ўтолмаётганини айтган. Шунда сартарош унга Абдулвосит исмли шахс ҳайдовчилик гувоҳномаси олиб бериш билан шуғулланаётганини маълум қилиб, унинг телефон рақамини берган.
А.Е. Абдулвоситга қўнғироқ қилган ҳамда ҳайдовчилик гувоҳномаси олмоқчи эканини билдирган. “Бўлди, ҳайдовчилик гувоҳномаси қилиб бераман, 500 доллар бўлади”, деган Абдулвосит. У бу ваъдага ишонмасдан аввал ҳайдовчилик гувоҳномасини қўлига олишини, кейин пулни беришини айтган. Абдулвосит бу шартга рози бўлган.
Орадан бир неча кун ўтиб, улар учрашган: А.Е. Абдулвоситга фотосурат ва паспортидан нусха берган. Яна бир неча кундан сўнг эса Абдулвосит А.Е.га қўнғироқ қилиб, эртага Тошкент шаҳри Юнусобод тумани давлат хизматлари марказига келишини тайинлаган.
А.Е. айтилган вақтда Юнусобод тумани давлат хизматлари марказига борган. Марказ олдида Абдулвосит унга эски намунадаги қалбаки ҳайдовчилик гувоҳномаси ва талонини берган. “Ичкарига кириб, ҳайдовчилик гувоҳномасини алмаштириш учун келганингни айтасан”, дея тушунтирган у.
А.Е. марказга кириб, қўлида бўлган қалбаки ҳайдовчилик гувоҳномаси ва бошқа ҳужжатларни марказ ходимига топширган. Ходим уни фотосуратга туширган ҳамда ҳайдовчилик гувоҳномасини алмаштириш учун давлат божини тўлаб келишни айтган. А.Е. кассага бориб, давлат божини тўлаган.
Шу тариқа, имтиҳондан ўтолмаган А.Е. 10-15 дақиқада янги намунадаги ҳайдовчилик гувоҳномасини олиб, давлат хизматлари марказидан чиқиб кетган. Ташқарида уни кутиб турган Абдулвоситга келишилгани каби 500 доллар берган.
Бу сохта “права”лар ишидаги бир эпизод. Иш доирасида шу каби мингдан ортиқ ҳолат бор.
Абдулвосит ким?
Ҳатто имтиҳондан ўтолмаганларга ҳам 10-15 дақиқада “права” олиб берган Абдулвосит аслида ким?
Ўзининг суддаги кўрсатмасига кўра, ушбу шахс Россияда ишлаб юриб, қалбаки ҳужжатлар ясаш билан шуғулланиб келган. Унга 2024 йил бошларидан Ўзбекистондан ҳайдовчилик гувоҳномаларига буюртмалар туша бошлаган. Москва шаҳрида Telegram орқали буюртмалар олиб, тайёрлаб берган ҳамда Ўзбекистонга жўнатиб турган. Унга Қаҳрамон Қурбонов исмли шахс ҳар бир гувоҳномани 50 доллардан қилиб бериш шарти билан буюртма берган.
Мавзуга оид
“Ўзбекистонга келганимдан сўнг ўзимга ҳам ҳайдовчилик гувоҳномаси керак бўлиб қолди. Қаҳрамон Қурбоновга қўнғироқ қилдим ва ўзимга сохта гувоҳнома ясаб, уни алмаштириб олсам бўладими, деб сўрадим. У ҳа деди.
Шундан сўнг ўзим ва укам учун сохта гувоҳнома ясадим. Кейин Қаҳрамон Қурбоновнинг кўрсатмасига кўра, Юнусобод тумани давлат хизматлари марказига бориб, гувоҳнома алмаштириш бўлимига кирдим ва ҳужжатларни тақдим қилдим. Ходим мендан илгари гувоҳнома олган-олмаганимни сўради. “Ҳа, олганман, фақат Россияда бўлганим сабабли алмаштирмаганман” дея жавоб қайтардим. Ходим янги ҳайдовчилик гувоҳномасига алмаштириб берди”, деган Абдулвосит судда.
Шу тариқа, унда бу иш ортидан “соққа қилиш” фикри пайдо бўлган: 30 ёшли Абдулвосит асосий “ишлаб чиқарувчи”га айланган ва 200 нафардан ортиқ одамга қалбаки эски намунадаги ҳайдовчилик гувоҳномаси ҳамда талонини ясаб берган. Сўнгра бу сохта ҳайдовчилик гувоҳномалари давлат хизматлари марказида янги намунадаги “права”га алмаштириб олинаверган. Абдулвосит ҳар бир ҳайдовчилик гувоҳномаси учун 500 доллардан 1500 долларгача пул олган.
Тизимда “туйнук” бормиди?
Иш кўлами жуда катта. 2023-2025 йилларда республиканинг турли ҳудудларидаги давлат хизматлари марказлари орқали 1200 дан ортиқ сохта ҳайдовчилик гувоҳномаси расмийлаштириб берилган.
