Moliya bilan bog‘liq har qanday narsa, Qirg‘iziston uchun og‘ir masala. Mamlakat byudjyet defitsiti bilan yashaydi. Qirg‘iziston tashqi sarmoyalar va qarzlarga, shuningdek, mehnat migrantlarining o‘tkazmalari bog‘lanib qolgan. «24.kg» axborot agentligi so‘nggi 6 yilda moliya sohasida vaziyat qanday bo‘lganini esga oldi.
Barqaror tanqislik
«Cho‘ntagimda shamol hushtak chalib aylanayapti» — Qirg‘iziston byudjyeti ahvolini aynan mana shu ibora to‘liqroq tasvirlay olsa kerak. Mustaqillikning ilk yillaridan byudjyet defitsitligicha qolib kelmoqda. Yildan-yilga daromadlar va xarajatlar o‘rtasidagi farq oshsa oshyaptiki, aslo kamaymayapti.
Agar 2011 yilda byudjyet defitsiti 13,6 milliard so‘mni tashkil etgan bo‘lsa, 2016 yilga kelib u 7,2 milliardga ko‘paydi va 20 milliard 889 million so‘mgacha oshdi. 2017 yil yakunlariga ko‘ra, respublika byudjyetining defitsiti 21 milliard 64,8 million qirg‘iz so‘mi yoki YaIMning 4,3 foizi miqdoriga teng bo‘ladi.
To‘g‘ri, Qirg‘iziston tarixida amaldorlar o‘z nafslarini jilovlagan paytlar ham bo‘lgan.
Qirg‘iziston byudjyetining minimal defitsiti 2014 yilda qayd etilgan: 1 milliard 875,5 million so‘m.
Bir yil avval, 2013 yilda ham ko‘rsatkich ham yuqori emas edi — 2 milliard 330,5 million so‘m. 2016 yilga kelib ishtaha shu darajada karnay bo‘lganki, defitsit birato‘la 14,7 milliard so‘mga o‘sgan.
Byudjyet defitsitining bu qadar chiqib tushishining ham sabablari ham qiziq. 2012 yilda Qirg‘iziston ilk bora sekvestr bilan to‘qnashdi. YaIMning 0,9 foizga tushishi oqibatida, mablag‘ yetishmasligi Butunjahon bankidan 30 million dollar kelmagani tufayli moliya vazirligi byudjyetni «qirqdi».
Bu juda katta janjal keltirib chiqardi. Biroq shundan keyingi ikki yilda byudjyet defitsiti minimal qiymatda ushlab turildi. Moliya vazirligi noustuvor xarajatlarni maksimal qisqartirish yo‘li bilan optimizatsiya o‘tkazdi. Qirg‘iziston belni mahkam bog‘ladi va... hech qanday qo‘rqinchli narsa sodir bo‘lmadi.
To‘g‘ri, oldingi saboqlar tezda unutildi va 2016 yilda vaziyat takrorlandi. Butun yil bo‘yi iqtisodiyot o‘sish bo‘yicha unchalik kayfiyatni ko‘tarmaydigan raqamlarni ko‘rsata boshladi. Natijada moliya vazirligi yana optimizatsiyaga qo‘l urdi. Xarajatlar 14,9 milliard so‘mga qisqartirildi. Yil yakunlariga ko‘ra byudjyet defitsiti juz'iy qisqargani yo‘q, lekin xarajatlarni qisqartirishsiz vaziyat yanada abgor bo‘lishi tayin edi.
