Koronavirus tarqalishi: Xitoyliklar niqoblar sotib olishmoqda, ammo ular infeksiyadan saqlanishga yordam bera oladimi?

Bu, ayniqsa, yangi koronavirus keng tarqalgan Xitoyda sezilmoqda. Xitoyning ba'zi shaharlarida, shu jumladan Shanxayda niqoblarga shu qadar katta talab yuzaga keldiki, yetishmovchilik kuzatila boshladi.

Bundan tashqari, xitoyliklar niqoblarni havo ifloslanishidan himoya sifatida ham kiyishadi. 

Maskalar to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqa orqali yuqtiriladigan viruslardan himoya qilishi mumkinligi haqida dalillar mavjud bo‘lsa-da, shifokorlar uning havo tomchilari orqali tarqaladigan viruslardan asrash qobiliyatiga juda shubha bilan qarashadi. 

Jarrohlik niqoblari birinchi marta XVIII asrning oxirlarida kasalxonalarda qo‘llana boshlangan, ammo 1919 yilda 50 milliondan ortiq odamning hayotiga zomin bo‘lgan ispanka (gripp kasalining og‘ir turi) avj olganidan keyin odamlar undan keng ko‘lamda foydalana boshladi. 

«Oddiy jarrohlik niqoblari insonlarni havo tomchilari orqali yuqadigan virus yoki bakteriyalardan himoya qilishning samarali vositasi bo‘la olmaydi», – deydi London Universiteti qoshidagi Sent-Jorj kasalxonasi doktori Devid Karrington. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu turdagi maskalar maxsus filtrga ega emas, yuzga mahkam o‘rnashmaydi va ko‘zlarni himoyasiz qoldiradi.

Shunga qaramay, ular havo-tomchi va maishiy aloqa orqali infeksiya yuqtirish xavfini kamaytiradi.

2016 yil Avstraliyaning Yangi Janubiy Uels shtatida o‘tkazilgan tadqiqotga ko‘ra, odam soatiga o‘rtacha 23 marta yuziga teginadi.

«Kasalxona sharoitida o‘tkazilgan puxta tibbiy tekshiruvlardan birida tibbiyot niqobi virusli infeksiyadan professional respirator sifatida himoya qilishda juda samarali bo‘ldi», – deb ta'kidlaydi Nottingem universitetining molekulyar virusologiya professori Jonatan Boll.

Respiratorlar maxsus havo filtri bilan jihozlangan va havodagi xavfli zarralardan himoya qilishga maxsus mo‘ljallangan. 

«Ammo aholi uchun niqoblarning samaradorligi haqida gap ketganda, statistik ma'lumotlar unchalik ishonchli emas, chunki uzoq vaqt davomida niqobda bo‘lish juda qiyin», – deydi professor Boll. 

«Oddiy gigiyena qoidalariga amal qilish» samaraliroq ekanligiga Belfastdagi Kvins universiteti eksperimental tibbiyot instituti doktori Konnor Bemford ham qo‘shiladi.

«Agar siz aksirish paytida burun va og‘zingizni yopsangiz, qo‘llaringizni yuvsangiz, yuvilmagan qo‘llaringizni og‘zingizga yopmasangiz, unda nafas olish yo‘llari virusini yuqtirish ehtimoli kamayadi», – deb ta'kidlaydi u. 

Tibbiyot xodimlari o‘zingizni infeksiyadan qanday himoya qilish bo‘yicha bir necha maslahatlarni beradi: 

• Qo‘lingizni muntazam ravishda sovun va iliq suv bilan yuving;
• Iloji boricha ko‘z va burningizga tegmaslikka harakat qiling;
• Sog‘lom turmush tarzi va jismoniy mashqlar bilan shug‘ullaning.

«Jarrohlik niqobi foydali bo‘lishi mumkinligi haqida tasavvurga ega bo‘lishiga qaramay, uning shifoxonalardan tashqarida foydasi haqida juda kam ma'lumotlar mavjud», – deydi Public Health England tashkiloti vakili doktor Jyeyk Danning.

Uning so‘zlariga ko‘ra, niqobdan maksimal darajada foyda olish uchun uni to‘g‘ri kiyish, tez-tez yangilash va xavfsiz tarzda chiqarib tashlash kerak. «Umuman olganda, odamlar niqoblarga emas, balki shaxsiy gigiyenaga ko‘proq e'tibor berishlari zarur, boshlanishiga qo‘llarni tez-tez yuvib turish muhim», deydi mutaxassis.