Kun.uz tahririyatiga murojaatlar kelishda davom etmoqda. Ayni vaqtda majburiy mehnat bilan bog‘liq masalalar yuzasidan murojaatlar ko‘paygan. Avvalo, majburiy mehnat nima degan savolni ko‘rib chiqamiz.
Majburiy mehnat qaysi qonunlar bilan tartibga solinadi?
Qonunda belgilangan holatlardan tashqari barcha ko‘rinishdagi mehnat qilishga majbur qilish jarayoni majburiy mehnat sifatida qaraladi. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 37-moddasida «Har bir shaxs mehnat qilish, erkin kasb tanlash, adolatli mehnat sharoitlarida ishlash va qonunda ko‘rsatilgan tartibda ishsizlikdan himoyalanish huquqiga ega»ligi belgilangan.
Shuningdek, Mehnat kodeksining 7-moddasiga binoan, biror-bir jazoni qo‘llash bilan tahdid qilish orqali (shu jumladan, mehnat intizomini saqlash vositasi tariqasida) ish bajarish tushuniladi.
Bundan tashqari, «Aholini ish bilan ta'minlash to‘g‘risida»gi qonunning 2-moddasida shunday deyiladi: «Majburiy mehnat, ya'ni biron-bir jazoni qo‘llash bilan tahdid qilish orqali ish bajarishga majburlash taqiqlanadi, qonunda belgilangan hollar bundan mustasno».
Sud hukmi bilan tayinlangan jazoni o‘tash tartibidan yoki qonunda ko‘rsatilgan boshqa hollardan tashqari majburiy mehnat taqiqlanadi. Yana harbiy yoki muqobil xizmat to‘g‘risidagi qonunlar asosida va favqulodda holat yuz bergan sharoitlarda mehnat qilish ham majburiy mehnat hisoblanmaydi.
Shuncha qonun va qonunosti hujjatlar bo‘lishiga qaramasdan joylarda noqonuniy mehnat qilishga majbur qilish holatlari uchrab turibdi. Bu holat turli ko‘rinishlarda ro‘y bermoqda.
Nega fuqarolarimiz huquqlarini talab qilishdan qo‘rqadi?
Tadbirkorlar sektor rahbarlari tomonidan tazyiqqa olinadi, u o‘z navbatida ish beruvchi sifatida ishdan haydash sharti bilan qo‘rqitib, oddiy ishchini «o‘z ixtiyori» bilan mehnat qilishga majbur qiladi, paxta yig‘im-terimiga o‘zi pul beradi yoki paxta terimi uchun ulardan ma'lum bir miqdorda pul yig‘adi, bozorlarda nazoratchilar tomonidan sotuvchilardan joyini olib qo‘yish bilan qo‘rqitib majburiy mehnat uchun pul yig‘iladi, maktab, kollejlarda o‘qituvchi va o‘quvchilardan yig‘iladigan majburiy yig‘imlar, talabalarni paxtaga chiqarish holatlari va hokazolar.
Murojaatlarni o‘rganish uchun ba'zan o‘zimiz chiqamiz, ba'zan tegishli tashkilotlardan nazoratga olishni so‘raymiz. Shunday vaqtlarda murojaatchilarning aksariyati o‘zi bergan ma'lumotga izoh berishdan qo‘rqishadi. Andishalilik, uyatchanlik va ozroq qo‘rqoqlik sabab muammoni yoritishga kelganda ko‘p hollarda chekinamiz. Misol uchun, tumanlardagi sektor rahbarlari tomonidan majburiy mehnatga jalb qilinayotgan tadbirkorlarni olaylik.
