«Denatsifikatsiya Kiyevda emas, Moskvada bölişi kerak». Isroil Lavrovning Hitler va yahudiylar haqidagi bayonotidan ğazabda
|23:36 / 03.05.202261 35013 min
Isroildagi yetakçi naşrlar Rossiya taşqi işlar vaziri Sergey Lavrovni Italiya telekompaniyasiga bergan intervyusida yahudiylar va Hitler haqidagi öylovsiz aytgan sözlari uçun qattiq tanqid qilmoqda. Jerusalem Post naşridagi maqolada aytilişiça, şu vaqtgaça Ukrainadagi uruş borasida betaraflik saqlaşga urinib kelgan Isroil Lavrovning sözlaridan keyin bunday qila olmaydi.
«Isroil oçiqçasiga Vladimir Putinga qarşi turişdan manfaatdor bölmasa-da, Putinning Ukrainadagi uruşiga qarşi demokratik Ğarb va «erkin dunyo» tomonida turişdan xuddi şu darajada manfaatdor», deya yozadi gazeta öz tahlilida.
Jerusalem Post Rossiya TIVning Isroil göyoki Ukrainadagi neonatsistlarni qöllab-quvvatlaşi töğrisidagi bayonotiga ham e’tibor qaratgan.
Gazeta Isroil boş vazirining Lavrovning sözlariga bildirgan reaksiyasi va Rossiya elçisi Isroil TIVga çaqirtirilgani Isroil bu uruşda bundan buyon betaraf pozitsiya egallamasligi va Ukrainani qöllab-quvvatlay boşlaşi haqida signal ekanini qayd etgan.
Haaretz gazetasi Lavrov Hitler töğrisidagi «antiqa bayonoti» bilan Rossiyaning tajovuzini oqlaş uçun behuda uringanini yozgan va Amerika yahudiylari qömitasi munosabatidan iqtibos keltirgan: «Biz bir neça bor denatsifikatsiya zarurati haqida aytganmiz - Kiyevda emas, Moskvada».
Gazeta Isroil soğliqni saqlaş vaziri va «Merets» partiyasi yetakçisi Nitsan Xorovitsdan ham iqtibos keltiradi: «Ukrainada neonatsistik rejim yöq. Zelenskiy - natsist emas. Ha, Isroil Rossiyaning beşafqat bosqini qarşisida Ukrainaning mustaqilligi va hududiy yaxlitligini yoqlaydi».
«Keçirib bölmas sözlar»
Rossiya TIV rahbari Sergey Lavrov Italiyaning Mediaset telekompaniyasiga bergan intervyusi diplomatik mojaro keltirib çiqardi. Prezident Volodimir Zelenskiyning özi yahudiy bölgani holda qanday qilib Ukrainani «natsifikatsiya»da ayblaş mumkinligi haqidagi savolga javoban rossiyalik vazir Adolf Hitlerda ham «yahudiy qoni» bölgani, qolaversa «eng aşaddiy antisemitlar» qoidaga köra yahudiylar bölişi haqida aytdi.
Lavrovning bayonoti noroziliklar tölqinini uyğotdi - butun dunyodagi yahudiylarning taşkilotlarida va Isroil hukumati vakillari orasida.
Isroil boş vaziri Naftali Bennet Rossiya TIV rahbarini yolğonçilikda aybladi va Holokost fojiasidan siyosiy maqsadlarda foydalanişga yöl qöyib bölmasligini ma’lum qildi.
Rossiya elçisi Isroil TIVga izoh beriş uçun çaqirildi, isroilliklar taşqi işlar vaziri Yair Lapid Lavrovning bayonotini «keçirib bölmas sözlar» deb atadi.
rossiyalik vazirning sözlari Isroil va Rossiya munosabatlari uçun öziga xos sinovga aylanişi mumkin.
Lavrov nimalar dedi?
Sergey Lavrov Mediaset naşriga (Italiyadagi Silvio Berluskoni asos solgan eng yirik mediakonglomerat) bergan intervyu 1 may kuni keçqurun e’lon qilindi - uning töliq rasşifrovkasi Rossiya TIV saytiga joylaştirilgan.
