MIB endi elektr energiyasi va tabiiy gaz bilan birga suvning ham hisobini oladi - Farmonga sharh
|04:12 / 17.11.201727 18111 min
Foto: Capital.uaFoto: Capital.ua
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Suv ta'minoti va suv chiqarish xizmati ko‘rsatish sohasida to‘lov intizomini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi farmoniga sharh O‘zA saytida e'lon qilindi.
O‘tgan davr mobaynida Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan aholiga uy-joy kommunal xizmat, jumladan, suv ta'minoti va suv chiqarish xizmati ko‘rsatish sifatini tubdan oshirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirildi.
Uy-joy kommunal sohasini isloh qilish doirasida suv resurslaridan oqilona foydalanishni ta'minlashga alohida e'tibor qaratilmoqda. Ayniqsa, bu masala suv resurslari cheklangan, suvga talab oshib borayotgan va mamlakat aholisi soni o‘sib borayotgan sharoitda yanada dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Shu bilan birga, so‘nggi yillarda vodoprovod-kanalizatsiya xo‘jaligida to‘planib qolgan tizimli muammo va kamchiliklar suv ta'minoti va suv chiqarish xizmatlari uchun qarzdorlikning oshib borishiga va to‘lov intizomining pasayishiga sabab bo‘lib, oxir-oqibatda tarmoqning umuman rivojlanishdan ortda qolishiga olib kelmoqda.
Eng avvalo, so‘z respublika vodoprovod-kanalizatsiya xo‘jaligida suvni ishlab chiqarish, sarflash va iste'mol qilishni hisobga olish tizimining amalda mavjud emasligi haqida bormoqda.
Masalan, bugungi kunda respublika bo‘yicha suv olish inshootlari, suv quvurlari, vodoprovod tarmoqlari hamda suv ta'minoti va suv chiqarishning boshqa obektlarida suvni hisobga olish uskunalari bilan ta'minlash atigi 29,4 foizni, iste'molchilarni qamrab olish esa 42 foizni tashkil etadi.
Oqibatda, amaliyotda suvning yetkazib berilishi, to‘lovlar o‘tkazilishi va o‘zaro hisob-kitoblar holati, shuningdek, iste'molchilarning debitor qarzdorligi haqidagi ma'lumotlarning ishonchliligi ta'minlanmayapti.
Bundan tashqari, uy-joy kommunal sohasida suv ta'minoti korxonalarini, jumladan menejment va debitor qarzdorlik undiruvini tashkil etish masalalarini boshqarishda samarali tizim mavjud emas.
Buning oqibatida yuzaga kelgan vodoprovod-kanalizatsiya xo‘jaligi korxonalarining zarar bilan ishlashi, shuningdek, mazkur korxonalarda katta miqdordagi kreditor va debitor qarzdorlikning mavjudligi ularning moliyaviy ahvolini ichki imkoniyatlar hisobidan yaxshilash imkonini bermaydi.
Mavzuga oid
Vodoprovod-kanalizatsiya tarmoqlari hamda suv ta'minoti va suv chiqarish obektlarining aksariyat qismining eskirganligi, shuningdek, ularni yangilash va modernizatsiya qilish sur'atining pastligi ham jiddiy muammolardan hisoblanadi.
Xususan, respublikaning mavjud vodoprovod-kanalizatsiya tarmoqlari va suv ta'minoti obektlaridan qirq yildan ko‘p muddat davomida foydalanilmoqda, suv quvurlari va suv ta'minoti tarmoqlarining 35 foizidan ortig‘i esa kechiktirib bo‘lmaydigan ta'mirga muhtoj.
Suv ta'minoti va suv chiqarish obektlarining achinarli ahvoli, ayniqsa, joylarda suvni iste'molchilarga yetkazib berish va sotishda ko‘plab falokat va boshqa salbiy holatlarni, uzilishlarni keltirib chiqarayotgan, deyarli 40 foizga yetayotgan jiddiy yo‘qotishlarga olib kelmoqda.
Vodoprovod-kanalizatsiya xo‘jaligi tashkilotlarining yetkazib berilgan elektr energiyasi uchun yuqori darajada qarzdorligi ham tarmoqning rivojlanishiga salbiy ta'sir etayotgan jiddiy muammolardandir.
Masalan, joriy yil 9 oyida suv ta'minoti korxonalarining elektr energiyadan qarzdorligi 43,2 milliard so‘mga ko‘payib, 276,1 milliard so‘mni tashkil etgan.
