«Barçasiga böyiga ösib, eniga kengayib borgan köça industriyasi aybdor». Moliya instituti javob qaytardi
|04:25 / 31.08.201786 82912 min
Foto: Toşkent moliya institutiFoto: Toşkent moliya instituti
«Saytda «Maxsus guruhlar Toşkent moliya institutida ham işlagani gumon qilinmoqda» nomli maqola e'lon qilingandan söng, institut ma'muriyati boşqa Oliy ta'lim muassasiga bölgani kabi, biz ham sayt xodimlari tomonidan murojaat qilinişini kutgan edik. Ammo, sayt tomonidan murojaat bölmaganidan söng mazkur holatga öz munosabatimizni bildirişni lozim topdik», — deb boşlanadi Toşkent moliya institutining tahririyatimizga jönatgan xati.
Institutga joriy yilda hujjat topşirayotgan abituriyentlarga barça ma'lumotlarni oşkor qiliş, şaffoflikni ta'minlaş maqsadida 2017–2018 öquv yili uçun bakalavr va magistratura böyiça qabul kvotalari ta'lim yönalişlari va mutaxassisliklari kesimida «Xalq sözi» gazetasining 2017 yil 15 iyun sonida e'lon qilindi.
Ammo dastlabki ön kun davomida abituriyentlar hujjat topşirişi sust bölgani bois, rahbariyat tomonidan tarğibot işlarini kuçaytiriş söraldi. Söngra biz tomondan ta'lim oluvçilarning sevimli gazetasi bölgan «Ma'rifat» gazetasining 24 iyun sonida e'lon berildi.
E'tirof etiş joizki, şundan keyin hujjat topşiruvçilar soni keskin orta boşladi va ötgan yilga nisbatan joriy yilda 1112 nafar abituriyent köp hujjat topşirdi. Şuningdek, qabul töğrisidagi ma'lumotlar bir vaqtning özida ham institut saytida, ham Davlat test markazi saytida davriy ravişda e'lon qilib borildi. Körib turganingizdek, bu yerda heç bir yönaliş va uning kvotasini yaşiriş imkoniyati yöq.
Abituriyentlarga maksimal qulaylik yaratiş maqsadida har bir yönaliş va ular kesimidagi fakultet hayotini aks ettiruvçi tarğibot stendlari qöyiş bilan birga, har bir yönaliş böyiça kunlik topşirilgan hujjatlarni aks ettiruvçi e'lonlar doskasi ham barça uçun körinarli joyda turdi. Abituriyentlar mazkur ma'lumotlar bilan tanişib, topşiradigan yönalişini aniqlab olgandan keyin hujjatlarini topşirişga muvaffaq bölişdi.
«Toşkent moliya instituti qabul komissiyasida abituriyent xohlagan yönalişiga hujjat topşira olmaydi, topşirgan taqdirda ham boşqa yönalişga ötib qoladi» mazmunidagi fikr ham asossizdir. Biz bunga umuman yöl qöyganimiz yöq. Çunki, qabul davomida abituriyent qaysi yönalişga hujjat topşirgan bölsa, öşa yönaliş böyiça test topşirib çiqdi. Bitta holatda «Davlat byudjyetining ğazna ijrosi» yönalişiga topşirdim, ammo hujjatlarim «Moliya» yönalişidan çiqib qoldi», mazmunida Prezident portaliga şikoyat tuşdi. Ammo uşbu abituriyent çaqirtirilib, masalaga oydinlik kiritilganda, hujjatlar özi topşirgan yönalişda ekanligi körsatib berilgandi. U «köçada menga şunday deb aytişgani uçun yozdim», deb javob berdi. Keyin adaşganligi, tuşunmovçilik asosida köçadagi gaplarga işonib, şunday qilganligi va TMI qabul komissiyasiga e'tirozi yöqligini yozma ravişda ma'lum qildi
Mavzuga oid
Maqolada muallif «Qabul jarayonida ma'lum bir yönalişlarga soxta abituriyentlar hujjat topşiradi», degan fikr bildirgan. Ammo, şuni ta'kidlaş lozimki, bu jarayonlarda oliy ta'lim muassasasi aybdor qilinsa-da, aslida Milliy Universitet rektori professor A.Marahimov ham ta'kidlab ötganidek, köça industriyasining roli juda katta ekanligini alohida qayd etiş joiz. Amaldagi holatni aytadigan bölsak, test tizimida köça industriyasi bu yil, ötgan yili yoki tört yil oldin paydo bölgani yöq, albatta. Bu industriya paydo bölişi 2000-yillardan boşlangan va har yili öz takomiliga ega bölib, böyiga ösib, eniga kengayib borgan tizimli muammo bölmoqda!
