Toshkent shahri Shayxontohur tumani Navoiy koʻchasida ayrim koʻp qavatli uylar anʼanaviy boshqaruv kompaniyalari xizmatidan voz kechib, oʻzini oʻzi boshqarish tizimiga oʻtgan. Kun.uz Navoiy koʻchasidagi 35- va 41-uylarning oʻzini oʻzi boshqarish kengashlari raislari Abdurazzoq Xoʻjabekov va Baxtiyor Qodirov bilan suhbatlashib, bunday qarorga kelish sabablari, tizimning afzalliklari va hozirda duch kelayotgan muammolar haqida soʻradi.
- Bu uy oʻzini oʻzi boshqarayotgan uylardan biri. Bunday qarorga qanday keldingizlar?
Abdurazzoq Xoʻjabekov, Navoiy koʻchasidagi 35-uyning oʻzini oʻzi boshqarish kengashi raisi:
- 35-uy 2024-yil sentabr oyida oʻzini oʻzi boshqarishga oʻtgan. Bunday qarorga kelishimizga avvalgi boshqaruv tizimida xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq muammolar sabab boʻldi.
Xususan, moliyaviy muammolar tufayli uch oy davomida uyga issiq suv yetkazib berishda qiyinchiliklar boʻlgan. Koʻrsatilayotgan xizmatlar sifatida ham kamchiliklar bor edi. Shuning uchun aholi bilan maslahatlashib, uyni oʻzimiz boshqarishga qaror qildik.
- Oʻzini oʻzi boshqarish tizimi maʼqul boʻldimi sizlarga?
- Boshida juda qiyin boʻldi. Avvalgi hisob-kitoblardagi chalkashliklar sabab ayrim qarzlarni ikkinchi marta toʻlashga ham toʻgʻri keldi.
Amalda ishni deyarli noldan boshladik. Maʼmuriy ishlar, santexnik, elektrik va boshqa xizmatlarni bajaradigan xodimlar bilan alohida shartnomalar tuzdik. Xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar bilan bevosita ishlay boshladik, zarur joylarda oldindan toʻlovlarni amalga oshirdik. Billing tizimiga ham kirdik.
Birinchi yil ancha murakkab kechdi. Lekin hozir uyda kengash bor, ichki nazorat bor. 40 ta xonadon boʻlsa, har bir xonadon bitta ovozga ega.
Aholi orasida turli sohalarni yaxshi biladigan odamlar bor. Kimdir oʻz tajribasi, kimdir kasbiy bilimi bilan yordam berdi. Menimcha, eng katta yutugʻimiz – doimiy muloqot va axborot almashinuvi.
- Bunday tizim qanday salbiy holatlarning oldini olishi mumkin?
- Birinchidan, qarorlarni bir kishi yoki kichik guruhning oʻzi qabul qilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Ichki nazorat kuchayadi, aholining tashabbusi ortadi. Eng muhimi, qarorlar kollegial tarzda qabul qilinadi. Hamma narsa markazdan keladigan qarorga bogʻliq boʻlib qolmaydi.
- Masalan, uyga yangi uskuna oʻrnatish kerak boʻlsa, sifatsiz mahsulotni oʻtkazish yoki mablagʻni notoʻgʻri sarflashning oldini olish imkoni ham oshadimi?
- Albatta. Har qanday uyda modernizatsiya kerak boʻladi. Bu lift, isitish tizimi, quvurlar yoki boshqa infratuzilma boʻlishi mumkin.
Lekin bularning barchasi mablagʻga bogʻliq. Mavsum oldidan tayyorgarlik qilish, byudjetni toʻgʻri rejalashtirish va mablagʻni samarali ishlatish kerak. Masalan, hozir uyimizda podyezdlarni elektr energiyasi bilan taʼminlash uchun quyosh panellaridan foydalanish imkoniyatini muhokama qilyapmiz.
Bunday masalalarni uy aholisi muhokama qiladi. Koʻpchilik rozi boʻlgandan keyingina qaror qabul qilinadi. Shuning uchun kimdir bizga maʼlum bir mahsulotni majburan oʻtkazishi ancha qiyin.
- Monopolist sizlarga oʻz mahsulotini oʻtkaza olmaydi...
- Shunday. Bizga liftlarni almashtirish boʻyicha taklif boʻlgan. Taklifni oʻrgandik, taklif qilinayotgan liftlarni uyimizdagi mavjud liftlar bilan solishtirdik. Aholining koʻpchiligi hozirgi liftlarni almashtirishga zarurat yoʻq, degan fikrga keldi. Shuning uchun bu taklifga qarshi fikr bildirdik.
- Sizlar Kun.uz'ga murojaat qildingizlar. Muammo nimada?
- Joriy yil aprel oyida qurilish va uy-joy kommunal sohasi nazorati bilan shugʻullanuvchi inspeksiya vakillari kelib, faoliyatimizni monitoring qildi.
Bizga oʻndan ortiq savol berildi. Billing tizimi, toʻlovlar, lift xizmati va boshqa masalalar boʻyicha maʼlumot berdik. Shunda dispetcherlik xizmati masalasi koʻtarildi.
Biz tushuntirdik: uyda bu vazifa masʼul kishilarga yuklangan. Aholi telefon orqali murojaat qiladi. Masalan, santexnika bilan bogʻliq muammo boʻlsa, masʼul shaxs xizmat koʻrsatuvchi santexnik bilan bogʻlanib, masala hal qilinadi.
