Rokfeller, Kleyson, Remsi va Kiyosaki öz muvaffaqiyatlari haqida birgina kitob yoziş bilan kifoyalanişmagan. Lekin ularning jamiki donoligi bir neça iqtiboslarda mujassam, deb yozadi Insider.Pro.
Xullas, siz dağal jasorat timsolisiz. Maşinangiz moyini özingiz almaştirasiz, xavfli ustarada soqol olasiz, sportzalda 200 kilolab toş kötarasiz. Ha, siz zörsiz! Lekin, nima bölganda ham, moliyaviy holatingiz haminqadar ekan, aslo haqiqiy maço sanalmaysiz.
Moliyaviy rejalar haqida gap ketganda juda köpçilik öziga-özi: «bu haqda ertaga öylab köraman», deydi. Ba'zilarga rejalaştiriş jarayonining özi murakkab körinsa, boşqalar blog, kitob va özgalarning fikrini titib körişga erinadi. Boz ustiga, moliyaviy «ekspertlar» soni şu qadar köpki, şolini kurmakdan ajratib oliş ham duşvor.
Lekin mustahkam moliyaviy baza yaratiş törtta oddiy va samarali qadamdan iborat. Boylik tomon yöl juda uzoq bölişi mumkin esa-da, bugunning özida amalga oşirişingiz mumkin bölgan bir neça jihat bor. Bu şunçaki quruq gap emas! Quyida moliya olamidagi eng hurmatli kişilar: Jon Rokfeller, Jorj Kleyson, Deyv Remsi va Robert Kiyosakidan tört maslahat berilmoqda. Ularning tavsiyalariga quloq tuting — va pul borasidagi bilimdan boxabar böling.
Byudjyetni oqilona rejalaştiring, heç qanday dollar bekorga sarflanmasin (Jon Rokfeller)
Asoslardan boşlaylik. Qay tomon harakat qilişga qaror qilişingizdan avval, qayerda ekanligingizni aniqlaştirib oliş zarur. Bunga Jon Rokfellerning ötmişi eng yaxşi misol bölib xizmat qila oladi, u kamtarona imkoniyatlar bilan boşlab, jahonning eng boy insoniga aylangan.
Ösmirlik çoğlaridan Rokfellerning yonida şaxsiy hisob-kitob daftarçasi bölgan. U har bir topgan, xarj qilgan, xayriya yoki sarmoya sifatida kiritgan dollarini yozib borgan. Buxgalteriya uning hayot tarziga aylangan, hattoki millionlab dollar işlab topa boşlaganidan keyin ham u moliyaviy bitiklarini yozib borişni bas qilmagan. Beşinçi avenyudagi baptistlar oldida çiqiş qilar ekan, u şunday degan:
«Endi menga kiçik bir maslahat berişga ijozat bersalaringiz. Buxgalteriya daftarlarini xuddi mendek yuritinglar. Daromadlaringizni yozib boringlar, xarajatlaringizni yozib yurişdan uyalmanglar. Bu sizga mablağlarni yiğişga yordam beradi, bunga esa örganiş kerak böladi».
Mavzuga oid
Hammasi byudjyetdan boşlanadi. Uni tuziş — aslo zerikarli masala emas, balki sizni mukammallikka yetaklovçi vositadir. Daromadlar va xarajatlar bazaviy hisob-kitobi örniga u sizning ustuvorliklaringiz deklaratsiyasiga aylanadi.
Byudjyet tuzişga qanday kirişiş kerak? Birinçidan, pullaringiz hozir asosan nimalarga ketayotgani haqida aniq va qisqa yozuv yarating. Plastik kartangiz orqali bölgan savdolardan köçirmalar, çeklardan ham foydalaning.
Söngra sizning ustuvor maqsadlaringizni aniqlaştirib oliş kerak böladi. Sizning ötmişdagi harakatlaringiz kelajakdagi qarorlaringizga ta'sir qilmaydi. Aslida, siz öz pulingizni turliça tasarruf etişingiz mumkin. Siz uçun nima muhim? Yaxşiroq turarjoy uçun pul yiğmoqçimisiz? Ta'tilni ajoyib ötkazmoqçimisiz? Kreditlarni tölaş-çi? Tanlov öz qölingizda. Asosiysi — qarorga ongli ravişda keliş va niyatga qarab harakat qiliş.
Byudjyet doirasida yaşaş sizga öz moliyaviy hayotingizni nazorat qiliş va kelajagingizni özingiz tanlagan yönalişda şakllantirişga yöl oçadi.
Baxtga köra, sizga bu yölda Rokfeller singari kiçik daftarçadan foydalanişga hojat yöq. Bu jarayonni osonlaştiruvçi va sizga öz pullaringiz haqida qayğurişda yordam beruvçi ajoyib saytlar va ilovalar bor. Buning uçun butun bir notubuk, smartfon yoki konvertlar tizimidan foydalanasizmi, farqi yöq, byudjyet hayotingizni özgartirişga qodir.