Joriy yilda huquqni muhofaza qiliş organlari, Davlat test markazi, OÖMTV va har bir OTM bunday takomilga ega bölgan industriyaga qarşi astoydil jiddiy kuraş olib bordi. Muayyan natijalarga ham erişildi. Ammo, ming afsus, töliq qamrab olinmadi. Çunki bu industriyada tizimlaşgan iştirokçilar ham köp, kölami ham keng va tomiri ham çuqur ketgan. Qabul jarayonida nomaqbul yöl tutişga asos böladigan bir qator omillar mavjud bölib, şulardan asosiylari quyidagilardan iborat. Xususan:
- yoşi katta (hattoki 35–43 yoş orasida) fuqarolarning yoppasiga guruh-guruh bölib turli yönalişlarga hujjat topşirişi. Ularning maqsadi özi öqişga kirişi emas, balki qandaydir «missiya»ni bajarişga kelayotganligi şundoqqina ma'lum. Çunki iqtisodiyotni qaysi sohasiga qiziqişi va kasbga yönaltiriş böyiça suhbatlaşsangiz, sizni eşitişni ham xohlamasligi, öziga buyurtma berilgan yönalişga tezroq hujjat topşirib çiqişga şoşayotganligi körinib turdi;
- DTM tomonidan aniqlangan ma'lumotga köra, Toşkent moliya institutini 2015; 2016 va 2017 öquv yilida tamomlagan (hattoki OTMlarda öqiyotgan talabalar ham bor) 37 kişi respublikaning turli OTMlariga hujjat topşirganligi ma'lum bölgan. Şulardan 4-5 nafari bitta OTMning bir yönalişiga hujjat topşirgan;
- Özlari özbek tilida ta'lim muassasini tugatgan, ammo rus tilida gaplaşa olmaydigan, hattoki namuna arizani ham yoza olmaydigan abituriyentlar guruh-guruh bölib rus guruhlariga hujjat topşirişi. Rus tilini bilmasligini aytib, özbek guruhiga hujjat topşirişni taklif etsangiz, rad etib agar hujjatim hozir qabul qilinmasa, prokuratura yoki portalga murojaat qilişi bilan tahdid qiladi (amaldagi Nizom böyiça xohlagan tiliga hujjat topşirişi mumkinligi belgilangan).
Mana, tahlil qilib köring, bir yönalişda 15ta kvota mavjud. 1 öringa 4 abituriyent töğri kelganda ham, köpi bilan 60ta hujjat tuşadi. Bu bor yöği 1ta (60ta), nari borsa 2ta (30:30) guruhga bölinadi. Bu köça industriyasi uçun juda qulay imkoniyat. Çunki, guruhlar ham yonma-yon tuşadi. Agar uşbu guruhlarga 4-5 köça tilidagi «parovoz» yoki «kalla» tuşsa böldi, masala hal böldi-qöydi. Yuqorida keltirilgan ayrim yönalişlardagi Davlat test markazi savolnomasidagi raqamlar ketma-ketligi böyiça öqişga kirgan abituriyentlar ana şunday guruh-guruh bölib hujjat topşiriş natijasi böliş ehtimolidan xoli emas. Bu holatga imkon qadar test jarayonlarida qarşi kuraşildi, pirovardida önlab abituriyentlar bir-birining testini yeçayotganda, turli şpargalka va telefonlardan foydalanayotganda qölga tuşib, tegişli tartibda dalolatnoma tuzilib, testdan çetlaştirildi. Vaholanki, testga kiriş jarayonida ham mazkur abituriyentlar obdon tekşiruvdan ötgandi.
1 avgust kuni binoga kirişda bir darvozadan kamida 1500 abituriyent ötadi. Taomilga binoan, qisqa muddatda tez tekşiruvdan ötkaziş zarurati tufayli har qanday Şerlok Holmsning ham uzoği bilan 50 abituriyent pasport va yuziga qarab qiyoslagandan söng közi öziga böysinmay boşlaydi (!). Tajribasi köp bölgan, yaxşi ma'lumotga va takomilga ega bölgan soxta abituriyentlar buni yaxşi bilib, keyingi örinlarda kela boşlaydi. Oxir-oqibat guruhlar içiga kirib ketiş imkoniyati osonlaşadi;
DTM muqaddam mahalliy OTMni bitirgan va hozirda tahsil olayotgan talabalar reyestr röyxatini keltirib ularni qisman töxtatiş imkoniga ega bölmoqda, albatta. Ammo, Rossiyada öqiyotgan hamyurtlar, Toşkent şahridagi xorijiy OTM filiallarida tahsil olayotganlar talabalar tarkibi DTM reyestrida yöq-ku?! Bularni esa aniqlaş amri mahol. Aminmizki, aynan mana şular ham amaldagi test tizimidan samarali foydalanib, qabul jarayoniga soya solmoqda.
