Sizu bizga bu jannatmakon diyorni, buyuk allomalar yurtini Vatan qilib bergan Parvardigorimizga hamdu sanolar, şukronalar bölsin!
Sizu bizga Vatanni sevişni, öz xalqiga, tuğilgan ona yurtiga, diniga sodiq bölişni örgatgan Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallamga durudu salavotlarimiz bölsin!
Barçamizga ma'lumki, mustaqil respublikamizning Birinçi Prezidenti Islom Karimovning taşabbusi bilan 1992 yil 14 yanvardan e'tiboran mamlakatimiz hududidagi barça harbiy qismlar, barça harbiy muassasalar davlat tasarrufiga ötkazildi. Ana şu kun Vatan himoyaçilari kuni deb e'lon qilinib, mamlakatimizda umumxalq bayrami sifatida keng nişonlab kelinmoqda.
Vatanparvarlik haqida söz borar ekan, har bir mömin-musulmon inson avvalo bu borada payğambarimiz Muhammad Mustafo sollallohu alayhi vasallamning Vatanga bölgan munosabatlarini bilişi lozim. Şu e'tibordan bugun Islom ummatining Vatanga munosabati qanday bölişi kerakligini u zot alayhissalomning namunalarida örganişga harakat qilamiz.
Cuhbatimizning avvalida Alloh subhanahu va taolodan notinç dunyoimizga tinçlik söraymiz, aziz Vatanimizning gullab-yaşnaşini söraymiz, xususan, qurolli kuçlarimizga ham salohiyat söraymiz. Zero, Vatanni himoya qiliş, öz xalqini, oilasini himoya qiliş erkak kişining erkakligini, yigitligini sinaydigan şarafli burçdir. Vatanimizda tuğilib-ösgan har bir er yigitning qurolli kuçlar safida xizmat qilişi Vatan himoyasining ramzidir. Çegarani qöriqlaş Vatanni qöriqlaşdir, bunga doim tayyor turiş har bir Vatan öğlonining qalbiga singib ketgan hissiyot bölişi lozim. Şunday ekan, Alloh subhanahu va taolodan xalqimizning porloq kelajagi, davlatimizning ravnaqini sörar ekanmiz, ayni paytda qurolli kuçlarning salohiyatini ham söraşimiz lozim.
Alhamdulillah, yurtimizda istiqlol şamoli esa boşlagandan buyon çorak asr davomida hayotimizning har bir jabhasi bosqiçma-bosqiç rivoj topib bormoqda. Xususan, ijtimoiy sohada, dinu diyonat, ilm-ma'rifat borasida ham juda köp xayrli işlar amalga oşmoqda. Jamoatga tölib-toşayotgan xonaqohlarimiz, yangi-yangi qurilayotgan va ta'mirlanayotgan muhtaşam masjidlarimiz bunga yorqin misoldir. Alloh taolo bu dorilomon kunlarda yaşaşimizga nimani sabab qildi? Avvalo yurtimizga ato etilgan tinçlik-xotirjamlikni, barqarorlikni sabab qilib berdi. Bu tinçlik, barqarorlik esa Vatan sarhadlarini qöriqlab turgan, tinçligimizni ta'minlab turgan, toat-ibodatlarimizni emin-erkin ado etişimizni kafolatlab turgan qurolli kuçlarimizning, tinçlik posbonlarimizning keçani keça, kunduzni kunduz demay, sergaklik bilan, huşyorlik bilan qilayotgan xizmatlarining samarasidir.
Ammo yoşlarimiz bunday fidokorona xizmat qilişi uçun, Vatanga sodiq bölişi uçun biz mömin-musulmonlar, yurt fuqarolari nima qilişimiz kerak? Bizning vazifamiz – yoş avlodni vatanparvarlik ruhida tarbiyalaş, ularning qalbiga Vatanga muhabbat hissini, şu jannatmakon yurtda tuğilib-ösganidan faxrlaniş tuyğusini singdirişimiz kerak. Şuning uçun bugungi suhbatimizda dinimizda Vatanga munosabat qanday bölişi lozimligi haqida söz yuritmoqdamiz.