Unga köra, vazir savollardan biriga javob berarkan, Ukraina hududida «militaristlar va natsistlar» «gullab-yaşnayotgani» haqida aytadi.
Bunday ritorika Rossiya rahbariyati uçun yangilik emas - Rossiya prezidenti Vladimir Putin Ukrainaga bostirib kiriş sabablaridan biri sifatida uşbu mamlakatni «denatsifikatsiya» qiliş zaruratini keltirgan.
Lavrovdan intervyu olgan Mediaset jurnalisti bu borada bahslaşadi. «Bu sizning nuqtayi nazaringiz, Volodimir Zelenskiy esa butunlay boşqaça gapiradi. U denatsifikatsiyani ma’nosiz deb ataydi. Axir u yahudiy. Natsistlar, «Azov»çilar - ular kamçilik», - degan u Lavrovga.
Bunga Rossiya TIV rahbari qanday javob qaytardi? Birinçidan, uning fikriça, «Azov» va «Aydar» kabi bölinmalarning asir tuşgan a’zolarining tanalarida svastika va natsistik batalonlar ramzi hisoblangan tatiurovkalar borligi Ukrainada natsizm mavjudligidan darak beradi.
Zelenskiy ham yahudiyligi haqidagi argumentni esa Lavrov işonarli emas deb hisoblaydi.
«Adaşayotgan bölişim mumkin, lekin Hitlerda ham yahudiy qoni bölgan. Bu mutlaqo heç narsani anglatmaydi. Dono yahudiy xalqi aytadiki, eng aşaddiy antisemitlar, odatda, yahudiylardir. Bizda esa «har oilaning öz ahmoq a’zosi bor» deyişadi», degan u.
Lavrovning sözlari qanday reaksiya keltirib çiqardi?
Lavrovning Hitler yahudiy bölişi mumkinligi haqidagi gapi mojaro keltirib çiqardi. Bunga eng keskin reaksiyalarni Isroildagilar bildirişdi.
«Rossiya taşqi işlar vaziri bayonotiga öta jiddiylik bilan yondaşaman. Uning sözlari haqiqatga töğri kelmaydi, uning aytilişi notöğri. Bunday yolğonlardan maqsad yahudiylarga qarşi sodir etilgan tarixdagi eng jirkanç jinoyatlarda ularning özlarini aybdor qiliş va bu orqali Isroilning duşmanlarini javobgarlikdan ozod etiş hisoblanadi», degan Isroil hukumati rahbari.
«Yahudiy xalqi Holokostidan siyosiy instrument sifatida foydalanişni darhol bas qiliş zarur», deya qayd etgan boş vazir.
«Rossiya taşqi işlar vaziri Lavrovning ta’kidi keçirib bölmaydigan va kişini ğazablantiradigan bölişdan taşqari, öta qöpol tarixiy xatodir. Yahudiylar Holokost çoğida özlarini özlari öldirişmagan. Yahudiylarga nisbatan irqçilikning eng quyi darajasi – yahudiylarning özini antisemitizmda ayblaşdir», dedi 2 may tongida Isroil taşqi işlar vaziri Yair Lapid.
Isroil TIVga rossiyaliklar elçisi Anatoliy Viktorov «tuşuntiriş suhbati» uçun çaqirilgan. Lapid bu «oddiy suhbat» bölmasligini ta’kidlagan.
Isroil TIV rahbari örinbosari Idan Roll tvitterida Lavrovning çiqişini «antisemitizmning yangi tubi» deb atab, Rossiya hokimiyati uruş boşlanganidan buyon Holokost tarixi böyiça muntazam iltifotsizlikka yöl qöyayotganini qöşimça qildi.
Isroil aloqa vaziri Yoaz Hendel ham Isroil mudofaa armiyasi radiosiga bergan intervyusida Lavrovning sözlarini noxolis bölganini qayd etdi: «Şunçaki tarixiy aniqlik uçun: Hitlerda yahudiylar qoni bölgani haqidagi gaplar tarixçilar tomonidan inkor etilgan - Ukrainada sodir bölayotgan voqealar esa kişini ğazabga soladi».