Toşkent moliya instituti qabul komissiyasi ham mazkur holatlarga qarşi amalda kuraşdi. Maqolada keltirilgan «parovoz», «zayçik», «kalla», «tolkaç» kabi yoşi katta abituriyentlarlarni bir guruhga jamlaş va ularni qurolsizlantiriş böyiça röyxatini ilova qilgan holda Davlat test markaziga rasmiy xat bilan çiqdi.
Test jarayonlarida turli noxolislik holatlari mavjud bölganligi sababli bu masalalar jamoatçilik tomonidan ijtimoiy tarmoqlarda keng muhokama qilinmoqda. Ammo köçada bölayotgan turli «öyin»lar natijasi oxir-oqibat oliy ta'lim muassasasi gardaniga tuşmoqda. Çunki test muayyan oliy ta'lim muassasasida bölib ötadi.
Bir söz bilan aytadigan bölsak, amalda test tizimi davr talabiga butunlay javob bermay qoldi. Buning qinğir tomonini özlaştirganlar kölami şu qadar kattaki, uning tomiriga bolta uriş muşkul masala. Davr keldi, endi test jarayonini butunlay boşqa şaklda va vaqtlarda ötkaziş zarurati vujudga kelganligini e'tirof etib, quyidagi takliflarni keltirişni burçimiz, deb hisoblaymiz. Jumladan:
- Birinçidan, hujjatlarni onlayn topşirişni yölga qöyiş. Şunda boşqa yönalişga topşirib, boşqa yönalişdan çiqib qolibdi kabi savollarga örin qolmaydi;
- Ikkinçidan, testni bir kunda emas, ma'lum bir grafik asosida, jamoatçilik nazorati ostida katta pavilonlarda kuzatuv kameralari orqali yoritilgan holda kompyuterlarda ötkazilişini yölga qöyiş;
- Uçinçidan, barça abituriyentlarga tanlagan yönalişiga turdoş bölgan yönalişlarga ötiş balini hisobga olgan holda, ötiş ballidan yuqori ball töplagan abituriyentlarga öqişga kiriş imkoniyatini yaratiş.
Toşkent moliya instituti ham barça fuqarolarimiz uçun qabul jarayonini şaffof, adolatli ötkaziş tarafdori, ammo buning uçun barça birdek harakat qilişi, turli qinğirliklarga barça birdek kuraşişi zarur.
Şaxsan biz ham qabul jarayoni boşlangan dastlabki kunlardan boşlab, ma'lum va maşhur köça industriyasiga qarşi bir qator çoralarni kördik, biroq ming afsus natija biz kutgandek, töliq ijobiy bölmadi.
Muxtasar qilib aytadigan bölsak, «KUN.UZ» sayti xodimlari va jurnalistlari, şuningdek, barça öquvçilarni kirib kelayotgan mustaqillik, Qurbon hayiti va yangi öquv yili bilan qutlab, har biringizga mustahkam soğliq, oilaviy tinç-totuvlik, ma'naviy barkamollik va albatta, ösib boruvçi moliyaviy barqarorlik yöldoş va yor bölişini tilab qolamiz.
Toşkent moliya instituti rektorati
Tahririyatdan: Avvalo, ÖzMU kabi çiqişlarimizni bee'tibor qoldirmasdan, javob xati yöllagan TMI rahbariyatiga öquvçilarimiz va ijodiy jamoamiz öz minnatdorçiligini bildiradi. («Narxoz» jim turgani fonida bu katta e'tibor, albatta).
Ikkinçidan, oliy öquv yurtlarimiz abituriyentlarning nopok yöllar bilan öqişga kirişida allaqanday «köça industriyasi», oliy öquv yurtiga aloqasi yöq bölgan insonlarni ayblab, OUYuning bunda iştiroki yöqligini ta'kidlab kelişmoqda.
Bunday nopok yöllar bilan öqişga kirişning oldini oliş böyiça işlar olib borilayotgani rökaç qilinayotgan esa-da, «köça industriyasi»ining «biznesini kasod» qilişning birdan-bir yöli — 1 avgust kuni bölib ötadigan umumilliy test sinovlari orqali öqişga kirgan abituriyentlarning bilimi yakuniy qabuldan oldin oliy öquv yurtida ham birrov sinab olinişi, abituriyentning bilimi talabga javob berilmasa, öqişga qabul qilinmasligi borasida muayyan takliflar bildirilmayapti. Faqatgina mana şunday jöyali taklif 1 avgustdagi nopok işlarga oliy öquv yurtining mutlaqo aloqasi yöqligini anglatar edi.