Схема шундай ишлаган: аввал қалбаки эски намунадаги ҳайдовчилик гувоҳномалари ва талонлари тайёрланган. Ундаги имзо ва муҳрлар сохталаштирилган ҳамда аслида бошқа одамларга тегишли бўлган серия рақамлари қўйилган. Сўнгра ушбу қалбаки ҳужжатлар янги ҳайдовчилик гувоҳномаси олиш баҳонасида давлат хизматлари марказига топширилган. Давлат хизматлари маркази ходимлари эса қалбакилаштирилган эски намунадаги ҳайдовчилик гувоҳномасини ҳақиқий янги намунадагисига алмаштириб беришган.
Бош прокуратурага кўра, Тошкент шаҳрида 440 та, Навоийда 264 та, Сурхондарёда 205 та, Самарқандда 146 та, Қашқадарёда 33 та, Сирдарёда 20 та ҳамда бошқа вилоятларда 100 дан ортиқ қалбаки ҳайдовчилик гувоҳномалари аниқланган. Иш нега хамирдан қил суғурган каби бунчалик осон кечган?
Тошкент шаҳар суди жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати яқинда мазкур иш доирасида ҳукм эълон қилди. Судланганлардан бири Юнусобод тумани давлат хизматлари марказида етакчи мутахассис бўлиб ишлаган. У ўз кўрсатмасида ҳолатни шундай изоҳлаган:
“Марказга мурожаат қилган ҳар бир фуқаро менинг олдимга навбат асосида паспорти, ҳайдовчилик гувоҳномаси ва унинг талони билан келган. Тақдим қилинган ҳужжатларнинг бир-бирига мослигини текшириб, тўғрилиги тасдиқланса, паспорт маълумотларини тизимга киритганман. Кейин ҳайдовчилик гувоҳномаси маълумотларини киритиб, текширувга жўнатишдан олдин яна бир бор текширганман.
Давлат хизматлари марказида базага таҳрирлаш йўли билан фуқаронинг ҳайдовчилик гувоҳномаси маълумотлари киритилади. Текширув икки босқичдан иборат бўлади: 1-босқич ахборот марказининг текшируви, 2-босқич эса транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқидан маҳрум этилмагани бўйича текширув. Шулардан тасдиқлангандан кейингина чоп этишга берилган.
Шундан сўнг анкета маълумотларини яна бир марта текшириб, фуқарога квитанция берилган. У тўлов қилиб чиққач, эски ҳайдовчилик гувоҳномасини олиб қолиб, янги ҳайдовчилик гувоҳномаси фуқарога берилган.
Агар текширув ҳужжатларни тасдиқлаб бермаса, уларни чоп этишга чиқариб бўлмаган. Эски гувоҳномалар анкеталари билан 100 та қилиб йиғилиб, ЙҲХБга топширилган”, деган у ўз кўрсатмасида.
Марказ мутахассисига кўра, эски “права”лар базадан чиқмаган, у пайтда ЙҲХБ орқали гувоҳномаларни тасдиқлаш тизими бўлмаган. Гувоҳномаларнинг сохталигини аниқлаш тизими фақат 2025 йил май ойидан ишга тушган.
Судда ЙҲХХ Ахборот технологияларини ривожлантириш бошқармаси етакчи мутахассиси гувоҳ сифатида сўроқ қилинган. У мазкур ҳолатни қуйидагича изоҳлаган:
“2022 йил 5 декабрдан эски тизим тўхтатилиб, янги тизимга тўлиқ ўтилган. Тизим ёпиқ онлайн канал ва махсус IP-манзиллар орқали ишлайди. Ходимларга ваколатига қараб логин-парол берилган.
Фуқаро гувоҳномасини алмаштириш учун келганда фақат паспорт, гувоҳнома серияси ва амал қилиш муддати тўлдирилиши керак бўлган. Давлат хизматлари маркази ходимлари ЙҲХХга алоҳида маълумот юбормайди, маълумотлар базаси ЙҲХХ учун ҳам, давлат хизматлари марказлари учун ҳам ягона бўлган.
Тизимдаги сўров юбориш жараёни ҳайдовчилик ҳуқуқидан маҳрум этилганлик ёки шахснинг қидирувда бор-йўқлигини автоматик тарзда текширади. Тизим маълумотларнинг қалбаки эканини текширмайди. Текширувни инсон эмас, балки дастурнинг ўзи амалга оширади.
Давлат хизматлари марказига эски турдаги ҳайдовчилик гувоҳномаси олиб келинганда тизимдан фуқаронинг фамилияси, паспорти ёки гувоҳнома серияси бўйича қидирилиши, топилгач алмаштириш жараёни бошланишини керак бўлган. Аммо судланувчиларда бу гувоҳномалар тизимдан чиқмагани сабабли улар “қўшиш” амали орқали тизимга қўшиб беришган, фуқаро маълумотлари киритилгач, ҳайдовчилик гувоҳномаси шаклланиб, кейин қўлдаги сохта ҳужжат маълумотлари тизимга киритилган. Агар гувоҳнома исм-фамилия ёки серия бўйича тизимдан чиқмаса, у тасдиқланмаган ҳисобланган”.