Avvalo özingiz uçun tölang (Jorj S. Kleyson)
Endi, sizning byudjyetingiz tuzilganida, keyingi qadamni bosiş mumkin — öz maqsadlaringizga yetişiş qobiliyatini oşiriş. Buning uçun quyidagi misolga murojaat qilamiz.
Jorj Kleyson askar, muallif va işbilarmon bölgan, ayniqsa tejamkorlik va boylik haqidagi hikoyalari bilan tillarga tuşgan. Ehtimol, siz uning ismini eşitmagandirsiz, lekin «Bobildagi eng boy odam» degan maşhur hikoyasini öqigan çiqarsiz. Bu kitob ilk marta 1926 yilda çop etilgan va unda köplab qimmatli fikrlar mavjud.
Lekin uning eng maşhur iborasi juda jön: avval özingizga tölang. Uni şarhlaşdan avval, manbaning öziga murojaat qilamiz: «Endi senga oriq hamyonni davolaşning uddasidan çiqqan birinçi dori haqida sözlab beraman. Xuddi men aytganim singari qil... hamyoningdan çiqariladigan 10ta tangadan töqqiztasini işlat. Hamyoning darhol oğirlaşa boradi, uning ortib borayotgan vazni kaftingga xuş yoqadi va qalbingga huzur bağişlaydi.
Sözlarim juda jön bölgani uçun ularni e'tiborsiz qoldirma. Haqiqat hamişa jön bölgan. Öz boyligimga qanday erişganimni senga sözlab beraman, deb va'da bergan edim. Men şunday boşlaganman. Men ham oriq hamyon olib yurar, unda mening istaklarimni qondiruvçi sariq çaqa ham bölmagani uçun uni qarğardim. Biroq hamyonimdan unga solganimning öndan töqqizidan ziyodini çiqarmay qöyganimda — u semira boşladi. Senda ham xuddi şunday böladi».
Zör eşitiladi, şunday emasmi? Biroq bu maslahatga amal qiliş oson emas. Dastlabki ön foizni bir çekkaga olib qöyib, unga tegmaslik? Qöysangiz-çi! Kommunal xizmat kvitansiyalari töplanmoqda, ijara muddati yaqinlaşmoqda, Internet ölgur ham öziga özi oylik abonent tölovini tölamaydi. Bazaviy ehtiyojlar qondirilganidan söng, biror tansiq taom yegingiz, yangi kinoga tuşgingiz yoki yangi telefon xarid qilingiz keladi.
Garçi ba'zi bir istisnolar bölsa-da, bu usul turli darajada daromad qiluvçilar uçun bir xil işlaydi. Agar siz qilayotgan daromadingizning 90 foiziga yaşay boşlasangiz, turmuşingiz sifati u qadar pasaymaydi, biroq siz maqsadlaringizga yetişiş uçun qöşimça kapitalga nihoyat ega bölasiz. Işonmaysizmi? Tajriba ötkazing: şu pullarni uç oy mobaynida yiğib köring.
Birinçi holatdagidek, zamonaviy vositalar sizga bu murakkab yölda yordamga keladi. Bankingizda avtomatik pul ötkaziş tizimini sozlang va pullar öz-özidan alohida hisob-raqamga tuşsin. Garçi dastlabki oylarda sizga biroz qiyin bölsa-da, siz hisob raqamingizdagi ijobiy özgarişlarga darhol guvoh bölasiz.
Körpaga qarab oyoq uzating (Deyv Remsi)
Xullas, siz byudjyetga rioya qilmoqdasiz va daromadingizning dastlabki 10 foizini ham saqlamoqdasiz, endi qolganini qanday sarflaşni tanlaymiz. Qolgan mablağlarni qay tariqa sarflaş borasida maslahat oliş uçun zamonamizning moliyaviy eksperti Deyv Remsiga murojaat qilamiz.
Mana, uning «The Money Answer Book» kitobidan parça: «Bizni qarz girdobida qolib ketgan insonlar örab turibdi, ularning pullari yöq, çunki ular emotsional jihatdan aldangan insonlar. Insonlarni xuddi narkomanlardek, baxt keyingi xaridga boğliq ekanligiga işontirişgan. Siz balkim meni allaqanday boşqa inson haqida yozayapti, deb öylayotgandirsiz? Unday emas, men aynan siz haqingizda yozmoqdaman. Men buni bilaman, çunki özim ham şu kasallikka çalinganman, lekin men köpçiligingiz qatori undan davolanayapman. Inson ruhi bir narsalarni töplab xotirjamlik, barqarorlik yoki qoniqişga erişiş uçun yaratilmagan».
Bu fikr jon joyingizdan uşladi, şunday emasmi?
Taassuflar bölsinkim, biz tuğilganimizdanoq marketing ta'siri ostida yaşaymiz. Reklama roliklari, bilbordlar va pop-madaniyat qayta-qayta takrorlaydi: «Baxt deganlarini sotib olsa böladi».
Lekin iç-içingizda haqiqat nimada ekanligini bilasiz. Yangi avtomobil, katta imorat yoki navbatdagi iPhone uzoq muddatli qoniqiş keltirmaydi va bunday qilişga qodir ham emas.