Mavzuga oid
Vatan – insonning tuğilgan, kindik qoni tökilgan joydir, bolalik, yoşlik davri ötadigan, ta'lim-tarbiya topadigan joydir, safar qilsa, mudom qömsaydigan joydir. Vatanni seviş, uning ravnaqi yölida xizmat qiliş, uni yomon közdan, qora kuçlardan himoya qiliş, uning şa'nini yuqori kötariş – bularning barçasi Alloh subhanahu va taologa bölgan muhabbatimizning, U Zotning habibi, Rasuli Muhamamd sollallohu alayhi vasallamga bölgan muhabbatimizning mahsulidir. Zero, Alloh subhanahu va taolo bu tuyğuni insonning fitratiga qöşib yaratgan. Bu tuyğu nafaqat insonda, balki boşqa maxluqotlarda ham bor. Vatanni yaxşi köriş, vatanni qömsaş tuyğusi jonivorlarda ham bor. Baliq suvga, hayvon özining iniga, haşarot uyasiga intiladi. Öşa aqli yöq jonivorlar ham, haşarotlar ham özining uyini taniydi, uni quradi, unda jufti bilan yaşab, naslini davom ettiradi, zarur paytda uni himoya qiladi. Şunday ekan, aqlu zakovat, tafakkur ato etilgan, borliqdagi mavjudotlarning gultoji bölgan insonda esa bu tuyğu yuksak darajada rivojlangan bölişi lozim.
Imom Muhammad Ğazzoliy alayhirrohma şunday degan ekanlar: “Vatanning ham haqlari böladi. Ularning birinçisi şu Vatanda yaşaganda tinç-xotirjam, şukrona qilib yaşaş haqqidir. Şuningdek, Vatandan ketganda uni soğiniş, Vatan kamsitilganda ğazablaniş, Vatanga hujum qilinganda uni himoya qiliş ham Vatanning şu yurtda tuğilib-ösganlar zimmasidagi haqqidir. Şu jannatmakon Vatanda yaşayapmizmi, unda tinç-totuvlik bilan yaşaylik, bunga şukrona qilaylik, ilm izlabmi, tijorat maqsadidami, Vatandan safar qildikmi, uni soğinaylik”.
Mömin-inson uçun eng muqaddas zamin – Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallamning qadamlari tekkan, Qur'oni Karim nozil bölgan, dinimiz ilk bor tarqalgan harami şarifdir, Ka'bai muazzama joylaşgan Makkai Mukarramadir, ravzi muborak joylagan Madinai Munavvaradir. Bu muqaddas zaminga borib, u yerda dinimizning beşinçi arkoni bölmiş haj va umra ibodatini ado etiş har birimizning eng şirin orzuimizdir. Ammo Alloh taolo inson qalbiga jo qilgan Vatan hissi şu qadar kuçliki, hojilar ana şu muqaddas maskanga borib ham, u yerda haj arkonlarini ado etgandan keyin, ravzai mutohharani ziyorat qilgandan keyin ham uyga qaytgisi kelib qoladi, bir kun ham turgisi kelmay qoladi. Vaholanki hajga boriş uçun navbatga yozilib, ön yillab kutadi, umrida bir marta boriladigan bu safarga borgaç, Ka'bani körgan zahoti höngrab yiğlaydi, haramning tuproğini öpadi, zamzam suvini muqaddas deb kötarib keladi. Lekin haj arkonlari tugagaç, bir kun ham turgisi kelmaydi, tezroq Vatanga, uyga qaytgisi keladi.