Vodoprovod-kanalizatsiya xo‘jaligi tashkilotlari xodimlari kasbiy darajasining pastligi, shuningdek, malakali kadrlarning tizimdan ketib qolgani, suv ta'minoti va suv chiqarish korxonalari xodimlari o‘rtasida huquqbuzarlik sodir etish holatlarining mavjudligi xavotir uyg‘otmay qolmaydi.
Misol uchun, faqat 2015-2017 yillar davomida ushbu korxonalar mansabdor shaxslariga nisbatan talon-toroj, qarzdorlikni hisobdan chiqarganlik uchun moddiy manfaatdorlik, noqonuniy ravishda suvdan foydalanganlik va suv ta'minoti tizimlariga ulanganlikni yashirish holatlari bo‘yicha 47 ta jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan.
Respublika aholisini suv bilan barqaror ta'minlashni xavf ostiga qo‘yadigan yuzaga kelgan vaziyatni, shuningdek, uni yaxshilash bo‘yicha kechiktirib bo‘lmaydigan choralar ko‘rish zaruratini inobatga olgan holda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan «Suv ta'minoti va suv chiqarish xizmati ko‘rsatish sohasida to‘lov intizomini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmon qabul qilindi.
Farmonda respublikaning vodoprovod-kanalizatsiya xo‘jaligini boshqarish tizimini, suv iste'molini nazorat qilish va hisobga olish mexanizmlarini tubdan takomillashtirishni, shuningdek, suv ta'minoti va suv chiqarish xizmati ko‘rsatish sohasida to‘lov intizomini mustahkamlashni ta'minlashga qaratilgan kompleks tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar nazarda tutildi.
Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosining (MIB) vazifalari doirasi kengaytirilmoqda.
Endilikda, MIB elektr energiyasi va tabiiy gaz iste'moli uchun to‘lov intizomini mustahkamlash bilan bir qatorda suv ta'minoti va suv chiqarish sohasida to‘lovlar undirilishini ta'minlaydi.
Shu munosabat bilan, MIBga:
birinchidan, suvdan noqonuniy foydalanish, vodoprovod va kanalizatsiya tarmoqlariga o‘zboshimchalik bilan ulanish holatlarini aniqlash, bartaraf etish va oldini olish;
ikkinchidan, suv uchun to‘lovlarning o‘z vaqtida va to‘liq undirilishini, iste'molchilarning qarzdorligi kamaytirilishini ta'minlash;
uchinchidan, suv iste'molini nazorat qilish va hisobga olishning zamonaviy avtomatlashtirilgan tizimini joriy etish jarayonini monitoring qilish;
to‘rtinchidan, suvni sotish va iste'mol qilishning hisobini yuritishda ishtirok etish kabi qo‘shimcha vazifalar yuklatildi.
Yuklatilgan qo‘shimcha vazifalarni bajarish uchun MIBga ilgari O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 29 maydagi «Elektr energiyasi va tabiiy gaz yetkazib berish hamda iste'mol qilish sohasida to‘lov intizomini yanada mustahkamlash, shuningdek, ijro ishi yuritish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PF-5059-son Farmoni 4-bandiga muvofiq taqdim etilgan vakolatlarning barchasi berilmoqda.
Misol uchun, MIB xodimlari nafaqat elektr energiyasi va tabiiy gaz, shu bilan birga suv yetkazib berilishi va iste'molini hisobga olishning to‘liqligi hamda haqqoniyligi, hisob-kitoblarning o‘z vaqtida amalga oshirilishi yuzasidan, shu jumladan xo‘jalik yurituvchi sub'yektlarda Nazorat qiluvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtiruvchi Respublika kengashi bilan kelishmagan holda tekshirish o‘tkazish huquqiga ega bo‘ldi.
Suv uchun qarzdorlik mavjud bo‘lganda ham, xo‘jalik yurituvchi sub'yektlarning bank hisobraqamlariga uni so‘zsiz undirish haqida bajarilishi majburiy bo‘lgan inkasso topshiriqnomalari qo‘yiladi, jismoniy shaxslarga nisbatan esa ish haqidan ushlab qolish haqida ish beruvchilarga talabnomalar yuboriladi.
Bundan tashqari, MIB xodimlari suv uchun hisob-kitoblar o‘z vaqtida amalga oshirilmagan, MIB talabnomalari ijro etilmagan hollarda, shuningdek, tarmoqqa noqonuniy ulanish, talon-toroj holatlari aniqlanganda, iste'molchilarni suv ta'minoti va suv chiqarish tarmog‘idan uzish huquqiga ega bo‘ladi.