Shunga qaramay, keyinchalik «dispetcherlik markazi faoliyat koʻrsatmayapti» degan asos bilan jarima rasmiylashtirildi. Mening fikrim toʻliq eshitilmadi. Keyin yana xuddi shu masala boʻyicha ikkinchi marta jarima qoʻllandi.
4-avgustga kelib esa billing tizimi orqali Navoiy koʻchasidagi 35-uyni billing tizimidan chiqarish mumkinligi haqida xabarnoma keldi.
Bizga ketma-ket 6 mln soʻmdan uch marta, jami 18 mln soʻm jarima qoʻllandi.
- Bu jarayondan qanday xulosaga kelyapsiz?
- Mening fikrimcha, maqsad – mana shunday oʻzini oʻzi boshqarayotgan tizimni «boʻgʻish». Jarimalar orqali faollarni bezdirish, ularni bu ishdan voz kechishga majbur qilish va oxir-oqibat uylarni yana koʻplab binolarga bir vaqtning oʻzida xizmat koʻrsatadigan boshqaruv tashkilotlariga biriktirishga olib kelish mumkin.
Mening tushunishimcha, tizim qanchalik markazlashgan boʻlsa, uni nazorat qilish va qarorlarni oʻtkazish shunchalik oson boʻladi. Lekin bu yerda jamoaning qarori bor. Biz jamoa vakili sifatida chiqyapmiz.
Zamonaviy texnologiyalar bor: telefon, Telegram, WhatsApp, elektron pochta orqali aholi bilan doimiy aloqada turish mumkin. Nima uchun albatta alohida bir joy qurib, u yerda kimdir 24 soat telefon oldida oʻtirishi kerak?
Muammoni hal qilishning boshqa samarali usullari boʻlsa, ular ham tan olinishi kerak. Har bir uy uchun yagona qolipdagi talabni qoʻllash toʻgʻri emas, deb hisoblayman. Men bu yondashuvni oʻzini oʻzi boshqaruv tizimini boʻgʻish va yoʻqotishga qaratilgan harakat, deb baholayman.
- 41-uyda oʻzini oʻzi boshqarish tizimi qachondan beri ishlayapti?
Baxtiyor Qodirov, Navoiy koʻchasidagi 41-uyning oʻzini oʻzi boshqarish kengashi raisi:
- Beshinchi yildirki, uyimizni oʻzimiz boshqarib kelyapmiz. Bu qarorga kelishimizga avvalgi TCHSJ faoliyatidan noroziligimiz sabab boʻlgan.
Biz xizmat uchun pul toʻlardik, ammo gaz, elektr va suv kabi xizmatlar boʻyicha belgilangan toʻlovlar oʻz vaqtida amalga oshirilmagan holatlar boʻlgan. Qishda hatto uch-toʻrt kunlab gazsiz qolgan paytlarimiz boʻldi.
Shundan keyin aholi bilan yigʻilib, uyni oʻzimiz boshqarishga qaror qildik. Bizga taklif qilingan boshqaruv shakllari orasidan oʻzini oʻzi boshqarish tizimini eng maqbul deb topdik.
Hozir beshinchi yil. Gaz, elektr, suv va boshqa majburiy toʻlovlarni oʻz vaqtida toʻlab kelyapmiz.
- Sizlar ham hozir qandaydir toʻsiqlarga duch kelyapsizlarmi?
- Ha. Ayrim mutasaddilar tomonidan bizni yana avvalgi boshqaruv shakliga qaytarishga urinishlar boʻlyapti, deb hisoblaymiz.
Bir holatda uy aholisi goʻyo boshqa boshqaruv tashkilotiga qayta qoʻshilishga rozi boʻlgani haqida maʼlumot berilgan. Shundan keyin men xonadon egalarini yigʻib, yana majlis oʻtkazdim. Yigʻilishda aholi bunday qaror qabul qilmaganini va avvalgi tizimga qaytishni istamasligini bildirdi.
Shuning uchun biz oʻz tanlagan boshqaruv shaklimizni saqlab qolishni xohlaymiz. Hatto bizning tajribamizni boshqa uylar uchun namuna sifatida oʻrganish mumkin, deb oʻylayman.
- Oʻzini oʻzi boshqarishning aholi uchun asosiy afzalligi nimada?
- Birinchidan, bir uyda yashaydigan odamlar katta bir oilaga oʻxshab qoladi. Uyimizni oʻzimiz boshqaramiz. Kommunal toʻlovlarni vaqtida amalga oshirish oʻz nazoratimizda.
Ikkinchidan, boshqaruv tizimini ancha ixcham qilganmiz. Alohida guruhimiz bor, kechayu kunduz aloqadamiz. Muammo paydo boʻlsa, tezkor ravishda hal qilishga harakat qilamiz.
Dispetcherlik vazifasini ham oʻz imkoniyatimizdan kelib chiqib tashkil qilganmiz. Buning uchun uyga ortiqcha xarajat qilib, katta shtat yoki alohida dispetcherlik binosi tashkil qilishni zarur deb hisoblamaymiz.
Uchinchidan, oʻz aholimiz orasidan ishga muhtoj odamlarni ish bilan taʼminlaganmiz. Hozir uyimizdagi besh kishi shu tizim doirasida ishlab, maosh olyapti.
Shuning uchun biz uchun bu faqat kommunal xizmatlarni tashkil qilish emas. Bu – oʻz uyimiz uchun oʻzimiz masʼul boʻlish tizimi.
Biz eski tizimga qaytishga rozi emasmiz.