Özimizning fikriy kayfiyatimizni özgartirib, biz iqtisod qilib yaşaşimiz, oqibatda özimizni baxtliroq ham his qilişimiz mumkin. Agar sizning har oylik hisoblaringiz ön yildan buyon bitta avtomobilni boşqarib yurganingiz sababli yuz dollarga qisqarsa, demak u şunga loyiq. Agar siz kiçikroq uy sotib olsangizu, ipoteka krediti haqidagi öy sizni sovuq ter hosil qilmasa, demak u şunga munosib bitim. Agar sizning telefoningizga odamlar hasad közi bilan qaramasa, biroq pulingiz orzuingizdagi ta'tilga yetsa, siz töğri tanlov qilgansiz.
Pulingiz qayerlarga sarflanayotganiga huşyor böling va doimo muşohada qiling. Yodda tuting, pulni işlab topişdan köra sarflaş karrasiga osonroq.
Aktiv va passivlarni farqlay biling (Robert Kiyosaki)
Agar siz uşbu maslahatlarga rioya qilsangiz, sayyoramizdagi 90 foiz insondan ilğorman, deyavering. Sönggi maslahat — kattaroq narsalarga erişişni istagan insonlar uçun. Balkim, siz ertaroq nafaqaga çiqib, özingizni xayriya işlariga bağişlamoqçidirsiz? Yoki farzandlaringizni öqiş uçun kredit yukidan xalos qilib, qöşimça daromad olmoqçimisiz?
Bu maqsadlarga oqilona byudjyetlaştiriş, puxta iqtisod va har tomonlama öylangan tanlov asosida erişiş mumkin. «Boy ota, faqir ota» bestseller kitobi muallifi Robert Kiyosaki boyiş uçun harakat qilayotganlar uçun yana bir qöşimça qadamni tavsiya etadi: «Siz aktivlar va passivlar örtasidagi farqni anglab yetişingiz va aktivlarni xarid qilişingiz kerak. Agar boyiş istagida ekansiz, siz bilişingiz kerak bölgan barça narsa mana şu. Bu №1 qoida. Bu yagona qoida. Bu sizga absurdlarça oddiy körinişi mumkin, lekin aksariyat insonlar bu neçoğlik muhim ekanligini tuşunişmaydi. Insonlarning köpçiligi aktiv va passiv örtasidagi farqni anglab yetmagani uçun ham moliyaviy qiyinçiliklar girdobiga tuşib qolişadi».
Kiyosaki asosiy iş joyini saqlab qolib, har kuni astoydil mehnat qilişni tavsiya etadi. Lekin u öz moliyaviy kelajagingizni özingiz nazorat qilişingiz — «öz işingiz» prinsipini ham himoya qiladi. Pensiyangizni hukumat qöliga tutqazib qöyiş örniga u sizga aktivlarni xarid qilib, özingiz haqingizda qayğurişni maslahat beradi.
Xöş, aktiv va passivni u qanday farqlaydi? Professional jargon va ilğor buxgalteriya uçyoti usullari örniga, u buni oddiy yöl bilan tuşuntiradi: «Aktiv — bu çöntagimdagi pulni köpaytiruvçi narsa. Passiv — çöntagimdan pul çiqarişga majburlovçi narsa».
Şunday qilib, daromadli köçmas mulk, aksiyalar, obligatsiyalar, royalti va payçilikka asoslangan investitsion fondlar — aktivlar hisoblanadi. Bu narsalar qiymatga ega, daromad işlab çiqaradi yoki baholanadi (va ularga xaridor topiladi).
Öz uyingiz, avtomobil, ekrani katta televizor, yaxta — bular passivlar, çunki ular çöntakdan pul sarflanişiga sabab böladi.
Bu aniqlaşmalar buxgalteriya uçyotining qat'iy prinsiplariga mos emas. Lekin ular murakkab mavzuni soddalaştirib, biror narsa xarid qilişda amaliy möljal bölib xizmat qiladi.
Töğri muvozanatni topiş — bu boş masala. Sizda mablağ paydo bölganda uni qanday tasarruf etasiz? Pulni öz manfaatlaringiz yölida işlatiş uçun sizda intizom yetişadimi? Yoki siz hamon xarajatlar örasiga tuşib qolganmisiz? Qaror çiqariş öz qölingizda va u sizning moliyaviy kelajagingizni aniqlab beradi.
Xulosa
Bu jahondagi eng hurmatli moliyaviy ekspertlardan tört maslahat edi. Ularning har biri öz mohiyatiga köra juda oddiy: Byudjyet yuriting. Özingiz uçun tölovqiling. Kamtarona yaşang. Mablağlaringizni kamaytiruvçi emas, köpaytiruvçi narsalar xarid qiling.
Biroq bu maslahatlarni bajarişning özi oson iş emas. Ular kundan kunga qat'iy tanlov va huzur-halovatdan voz keçişni talab etadi. Endi tanlov sizning qölingizda. Xuş, moliyaviy işlar ustasi böliş qölingizdan keladimi? Buni bajara olasizmi?
