Xronometraj tartibida nimalar o‘zgartiriladi?

Qonun hujjatlari ta'sirini baholash tizimi portalida Xo‘jalik yurituvchi sub'yektlarda tovarlar (ishlar, xizmatlar) realizatsiyasidan tushumlar va xodimlar soni xronometrajini o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizom loyihasi e'lon qilindi, deb yozmoqda Norma.
 
Eslatib o‘tamiz, 2018 yil 1 oktabrdan soliq organlari xronometraj natijalariga ko‘ra oxirgi hisobot davri uchun tovar (ish, xizmat)lar realizatsiyasidan kamaytirib ko‘rsatilgan tushumni va xodimlar sonini qayta hisob-kitob qilgan holda soliqlarni hisoblashni amalga oshirish haqida talabnoma yuborish huquqiga ega bo‘ladilar. Kamaytirib ko‘rsatish takroran aniqlanganda, ushbu harakatlar soliq to‘lashdan bo‘yin tovlash sifatida malakalanadi. 
 
Ishlab chiqilgan hujjatda yuqorida ko‘rsatilgan qarorni amalga oshirish mexanizmi belgilangan. Shuni qayd etib o‘tamizki, loyihani tayyorlash bosqichida xronometraj natijalarini baholash chog‘ida sotuvlarning mavsumiyligini hisobga olish zarurligi yuzasidan fikr bildirilgan edi. Shuningdek, takroran kamaytirib ko‘rsatishga soliq to‘lashdan bo‘yin tovlaganlik uchun javobgarlikka tortish uchun asos sifatida qaramaslik kerak – buni tegishli tekshiruvlar bilan tasdiqlash zarur. Mazkur dalillar ishlab chiquvchilarning pozitsiyasiga mos keldi.   
 
Xronometraj nimalarni qamrab oladi, qayerda o‘tkaziladi
 
Loyihada sotilgan tovarlar, bajarilgan ishlar va ko‘rsatilgan xizmatlar realizatsiyasidan tushumning hisobotdagi va haqiqiy miqdori, shuningdek xodimlarning hisobotdagi va haqiqiy soni muvofiqligini tasdiqlash maqsadida xronometraj o‘tkazilishini belgilash taklif etilmoqda. Shu tariqa, hozir xodimlar soni faqatgina o‘tkazilgan xronometraj to‘g‘risidagi ma'lumotlar jadvalida aks ettirilsa, endilikda uning to‘g‘ridan-to‘g‘ri obektiga aylanadi. Shu sababli soliq organlariga nafaqat nazorat-kassa mashinalari va to‘lov terminallaridan fiskal ma'lumotlarni olish, balki soliq to‘lovchilarda mehnat shartnomasi tuzgan yoxud tuzmagan holda ishlovchi shaxslar to‘g‘risida ma'lumotlarni talab qilishga ruxsat beriladi.   
 
Bundan tashqari, xo‘jalik yurituvchi sub'yektlarning qaysi obektlarida xronometraj o‘tkazilishi yuzasidan aniqlik kiritilmoqda. Bular – tovarlar ishlab chiqariladigan va realizatsiya qilinadigan, ishlar bajariladigan yoki xizmatlar ko‘rsatiladigan obektlar. Bunda nafaqat mulk, egalik qilish yoki ijara huquqida xo‘jalik yurituvchi sub'yektlarga tegishli bo‘lgan obektlar, balki xo‘jalik yurituvchi sub'yekt pudrat shartnomasi yoxud boshqa shartnoma asosida o‘z faoliyatini yuritadigan joylar haqida ham so‘z bormoqda. Masalan, buyurtmachilarga tegishli qurilish maydonchalari.
 
Xronometraj o‘tkazish uchun asoslar
 
2 turdagi farqlanishni xronometraj uchun haqiqiy asos etib belgilash taklif qilinmoqda:

• tovarlar (ishlar, xizmatlar) realizatsiyasidan tushumlar haqidagi;
• haqiqatda ishlovchi xodimlar haqidagi.
 
Bunda oldindan nomuvofiqliklar izlanadigan axborot manbalari belgilangan:
 
• soliq to‘lovchilarni pasportlashtirish davomida tuzilgan hujjatlardagi shubhali ma'lumotlar;
• xo‘jalik yurituvchi sub'yektlar davlat soliq xizmati organlariga taqdim etgan hisobotlar, axborot va boshqa ma'lumotlar;
• muayyan davr uchun topshirilgan hisobotlarda ko‘rsatilgan tushumlar bilan tijorat bankidagi hisob-kitob schyotiga kelib tushgan pul mablag‘lari o‘rtasidagi nomuvofiqlik.
 
Quyidagilar o‘sha xo‘jalik yurituvchi sub'yektda takroran xronometraj o‘tkazish uchun asos bo‘ladi: xronometraj o‘tkazilgandan keyingi kunlarda tovarlar (ishlar, xizmatlar) realizatsiyasidan tushumning keskin pasayishi, shuningdek hisobotlarda ko‘rsatilgan xo‘jalik yurituvchi sub'yekt xodimlarining soni kamayishi. Tegishli dinamika soliq organlari tomonidan muntazam kuzatib boriladi. 
 
Hozir bo‘lganidek, davlat soliq xizmati organining rahbari yoxud uning o‘rinbosari qabul qilgan buyruq xronometraj o‘tkazish uchun yuridik asos bo‘ladi.
 
Xronometraj maxsus vakolatli organ (Bosh prokuratura) bilan kelishmay va tekshirishlarni ro‘yxatga olish kitobida qayd etilmay o‘tkaziladi.   
 
Xronometraj o‘tkazish tartib-taomili
 
Uni o‘tkazishning aniq muddatlarini soliq to‘lovchining ish rejimi va faoliyat turiga qarab 1 ish kunidan 5 ish kunigacha etib belgilash taklif etilmoqda.
 
Xo‘jalik yurituvchi sub'yekt naqd pul tushumiga ega bo‘lmasa, faqat xodimlar soni xronometraji o‘tkaziladi.
 
Tafovutlar topilganda xo‘jalik yurituvchi sub'yektga xronometrajda aniqlangan o‘rtacha oylik tovar aylanmasining eng kam qiymatidan kelib chiqib, oxirgi hisobot davri uchun qayta hisob-kitob qilgan holda soliqlarni hisoblashni amalga oshirish haqida talabnoma kiritiladi. Xo‘jalik yurituvchi sub'yektning faoliyati mavsumiy tusga ega bo‘lganda – o‘rtacha kunlik tushumdan hisoblab chiqarilgan eng kam o‘rtacha oylik tushumdan kelib chiqiladi. 
 
Takroriy xronometraj davomida qonunbuzarliklar aniqlansa, maxsus vakolatli organlarga soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni to‘lashdan bo‘yin tovlash dalili yuzasidan tekshiruv o‘tkazishni so‘rab iltimosnomalar kiritiladi. Soliq to‘lovchi boshqa shaxslar nomiga, boshqa manzil yoxud faoliyat turi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan NKM yoki to‘lov terminalidan foydalanganda ham shunday yo‘l tutiladi. 
 
Loyiha o‘zgartirilishi, unga qo‘shimcha kiritilishi yoki rad etilishi mumkin.