Ana şu Vatan tuyğusi tufayli inson özi yaşaydigan uyni, özi yaşaydigan mahallani, şahar-qişloqni, Vatanni sevadi, uni obod qiladi, uning şa'nini uluğlaydi, himoya qiladi. Vatanning şa'nini turli körinişlarda uluğlaş mumkin, masalan, uni moddiy va ma'naviy obod qiliş mumkin, turli xalqaro anjumanlarda, xalqaro musobaqalarda Vatanning nomidan iştirok etiş mumkin. Ammo buning asosiy şarti şuki, qaysi sohada bölmasin, xolis va samimiy xizmat qilsin, ana şunda bu xizmat Vatanning şa'nini kötarişdagi xizmat hisoblanadi. Alloh asrasin, bir kimsa bu mas'uliyatli sohada xiyonat qilsa, bu vakolatni suiste'mol qilsa, bu narsa nafaqat uning öziga, balki u vakili bölgan xalqqa, uni tarbiyalab-östirgan Vatanning şa'niga doğ tuşadi. Şuning uçun hazrati Umar roziyallohu anhu: «Agar Vatan sevgisi bölmaganda, yurtlar xarob bölardi», deganlar. Yurtni uni sevganlar obod qiladi, uni Vatan deb bilganlar himoya qiladi.
Şuning uçun qaysi sohada bölmasin, özimiz uçun emas, Vatan uçun mehnat qilayotganimizni his qilaylik. Mansabdor odam pora olsa, nafaqat özining mansabini suiste'mol qiladi, balki zimmasidagi Vatanining haqlarini suiste'mol qilyapti. Öqituvçi darsga kirmasa, bolalar öynab yursa, u özining vazifasiga emas, Vatanning kelajagiga xiyonat qilyapti.
Ta'kidlaş joizki, Vatan sevgisining masdari bizning e'tiqodimizdadir. Zero, bu muborak tuyğuni qalbimizga Alloh taolo solgan. Vatanni sevişni, ota-onani yaxşi körişni bizga Robbimiz örgatgan. Şunday ekan, bu tuyğular Robbimizga, U Zotning habibi Muhammad Mustafo sollallohu alayhi vasallamga bölgan sevgimizdan ortiq bölmaydi, balki ana şu sevgidan kelib çiqadi.
Bir gözal namunaga e'tibor beraylik. Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallamga ilk vahiy nozil bölganda Xadiça onamiz roziyallohu anho u zotni Varaqa ibn Navfalning oldiga olib borganlar. Keksayib, közlari ojiz bölib qolgan bu inson Tavrotdan, Injildan xabardor zot edi, oxirzamon payğambarining alomatlarini biladigan, u zotning kelişini kutib yurgan ziyrak, zakovatli zot edi. Varaqa ibn Navfal Payğambar alayhissalomni gaplarini eşitib, «Qavmingiz sizni yolğonçiga çiqaradi, sizga aziyat beradi, tuğilib-ösgan yurtingizdan çiqarib yuborişadi», deydi.
Uluğlarimiz uşbu holatni Vatanga muhabbatning haqligiga, Vatandan ajralişning maşaqqat ekanligiga dalil qilib, şunday deydilar: «Varaqa ibn Navfal sizni yolğonçiga çiqarişadi deganida Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bu gapni indamay eşitib ötirdilar, sizga aziyat berişadi deganida eşitib ötirdilar. Ammo «Sizni yurtingizdan quvib çiqaradilar» deganida u zot tölqinlanib ketib, «Hali qavmim meni şahrimdan quvib çiqaradimi?» deb söraganlar. Mana şu u zotning Vatanlariga bölgan muhabbatlarining belgisi edi.
Varaqa ibn Navfal aytgan kun kelib, makkaliklarning tazyiqi haddan ortib ketgaç, hijratga izn berildi. Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallam Makkadan uzoqlaşmasdan turib, Ukoz bozorining oldiga borganlarida ortlariga ögirildilar. Makkaga qarab turib, özlarining maşhur gaplarini aytganlar: «Ey menga sevikli şahrim Makka! Agar qavming meni haydab çiqarmaganda seni hargiz tark qilmagan bölardim», deganlar. Madinaga borib, Alloh taologa: «Robbim, Makkani menga suyukli qilganingdek, Madinani ham suyukli qil» deb duo qilganlar. Şuningdek, u zot alayhissalomning yana bir maşhur sözlari bor – u zot: «Agar hijrat bölmaganda, men ansorlardan bölgan bölardim», deganlar. Buning ma'nosi «Makka bölmaganda, men makkalik bölmaganimda, madinalik bölardim», deganlaridir. U zot Madinada qolganlar, ansorlarni ixtiyor qilganlar, lekin makkaliklarni aslo unutmaganlar. Bu haqda Qur'oni Karimda oyatlar ham kelgan. Alloh subhanahu va taolo Özini «U Zot sizni qaytiş joyingizga qaytaruvçidir», deganda Makkani nazarda tutgan.
