O‘zbekistonda yil boshidan beri salkam 1964 kishi yo‘l-transport hodisalari qurboni bo‘ldi. Kattagina qishloq, o‘rtacha aholi punkti to‘lig‘icha qirilib ketganiga teng bu. Yana deyarli hammasi sog‘lom, o‘limni tasavvur ham qilmay ko‘chaga chiqqan insonlar ekanligi aniq. Eng dahshatlisi – ularning aksariyati bolalar, ota-onaning qalbida abadiy og‘riqqa aylangan farishtalar.
Har yili noyabr oyining uchinchi yakshanbasi «Butunjahon yo‘l-transport hodisalari qurbonlarini xotirlash kuni» sifatida nishonlanadi. Vaziyat o‘ta jiddiyligidan shunday alohida sana ham qayd etilgan.
Kuni kecha bu sana O‘zbekistonda ham ilk bor eslab o‘tildi, o‘tganlar yodga olindi.
Bizda hozir paradoksal vaziyat yuzaga kelgan:
1. Haydovchilarning bir-biriga hurmati borgan sari kamayayotgan;
2. Piyodalar hatto piyodalar yo‘lagida ham qo‘rqib, ko‘zlari olazarak bo‘lib, yugurib o‘tadigan;
3. Rulni boshqargan odam borki asabiy, faqat o‘zi aqlli, qolgan barcha ahmoq hisoblanadigan;
4. Tezlik faqat radar bor joyda tushiriladigan (haydovchilarning aksariyati “antiradar” moslamasi bilan jihozlanib olishgani bunga yaqqol misol);
5. Umuman, «GAI»ga tushmaslik uchungina qoida buzilmaydigan davlatga aylanib qoldik.
Avtomobilini ajal quroliga aylanib uchirayotganlarning hech biri kimnidir urib ketgani va hayotiga zomin bo‘lgani uchun jiddiy jazoga tortilmaydi. Qonuniy izoh bitta – qasddan sodir etilgan qotillik emas. O‘zbekona odamgarchilik ham bor – «Odam o‘ldiraman deb ko‘chaga chiqmagan-ku?!».
Lekin qachongacha kattalarning aybi uchun bolalar, ulovlilar uchun piyodalar, qoidaga rioya qilib ketayotgan haydovchi «prava»ni sotib olgan va oshnasidan haydashni o‘rgangan «sho‘pir» uchun o‘z jonini qurbon qilib javob berishi kerak?
Ahvolimiz shundayki, na qoloq davlatlar singari izdan chiqib ketayotgan vaziyatni tan olamiz, na rivojlangan davlatlar kabi o‘limlar sonini kamaytirish va hatto butunlay yo‘qqa chiqarishga intilamiz. Doimiy bahonamiz tayin – «Avtomobillar kun sayin ko‘payib bormoqda, haydovchilik madaniyatimiz past, infratuzilmalar ustida ishlashimiz kerak...».
Shaharlarni to‘la-to‘kis avtomobillar ixtiyoriga topshirib bo‘ldik. Na piyoda uchun imkoniyat qoldirdik, na jamoat transporti uchun. Butun jahon kengaytirib borayotgan velosiped yo‘laklari haqidagi loyihalarimiz esa gapdan nariga o‘tmadi, bajarilgani ham shu darajada no‘noqki, hech kim undan foydalanmaydi.