Farmonning 3-bandida MIB va Uy-joy kommunal xizmat ko‘rsatish vazirligining suv ta'minoti va suv chiqarish xizmatlari sohasida javobgarlik doirasi belgilab berilgan bo‘lib, bu mazkur idoralar faoliyatida bir-birining ishini qaytarish va takroriylik holatlarini istisno qiladi hamda ishonib topshirilgan faoliyat yo‘nalishi uchun javobgarlikning «yo‘qolib ketishi»ga yo‘l qo‘ymaydi.
Farmon qabul qilinishi munosabati bilan suv ta'minoti va suv chiqarish xizmatlari uchun hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibiga ham jiddiy o‘zgartishlar kiritildi.
Xususan, 2018 yil 1 yanvardan boshlab bunday xizmatlar uchun 100 foizlik oldindan haq to‘lash tartibi joriy etildi. Bunda suv ta'minoti va suv chiqarish tarmog‘idan ilgari uzib qo‘yilgan shaxslarni qayta ulash iste'molchilar guruhlaridan kelib chiqib ulardan eng kam oylik ish haqining ikki va o‘n baravari miqdorida to‘lov undirish orqali amalga oshiriladi.
Suv ta'minoti va suv chiqarish xizmatlari ko‘rsatish sohasida to‘lov intizomini tubdan takomillashtirish bo‘yicha qo‘yilgan vazifalarni muvaffaqiyatli amalga oshirish maqsadida mas'ul vazirlik va idoralarga qator tashkiliy tadbirlarni o‘tkazish haqida topshiriqlar berildi.
Eng muhim tadbirlardan biri sifatida Farmon qabul qilingandan keyin bir oy muddatda suvni ishlab chiqarish, yetkazib berish va taqsimlashda yo‘qotishlarni aniqlash tartibi tasdiqlanishini ko‘rsatish mumkin.
Bundan tashqari, 2018 yil 1 yanvarga qadar suvni ishlab chiqarish, yetkazib berish va taqsimlashni nazorat qilish va hisobga olishning yagona avtomatlashtirilgan tizimini yaratish hamda joriy etishni, shu jumladan suv taqsimlash tarmoqlarida hisobga olish uskunalarini o‘rnatishni nazarda tutuvchi kompleks chora-tadbirlar ishlab chiqiladi.
Shu bilan bir qatorda, 2018 yil 1 aprelga qadar suv ta'minoti va suv chiqarish xizmatlarining barcha guruh iste'molchilarini inventarizatsiya qilish, shuningdek, iste'molchilar haqida yagona elektron ma'lumotlar bazasini yaratish va ko‘rsatilgan xizmatlar uchun to‘lovlarga tuzatishlar kiritish bilan bir vaqtda suv ta'minoti va kanalizatsiya tizimi obektlarini texnologik auditdan o‘tkazish rejalashtirilgan. 2019 yil 1 yanvarga qadar esa vodoprovod-kanalizatsiya xo‘jaligi obektlari va inshootlari kadastr hujjatlarini rasmiylashtirgan holda inventarizatsiya qilinadi.
Bundan tashqari, Davlat rahbari tomonidan mas'ul vazirlik va idoralar oldiga vodoprovod-kanalizatsiya xo‘jaligi tashkilotlari faoliyatini tanqidiy o‘rganish hamda natijasi bo‘yicha suv ta'minoti va suv chiqarishni boshqarish tizimini tubdan takomillashtirish yuzasidan normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini kiritish vazifalari qo‘yildi.
Farmonda yosh avlodda suvga nisbatan tejamkorona munosabatda bo‘lish va undan oqilona foydalanish madaniyatini shakllantirishga alohida e'tibor qaratildi. Shu munosabat bilan, xalq ta'limi, oliy va o‘rta maxsus ta'lim vazirliklariga tegishli topshiriqlar berildi.
Farmonning amalga oshirilishi, hech shubhasiz, suv ta'minoti va suv chiqarish xizmati ko‘rsatish sohasida to‘lov intizomini tubdan takomillashtirishga xizmat qiladi, bu esa tarmoqning moliyaviy-iqtisodiy holatini sog‘lomlashtirish va umuman uy-joy kommunal xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish imkonini beradi.