Hendel Isroilda ötgan haftada Holokost qurbonlarini xotirlaş kuni bölib ötganini eslatgan. Holokost çoğida natsistlar va ularning hamtovoqlari Germaniya nazoratiga ötgan hududlarda 6 mln atrofidagi yahudiylarni öldirişgan.
Isroilning diaspora işlari böyiça vaziri Naxman Şay Lavrovni zudlik bilan öz sözlarini qaytarib olişga çaqirgan. «Hitlerda yahudiylar qoni bölmagan, bu bema’ni yolğonni takrorlaş tarixda yahudiylarga qarşi sodir etilgan eng yomon jinoyatlar uçun javobgarlikni yahudiylarning öziga yuklaydi. Yahudiylarga qarşi jinoyatlarda yahudiylarni ayblaş mohiyatan antisemitizm hisoblanadi», degan u.
Naftali Bennet 27 aprel kuni Quddusda Holokost memorialida çiqiş qilmoqda. Foto: Getty Images
Isroil jamoat xavfsizligi vaziri Omer Bar-Lev Lavrovning sözlari natsistlar tomonidan öldirilganlar «xotirasini oyoqosti qilişi» va bu kabi yolğonga asoslangan bayonotlar butun dunyo böylab antisemitizm tölqinini keltirib çiqarişi mumkinligini qayd etdi.
Uning örinbosari Yair Golan ham Lavrovning sözlarini yolğon deb atadi. «Bu Rossiya hokimiyati aslida qanday ekanligini aks ettiradi: u — öz uyida raqiblarini yöq qiluvçi, özga davlatga bostirib kirib, uni natsizmni uyğotişda yolğondan ayblovçi şafqatsiz hukumat...», degan Golan.
Lavrovning intervyusiga Quddusdagi «Yad va-Şem» muzeyida ham munosabat bildirildi, Holokost memoriali raisi Dani Dayan Lavrov «qurbonlarni jinoyatçiga aylantirayotgani»ni aytib, bayonotni asossiz deb atadi. «Umuman ukrainaliklarni, xususan prezident Zelenskiyni natsist deb ataş ham jiddiylikda undan kam emas. Bu tarixni töliq soxtalaştiriş va natsizm qurbonlarini haqorat qilişdir», degan Dayan.
Isroil va Rossiya munosabatlari uçun sinov
Bu sönggi ikki oyda «Yad va-Şem» tomonidan Rossiyaning harakatlari qoralanişi bilan boğliq ikkinçi holatdir. Mart oyi boşida memorial rahbariyati Kiyevdagi Babi Yar atrofi rossiyalik harbiylar tomonidan öqqa tutilişini qoralagandi - öşanda bu hujum nişoni uşbu hududda joylaşgan teleminora bölgani aytilgandi.
Aynan Babi Yarda natsistlar Ikkinçi jahon uruşi vaqtida tinç aholi vakillarini ommaviy qatl etgan - asosan yahudiylar otilgan. Bu yerda 1941 yil avgustining sönggi ikki kunida 33 mingdan ortiq kişi öldirilgan.
Yetakçi tarixçilar va Holokost memoriali rahbarlari Rossiyaning Ukrainaga bosqinini qoralab, Moskvaning bu mamlakatni «denatsifikatsiya» qiliş zarurati haqidagi ritorikasini natsizm qurbonlari va unga qarşi kuraşganlar, jumladan Qizil armiya askarlari xotirasi uçun haqorat ekanini aytgan.
Rossiyalik harbiylar zarbalaridan jabrlangan Drobitskiy Yardagi Holokost memoriali. Xarkov atrofi, 2022 yil 27 mart.
SERGEY BOBOK/AFP VIA GETTY IMAGES
Isroil boş vaziri Naftali Bennet bu harbiy mojaroni hal etişda öz vositaçiligini taklif etgan. Ukraina hukumti Isroilni Ukraina xavfsizlik kafolati uçun potensial garant davlatlardan biri sifatida körayotganini bildirgan - Istanbuldagi muzokaralardan keyin hozirgaça bunday kafolatni imzolaş masalasi muhokama etilmoqda.
Bundan taşqari, Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy mart oyi örtalarida Quddusni uning Vladimir Putin bilan uçraşuvini ötkaziş mumkin bölgan joy deb atagandi.
