– Nega aynan hozir konstitutsiyaga yangi “qon” kiritish, uni isloh qilishga ehtiyoj tug‘ildi. Nima deb o‘ylaysiz?
– Sho‘ro davrida ham konstitutsiyamiz bor edi, lekin mustaqillikka erishganimizdan so‘ng yangi konstitutsiyani ishlab chiqishga majbur bo‘lganmiz. Sababi SSSRdan ajralganimizdan so‘ng bir kun ichida hamma qonunlarimiz yo‘qqa chiqdi. Milliy qonunchiligimizni qabul qilishimiz uchun esa asosiy qonun kerak bo‘lardi.
Dunyoda konstitutsiyaning modeli yo‘q. Mamlakat asosiy qonuni mana shunaqa bo‘lishi kerak degan tushuncha yo‘q. Shuning uchun O‘zbekiston konstitutsiyasini ishlab chiqishda ancha qiynalganmiz. Olimlar, mutaxassislar, parlamentimiz vakillari ancha qiyinchiliklarga duch kelishgan. Shunga qaramay bu vazifa bajarildi, ya’ni konstitutsiya yozildi, uni qabul qilganimizga ham 30 yil bo‘ldi. Bu davrda amaldagi asosiy qonunimiz o‘z vazifasini bajarib berdi, deb hisoblayman.
Mustaqillikdan keyingi 30 yil ichida O‘zbekiston bir joyda turgani yo‘q. Iqtisodiyotimizda o‘zgarishlar bo‘ldi, odamlarimiz o‘zgaryapti, siyosatimiz boshqa bo‘lyapti. Konstitutsiyaviy komissiya a’zosi sifatida shuni aytmoqchimanki, asosiy qonunimizga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish bo‘yicha 60 mingdan ziyod taklif kelib tushdi. Ularning orasida har xil takliflar bor. Ayrimlar tushunmasdan o‘zining shaxsiy masalasi bo‘yicha murojaat qilgan holatlar ham bor.
Shunaqa takliflar ham keldiki, oddiy fuqarolarimizdan mana shunday takliflar chiqqanini ko‘rib o‘zimiz ham hayron qoldik. Umuman olganda xalqimiz bu safar juda faol bo‘lganini alohida ta’kidlab o‘tishim kerak. Bundan juda xursand bo‘ldim. Bu – aholimizning huquqiy ongi va madaniyati ancha yuksalganining belgisi.
Mirzayusuf Rustamboyev, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan yurist, yu.f.d, professor
Shu o‘rinda ta’kidlab o‘tish kerakki, konstitutsiya dogma emas. U tirik qonun desam ham bo‘ladi, u albatta o‘zgarib turishi kerak. U eskiradi ham, shuning uchun ham konstitutsiya zamonga qarab, islohotlarimizga qarab o‘zgarib turishi kerak. Ya’ni yangi “qon” kiritib turish kerak.
Masalan, biz 1992 yili konstitutsiyani qabul qilganimizdan keyin o‘sha hujjat asosida boshqa qonunlarni ham qabul qilganmiz. Jumladan, Jinoyat kodeksini. SSSR vaqtidagi Jinoyat kodeksida chayqovchilik, ya’ni olib sotarlik uchun javobgarlik belgilangandi va bunday jinoyatni sodir etishda aybli deb topilganlar 15 yilgacha ozodlikdan mahrum qilinardi. Vaholanki, bu biznes, bu savdo. Jamiyatga buning qanday xavfi bor edi?