«Vatan soğinçi» risolasida aytişiça, arablar biron joyga safarga çiqişsa, hidlab yuriş uçun Vatan tuproğidan olib ketişar ekan. Öşa tuproq vatan hissini uyğotib, uni esdan çiqarmay turadigan omil bölar ekan.
Hadisi şariflarda bunga öxşaş misollar köplab keltirilgan. Ularning hammasi bizni ana şu Vatan hissini sezişga undaşi kerak. Afsuski, bu hissiyot insonda köpinça sezilmaydi. Qaçonki bir ne'mat qöldan ketsa, zavolga yuz tutsagina uning qadri bilinganidek, köpçilikning boşiga musofirçilik tuşsagina Vatan hissi seziladi, şundagina Vatanning qadriga yetib qolinadi. Bir vaqtlar şöro hukumati örnatilganda köpçilik yurtdan qoçişga, hijrat qilişga majbur bölgan. Kimdir jonini saqlaş uçun, kimdir ilmini saqlaş uçun, kimdir oltinlarini saqlaş uçun ketgan, xullas, hamma özi uçun qiymatli narsani kötarib, qoçişga ulgurganlar qoçgan. Lekin ba'zilar Vatandan ketmagan, ular şu Vatanni, uning taqdirini, kelajagini öylab qolişgan. Töğri, ketganlar ham aslida Vatanni öylab ketgan, ammo qolganlarnin aksariyati «Bu vatanni, bu millatni, yoşlar tarbiyasini kimga qoldiramiz? Men ketsam, sen ketsang, hammamiz ketsak, bu xalq kimga qoladi?» deb öylab, Vatanda qolişgan. Qatağon eng kuçaygan damlarda ba'zi muxlis kişilar, fidoyi şogirdlar, sodiq muridlar qatağonga uçrayotgan olimlarning nomini olib, özlarini qurbon qilganlar. Masalan, «Falonçi qori ölimga hukm qilinibdi» degan gap çiqsa, «Men şu kişiman» deb özlarini qurbon qilganlar bölgan ekan. «Öşa olim ölgandan köra men ölay, olim qolsin, bu millatni tarbiya qilsin, bolalarimizga ta'lim bersin» deb, özlarini qurbon qilganlar. Mana bu çinakam fidoiylik, vatanparvarlik!
Yurtdan ketişga majbur bölgan azizlarimiz ham qöşni Afğonistonga ötgaç, Amudaryoni böyiga tizilib kelib, Vatan tomonga termulib ötirişar ekan. Ammo öşa ketişga majbur bölganlar ham Vatanning şa'nini, musulmonning, özbekning şa'nini yuqori tutganlar. Borgan joylarida ham yuksak namuna körsatganlar, ilmlari bilan, mol-mulklari bilan öşa yurtlarning salohiyatini kötarganlar, lekin ismlarini yöqotmaganlar. Şuning uçun hozirgaça ham butun dunyoda öşa vatandoşlarimizni, ularning avlodlarini hurmat bilan buxoriylar, termiziylar, samarqandiylar deb tanişadi, izzat-ikrom körsatişadi.
Alhamdulillah, istiqlol şarofati tufayli xalqimiz ozod böldi, Vatan ozod böldi. Farzandlarimiz, yurtimizning şavkatli öğil-qizlari yana Vatanning şa'nini, yurtimizning bayroğini baland kötarmoqdalar, ilm-fandami, sportdami, boşqa sohalardami, xalqaro miqyosda yurtimizning dovruğini butun dunyoga taratmoqdalar.