BBC’ning Quddusdagi korrespondenti Jon Donnisonning qayd etişiça, Isroil hukumati Vladimir Putin bilan munosabatlarda yetarliça qat’iyatlik körsatmayotgani uçun köp bor tanqidga uçragan. Sergey Lavrovning sözlari esa Isroilning Rossiya bilan munosabatlari mustahkamligini sinovdan ötkaziş vazifasini ötaşi mumkin.
Lavrov nega Hitler yahudiy bölişi mumkin deb aytişga qaror qildi?
Natsistlar partiyasi yetakçisi Adolf Hitlerda yahudiylar qoni bölgan bölişi mumkinligi töğrisidagi nazariyalar önlab yillar mobaynida muhokama qilib kelingan. Bu gapning asosiy manbasi - Hitlerning bobosi (bu odam kim bölgani haqida işonçli ma’lumot yöq) ota tomondan yahudiylarga mansub bölişi mumkinligi haqidagi tasdiqlanmagan ma’lumotdir.
Bunday ma’lumot dastlab Hitlerning işonçli kişilaridan biri bölgan, Ikkinçi jahon uruşi vaqtida işğol etilgan Polşa general-gubernatorligiga tayinlangan Hans Frankning memuarlarida tilga olingan. Uning xotiralari 1953 yilda - Frank Nyurnberg tribunali hukmiga köra qatl etilganidan yetti yil ötib naşr qilingan.
Frankning memuarlarida 1930 yilda Hitlerning bobosi Avstriyaning Grats şahrida yaşagan yahudiy bölgani aniqlangani da’vo qilinadi. Bu göyoki Hitlerning buvisi Mariya Anna Şiklgruberning özi uyida işlagan, kelib çiqişiga köra yahudiy bölgan Frankenberger familiyali odam bilan yozişmalarida körsatilgan. Maktubga köra, Şiklgruber xöjayinning 19 yoşli öğlidan homilador bölib qolgan.
Bundan taşqari, Frank Hitlerning jiyani göyoki fyurerni şantaj qilgani va unda yahudiylar qoni borligi haqidagi ma’lumotni tarqatiş bilan tahdid qilgani haqida ham yozadi.
Focus jurnali batafsil yozişiça, Hitlerning biografiyasini örgangan tarixçilar doimo Frankning gaplarini şubha ostiga olişgan. Birinçidan, u asoslangan yozişma arxivlardan topilmagan. Ikkinçidan, uning memuarlarida juda köplab noaniqliklar mavjud va bu uning barça işlarini şubha ostiga qöyadi. Va uçinçidan, Hitlerning buvisi yozişmalari bölib ötgan deb hisoblangan 1836 yilda Grats şahrida katta ehtimol bilan birorta yahudiy yaşamagan.
Sönggi tezisning özi amerikalik olim, psixiatr Leonard Saks tomonidan şubha ostiga olinadi, u 1850 yilda Gratsda yahudiylarning kiçik diasporasi vujudga kelganiga oid dalillar aniqlagan.
Şu bilan birga natsizmni tadqiq qilgan britaniyalik maşhur tarixçi Riçard Evans The Times of Israel naşriga bergan intervyusida aytişiça, Gratsda XIX asrning 30-yillaridayoq yahudiylar diasporasi bölgan deb hisoblansa ham, Hitler ularga qon riştalari bilan boğlangan deyiş uçun dalil yöq.
Tarixçining sözlariga köra, hatto Gratsda Frankenberger familiyali yahudiylar oilasi yaşagani borasida ham dalil yöq. «Hitlerning otasi yoki ota tomondan buvisining yozişmalariga mansub bölgan birorta parça topilmagan. Şuningdek Hitlerning qarindoşi uning kelib çiqişini bilgani va uni şantaj qilganiga oid dalillar ham yöq», degan Evans.
Şu intervyuda Evans Hitlerning kelib çiqişi borasidagi bahs-munozaralar «ayrimlar uçun unda kuçli va mudhiş antisemistik qaraşlari paydo bölişi sababini tuşunarsizligi va buni şaxsiy motivlar tufayli bölgan deb öylaşlari» sababli olib borilişi haqida aytib ötgan.