Мутахассиснинг таъкидлашича, 2025 йилда тизимга қўшимча интеграция қилинмаган, фақат гувоҳномалар тарихини кўриш имконияти яратилган. Яъни, эски тизим бўйича қидириш имконияти аввалдан мавжуд бўлган.
Рақамлар
Сохта “права”лар ишида 3 гуруҳ шаклланган: қалбаки ҳужжат ясовчилар, уларга “мижоз” топиб берувчи воситачилар ҳамда эски намунадаги қалбаки ҳайдовчилик гувоҳномаларини янгисига алмаштириб берган давлат хизматлари марказлари ходимлари.
Асосан ҳайдовчилик гувоҳномаси умуман бўлмаган, автомактабда ўқимаган ёки имтиҳондан ўта олмаган фуқаролар “мижоз” сифатида жалб этилган. Уларнинг номига эски намунадаги гувоҳнома ва талон рангли принтерда ясалган, “Гаи” муҳри ҳамда имзолари сохталаштирилган, серия рақамлари бошқа одамларга тегишли бўлган. “Мижоз”лар ана шу сохта ҳужжат билан давлат хизматлари марказига бориб, “эскисини янгисига алмаштириш” хизматидан фойдаланган.
Тошкент шаҳар суди жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати кўриб чиққан ишда 21 киши судланган. Уларнинг 7 нафари давлат хизматлари марказлари ходимлари бўлган. Судланувчилар орасида автомактаблар ўқитувчилари ҳам бор.
21 судланувчининг 5 нафари (давлат хизматлари марказлари ходимлари) ўзига қўйилган айблов бўйича оқланган. 4 нафарига озодликдан маҳрум қилиш, 1 нафарига шартли жазо, 11 нафарига эса озодликни чеклаш билан боғлиқ жазолар тайинланган.
Хусусан, 200 нафардан ортиқ фуқарога сохта “права” олиб бергани айтилган Абдулвосит Тоиржонов 3 йил 6 ойга озодликдан маҳрум қилинган. Бошқа бир жиноятда берилган муддат қўшилиб, жазо 5 йил 6 ойга келтирилган.
У билан “ишлаган” давлат хизматлари маркази мутахассисига эса 3,5 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланган.
Ашёвий далил сифатида олинган 526 та сохта эски гувоҳнома ва 404 та ноқонуний берилган янги гувоҳнома йўқ қилиниши белгиланган.
Тергов органининг 2026 йил 5 майдаги қарори билан жиноят ишининг Хатирчи тумани ДХМга оид (264 та ҳолат), Термиз ДХМга оид (160 та ҳолат), Э.Ғ.га оид (101 та ҳолат), “М.О.” автомактабига оид (90 та ҳолат), “Ч.А.” МЧЖ директорига оид (15 та ҳолат) ҳамда бошқа қисмлари алоҳида иш юритувига ажратилган.
Ҳатто бу ишларга Паркент тумани ЙҲХБ ходими И.Э. ҳам аралашиб, пул эвазига 100 нафардан ортиқ фуқарога ҳайдовчилик гувоҳномаси олиб берган. Ушбу ходим ҳозирда қидирувда экани келтирилган.
Ёқилган “права”лар
ЖИБ Ангор туман судининг 2026 йил 20 августдаги ҳукми билан шу иш доирасида 11 киши судланган. Уларнинг 4 нафари давлат хизматлари марказларида ишлаган.
Судланувчиларнинг ҳаммаси Жиноят кодексининг тегишли моддалари билан айбли деб топилган. Уларга озодликни чеклаш билан боғлиқ жазо тайинланган.
Жиноят иши доирасида ашёвий далил сифатида олинган 159 та янги намунадаги ҳайдовчилик гувоҳномаси, 89 та қўшимча тоифа олиш учун ўқиганлик ҳақидаги сохта ҳужжатлар, 89 та қўшимча тоифа қўшилган ҳамда 23 та эски турдаги ҳайдовчилик гувоҳномалари тегишли тартибда йўқ қилиниши белгиланган.
Аввалроқ Ангорда ана шу сохта “права” ёқиб юборилди.
Бош прокуратура республика бўйлаб давлат хизматлари марказлари ходимлари орқали 1300 га яқин қалбаки ҳайдовчилик гувоҳномалари расмийлаштирилганини хабар қилганди. Кейинчалик қўзғатилган жиноят иши доирасида 8 та ҳудудда 1 200 нафардан ортиқ фуқарога сохта ҳужжатлар расмийлаштириб берилгани аниқланган. Сохта гувоҳнома олганларнинг 455 нафари 1305 марта қоида бузган, 9 нафари эса ЙТҲ содир этган, натижада 6 киши жароҳатланиб, 3 киши ҳалок бўлган.