Yurtimizdan çiqqan bir olim ilmiy musobaqada ğolib kelganini, yurtimizdan çiqqan bir qori Qur'on musobaqasida sovrin olganini, bir sportçimiz birinçi örinni olganini eşitganda, hakamning oğzidan Özbekiston degan nomni eşitganda, Vatan bayroği baland kötarilganda közimizga kelgan quvonç yoşlari, qalbimizga tölgan iftixor tuyğusi – Vatanga bölgan muhabbat hissidir.
Ammo bilib qöyaylikki, Alloh subhanahu va taolo bizga ana şunday ozod, obod Vatan nasib etibdimi, buni buyuk bir ne'mat ölaroq qabul qilişimiz kerak, unga şukr qilişimiz kerak, unga sodiq bölişimiz kerak. Sodiq böliş esa Vatanga vafo qiliş, uning moddiy va ma'naviy mulkiga xiyonat qilmaslikdir. Afsuski, ba'zi kimsalarda şunday tuşunça bor ekanki, bir odamning mulkini öğirlaşni öğrilik deb bilar ekanu, ammo davlatning mulkini öğirlaşni öğrilik deb hisoblamas ekan. Vaholanki, bir kişining molini nohaq olgan odam aybini tuşunsa, tavba qilsa, borib öşa molning egasini, özi bölmasa merosxörlarini topib, molini qaytarib berib, rozilik söraşi mumkindir, ammo xalq mulkini, Vatan mulkini öğirlagan odam borib 30 million aholining har biridan rozilik söray olarmikin? Bunday kimsalar Vatanning mol-mulkini, iqtisodiyotini yemiradigan özimizdan çiqqan içki duşmanlardir. Har bir işda, har bir sohada halol böliş, xolis böliş Vatanni ana şunday içki duşmanlardan himoya qiliş böladi.
Vatanni taşqi duşmandan himoya qiliş esa vatanparvarlikning eng oliy namunasidir, haqiqiy yigitlik burçi, erkaklik şarafidir. Alloh taolo farzandlarni parvariş qiliş, yedirib-içiriş, rözğorga qaraş vazifasini ayollar zimmasiga yuklagan bölsa, oilaning ta'minotini, tinçligini ta'minlaşni, uyni, Vatanni himoya qilişni, özi uçun eng aziz bölgan qadriyatlarni muhofaza qilişni erkaklar zimmasiga yuklagan.
Ustozimiz Şayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarining qalamlariga mansub «Tafsiri Hilol»da keltirilganidek, Imom Buxoriy rivoyat qilgan sahih hadisda Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Bir kun murobata qiliş dunyo va undagi narsalardan yaxşiroqdir», – deganlar, boşqa bir hadisda esa u zot: «Ikki közga (dözaxda) olov tegmaydi: Allohdan qörqib yiğlagan közga va Allohning yölida qöriqçilik qilgan közga», – deganlar.
Şunday ekan, Vatan himoyasi, yurt sarhadlarining muhofazasi dinimizda ulkan ibodat darajasiga kötarilgan, bu oğir, xavfli, ammo şarafli vazifada, bu buyuk xizmatda turganlarga ulkan ajru mukofotlar va'da qilingan. Demak, yoşlarimizni vatanparvar qilib tarbiyalaşda bu işning maqomi naqadar uluğligini, uni ado etiş katta şaraf ekanini ularga singdirişimiz, bu xizmatda yurganlarning haqqiga duolar qilişimiz lozim ekan.
Fursatdan foydalanib, el-yurt tinçligi yölida, Vatan himoyasida turgan barça azizlarimizga Alloh taolodan kuç-quvvat, sabr-matonat tilaymiz, oilalariga baxtu saodat, farzandlariga salohiyat tilaymiz. Alloh taolo yurtimizni jamiki yomonliklardan asrasin va buning uçun çinakam vatanparvar, haqiqiy mard, jasur öğlonlarni tarbiyalaşimizda Özi madadkor bölsin!
Rahmatulloh SAYFUDDINOV Yunusobod tumani boş imom-xatibi,
Toşkent Islom instituti öqituvçisi, «Mirza Yusuf» jome masjidi imom-xatibi
