O‘zil Xitoydagi uyg‘urlarga munosabatni qoraladi. «Arsenal» o‘zini chetga oldi

Uyg‘urlar ko‘p yillar Xitoydan mustaqil bo‘lish uchun kurashishgan. Qayta tarbiyalash lagerlari tuzish tashabbusi XXR raisi Si Jinpinga tegishli hisoblanadi: u 2014 yilda mintaqaga ilk tashrifini amalga oshirgan chog‘da uyg‘ur ayirmachilari ikkita bombani harakatga keltirishgan va 119 nafar kishi halok bo‘lgandi.

Iyul oyida BMT kengashida 22 mamlakat uyg‘urlarning qatag‘on qilinishi qoralangan noma imzolandi. Bir kun o‘tib Xitoy hukumati javob xati bilan chiqish qildi. «Terrorizm va ekstremizm bilan bog‘liq jiddiy muammolarga to‘qnash kelgan Xitoy Shinjonda radikalizm darajasi kamayishiga erishish chorasi sifatida professional ta'lim va o‘qitish markazlari tuzishga qaror qildi», deyiladi maktubda.

Unda shuningdek, «Xitoyning inson huquqlari himoyasi sohasidagi ulkan yutuqlari» keltirib o‘tilgan. Bu nomani 37 davlat, shu jumladan Rossiya, Belarus, Shimoliy Koreya, Saudiya Arabistoni, Suriya, Venesuela va Kuba kabi davlatlar imzoladi.

«Arsenal» bu bayonot – O‘zilning shaxsiy fikri ekani haqida bayonot berdi

London klubi bu masalada betarafligini ochiq bayon etdi. «Arsenal» Weibo ijtimoiy tarmog‘ida (Xitoyning ichki ijtimoiy tarmog‘i, 500 milliondan ortiq foydalanuvchi bor) maxsus bayonot berdi

«Biz Mesut O‘zilning so‘zlari bilan bog‘liq vaziyatni aniqlashtirishimiz kerak. Mesut nima yozgan bo‘lsa – bu uning shaxsiy fikri. «Arsenal» sport tashkiloti sifatida hech qachon siyosiy masalalarga aralashmaydi».

Klub nega bunday qildi? Albatta bu tezkor javob bejiz emas – «Arsenal»ning Xitoyda jiddiy biznes manfaatlari bor, London klubi bir futbolchisining e'tiqodi tufayli bu manfaatlardan voz kecha olmaydi. Klubning Weibo ijtimoiy tarmog‘idagi sahifasida 5 mln nafardan ortiq a'zo bor, XXRda «Arsenal»ning alohida ofisi ham mavjud, bu yerda klubning fast-fud tarmog‘ini ochish rejalashtirilgan. «Arsenal» ko‘pincha yozgi turnesini Osiyoda o‘tkazadi.

Xitoyliklar bilan hisoblashmaslik qanday oqibatlarga olib kelishi mumkinligini kuzda NBA boshdan kechirgandi. O‘shanda Xitoyda mashhur bo‘lgan jamoalardan biri «Hyuston Rokets» bosh menejyeri Deril Mori tvitterda Hongkongda Xitoyga qarshi norozilik aksiyalarini qo‘llab-quvvatlab qo‘ygan va uning ehtiyotsizligi yomon oqibatlarga olib kelgandi.

Xitoy bundan qattiq ranjigan, Deril Mori o‘z tvitini o‘chirgan, klub rahbariyati undan yuz o‘girgan, lekin NBA izoh tayyorlashga ko‘p vaqt sarflab yuborgan, bu vaqt ichida liganing xitoylik hamkorlari hamkorlikni to‘xtatishgandi. Natija – 4 mlrd dollar yo‘qotildi.

O‘zilning Xitoy uchun og‘riqli mavzudagi chiqishi hozircha katta rezonans keltirib chiqarmadi. Balki bu «Arsenal» o‘z vaqtida harakat qilib, ehtiyotkorlik ko‘rsatganidadir.

Aftidan, O‘zilning chiqishi Erdo‘g‘anga murojaatdir

So‘nggi vaqtlarda Mesut O‘zil kutilmaganda siyosatga yaqinlashdi. Uning Turkiya prezidenti Rajab Erdo‘g‘an bilan suratga tushishi Germaniyada juda ko‘p muhokamalarga sabab bo‘ldi: futbolchini siyosatchilar ham, Erdo‘g‘anning siyosati tufayli Turkiyaga ketgan turk muhojirlari ham qoralashdi.

Erdo‘g‘an hatto O‘zilning to‘yida ishtirok etdi – prezident futbolchiga kuyovjo‘ralik qildi.

Keyin O‘zil 2018 yilgi jahon chempionatidan keyin yana bir zarbaga yo‘liqdi – ko‘pchilik terma jamoa turnirni guruh bosqichidayoq tark etishida uni aybladi. Futbolchi esa terma jamoadagi faoliyatini yakunlashga qaror qildi.

Balki, O‘zil Turkiya uyg‘urlar himoyasiga qo‘shilmagani va bu bo‘yicha BMT inson huquqlari kengashining birorta maktubini imzolamagani uchun norozidir. Erdo‘g‘an iqtisodiy manfaatlar (Xitoy sanksiyalar qo‘llashi mumkin) va xalq noroziligi (turklar uyg‘urlarni musulmon birodarlar deb hisoblashadi) o‘rtasida balansni ushlashga intilmoqda. Lekin Turkiya TIV Xitoydagi «qayta tayyorlash lagerlari» haqidagi xabar rasman tasdiqlanishiga munosabati bunday bo‘lgan: «Bu yangilik – butun insoniyat uchun sharmandalikdir».

Hozir Turkiyada 35 ming uyg‘ur yashaydi, ammo so‘nggi yillarda ularning viza muddati uzaytirilishi bo‘yicha qiyinchiliklarga uchramoqda.