Öş – Vologda – Nyu-York. Manhettenga hujum qilgan terrorçining tarixi

Yana bir terakt — Sankt-Peterburg metrosidagi portlaş taşkilotçilari ham Öşda tuğilgan: 2017 yilning 3 aprelida «Sennaya maydoni» va «Texnologiya instituti» stansiyalari orasidagi oraliqda xudkuş Akbarjon Jalilov portlovçi moslamani harakatga keltirişi oqibatida 15 yölovçi va terrorçining özi halok bölgandi.

Jalilov ham etnik özbek, biroq Öşda tuğilib ösgan. Uning şeriklari — aprel oyining örtalarida teraktga aloqadorlik işi böyiça hibsga olingan aka-uka Abror va Akram Azimov qöşni viloyat Jalolobodda yaşaşgan. Ularning barçasi Soipov kabi 2010 yil voqealaridan söng Qirğizistonni tark etib, Rossiyaga kelişgan.

2010 yilning 7 aprelida Qirğizistonda prezident Qurmanbek Bakiyev ağdarilgan, vaqtinçalik hukumatni Roza Ötunboyeva boşqargan. May oyida Bakiyevning tarafdorlari Öş, Jalolobod va Botkenda mahaliy ma'muriyat binolarini egallab olib, Ötinboyevani iqtidordan ketkazişga harakat qilişgan. Uşbu voqealar fonida Qirğiziston janubida özbeklar va qirğizlar örtasida mojaro kelib çiqqan. 2009 yilgi aholini röyxatga oliş ma'lumotlariga köra, Öşning 243 minglik aholisi asosan ikki millat vakillaridan taşkil topgan edi: 112 ming özbek va 100 ming qirğiz. Öşanda köplab özbeklar Rossiya konsulligiga murojaat qilib, soddalaştirilgan sxemada Rossiya fuqaroligini taqdim etişni söraşgandi.

Yollovçilar uçun ayniqsa migrantlarning ikkinçi avlodi vakillari osongina ov böldi: bular bolalik çoğida Qirğizistonni tark etgan özbeklar yoki boşqa davlatda tuğilganlardir, deydi postsovet hududlar böyiça mutaxassis Denis Sokolov. Uning sözlariga köra, ular vatani bilan aloqani uzişgan, biroq özlari yaşayotgan davlatda ham ularni unçalik xuşlaşmaydi. Bunday vaziyatda özligimni topaman, deya ular köpinça dinga mukkasidan ketişadi va radikal oqimlarga qöşilib qolişadi. Sokolovning qayd etişiça, Qirğizistondan kelgan migrantlarning köpçiligi tinç hayotda özlarini topa olişgan, ularning içidan hozirça sanoqlilari terroristik taşkilotlarning yollovçilari qurboniga aylanişgan.

Terrorçilar beşigi

2016 yil avgustida Qirğiziston milliy xavfsizlik qumitasi vakili IŞID terrorçilik taşkilotiga mamlakatning 600 dan ziyod fuqarosi borib qöşilganini ma'lum qilgan edi. Ekspertlarning fikriça, gap 900 ga yaqin odam haqida borayotgan bölişi ham mumkin. Terrorçilarning yaşirin tarmoği Qirğizistonning özida ham bor, deydi Yevroosiyo tahliliy klubi rahbari Nikita Mendkoviç. Uning sözlariga köra, tarmoqqa bir neça ming kişi a'zo, ularning asosini 2010 yil voqealaridan söng ijtimoiy izolyatsiyaga tuşib qolgan janubiy hududlardagi özbeklar taşkil etadi: ular ijtimoiy hayotga integratsiyalaşa olişmaydi va bundan IŞID terroristik taşkilot yollovçilari ustalik bilan foydalanişadi.

Mintaqada Özbekiston islomiy harakati, «Kasayib Imom al-Buxoriy», «Jannat oşiqlari» şuningdek «Hizb-ut-tahrir», «Tabliği jamoat» kabi yirik terrorçilik guruhlari ham yaşirin faoliyat olib boradi.

Buning natijasida Qirğizistonda tuğilganlar köpinça terrorçilikda gumon qilinib uşlanmoqda. Masalan, 2016 yilning may oyida bu davlatda tuğilgan uç kişi may bayramlarida portlaş uyuştirişni möljallayotganlikda gumon qilinib uşlangan edi. Öşa yilning iyun oyida terrorçilar guruhi Istanbulning Otaturk halqaro aeroportiga hujum uyuştirişgan, ularning orasida özbeklar ham, qirğizlar ham bölgan.