Özbekistondagi uylar narxi nega keskin qimmatlaşyapti?

Uçinçidan, örta sinf – uy-joyga nisbatan talab hosil qiladigan eng katta qatlam. Bu toifadagi odamlar salmoğining nisbatan oşişi va yillar davomida oğriqli muammo bölgan, uzluksiz tanqidlarga uçragan “propiska” tizimining bekor qilinişi sababli boşqa hududlardagi fuqarolarning Toşkent şahri yoki viloyatida işlaşi va köçmas mulk xarid qilişi uçun imkoniyat va rağbat paydo böldi.

Bundan taşqari yana bir qança jihatlar yaqin istiqbolda uy-joy narxlarining yanada qimmatlaşişiga ta’sir körsatişi mumkin. Hukumatning tegişli qarori bilan fuqarolarning öziga tegişli yerlarni xususiylaştiriş tartibi tasdiqlandi, ya’ni bundan keyingi davrda yerning bozor narxi şakllanadi. Bu esa yer narxining juda yuqori sur’atda qimmatlaşişiga olib kelmoqda. Öz navbatida, tannarxning oşişi kvartiralar bahosiga ham ta’sir ötkazadi.

Şuningdek, prezident qarori bilan 2022 yil 1 noyabrdan “korobka” holatidagi uy-joylar uçun ipoteka kreditlari hamda subsidiya ajratişga ruxsat beriladi. Bu ham bozordagi mavjud talabni yanada oşirişi mumkin.

Xavfsiz aktiv sifatida köçmas mulkka bölgan talabning ösib borayotgani geosiyosiy beqarorlik fonida devalvatsiya kutilmalarining ortişi, ikki xonali inflatsiya ham uy-joy narxlariga bosim ötkazişda davom etişi mumkin.

Qöşni davlatlarda narxlar qanday?

Joriy yilning iyul holatiga köra, Markaziy Osiyo mamlakatlari poytaxtlarida 1 kv metr köçmas mulk narxi quyidagiça:

• Aşxobodda – 2867 dollardan 3055 dollargaça;
• Ostonada – 835 dollardan 1100 dollargaça;
• Bişkekda – 830 dollardan 900 dollargaça;
• Toşkentda – 825 dollardan 900 dollargaça;
• Duşanbeda – 405 dollardan 650 dollargaça.

Ijara narxlari

Uy-joy xarid qiliş narxlarining qimmatlaşayotgani ortidan Toşkent şahrida uy-joy ijarasi bozori ösyapti. Bir tomondan, poytaxtga kirib kelayotgan xorijliklar va mamlakat fuqarolarining soni sezilarli darajada ortib borayotgan bölsa, boşqa tomondan tobora köplab uy egalari köçmas mulkni ijaraga beriş bilan şuğullanişni boşladi. Ijara biznesining daromadliligi (rental yields – uyni ijaraga beriş orqali bir yilda olinadigan daromad) Toşkent şahri uçun 10 foizni taşkil etadi, ya’ni sotib olingan xonadon 10 yilda öz qiymatini taqdim etadi. Taqqoslaş uçun, bu raqam Ruminiyada 6 foizga, Polşada 5 foizga, Germaniyada 3 foizga, Turkiyada esa 2 foizga teng.

PMTI ekspertlarining iyul-avgust oyidagi tahlillariga köra, Toşkentda örtaça ijara narxi 339 dollarga teng.

Rasmiy maoşlari oşkor qilinadigan budjet xodimlari misolida daromadlar va ijara narxlarini taqqoslab köramiz:

Yoş oila boşliği şifokor, ayoli öqituvçi, bir nafar yoş bolasi bor. Er taxminan 2,4 mln söm (soğliqni saqlaş sohasidagi örtaça iş haqi), ayoli esa 2,5 mln söm maoş olişadi. Agar ular minimal bahodagi budjet variantida ijarada yaşasalar ham oila daromadining taxminan 75 foizi ijaraga sarflanişi zarurligi ayon böladi. Qolgan qismi rözğorga yetadimi-yöqmi, javob kundek ravşan.

Hozirda Özbekistonga Rossiya va Ukrainadan juda köpçilik vaqtinça (balki doimiy) yaşaş uçun kelmoqda. Ularning aksariyati ijaraga xonadonlar olişi ijara sektorida jiddiy ösişni va taqçillikni yuzaga keltirdi. Şuningdek, balki ijara qimmatligidan, balki kelgusi rejalarni Özbekiston bilan boğlaş tufayli köçmas mulk sotib olayotganlari ham bor. Bu ham balki vaqtinça, balki davomli talabni hosil qilib turibdi va narxlarning oşişiga ta’sir qilmoqda. Yil boşidan buyon Rossiyadan çiqib ketganlar tomonidan Ozarboyjon, Armaniston, Gruziya, Qozoğiston va Özbekistonda köçmas mulk sotib oliş yoki ijaraga oliş böyiça sörovlar soni ötgan yilga nisbatan 2,2 barobar oşgan.

Xulosa

Toşkentda uy-joy va ijara narxlari aholi daromadlariga nisbatan sezilarli qimmat. Örtaça xonadon sotib oliş uçun aholi jon boşiga töğri keladigan YaIMning 50 barobari miqdorida pul sarflaş kerak. Ammo ayni holatda bozor qoidalarini buzib, kvartiralarning narxini sun’iy tuşirişga uriniş ham salbiy ta’sir qilişi mumkin. Bunda, uy-joy qurilişi bozoridan samaradorlik, ya’ni foyda oliş niyatidagi öyinçilar çiqib ketadi. Uy-joy qurilişi bozoriga mablağ kirmay qöyadi. Ya’ni investorlar (xorijiy, mahalliy) bozorni tark etadi. Tasavvur qiling, agar siz ma’lum tovarning narxini belgilab qöysangiz, öşa tovarni işlab çiqarişga bölgan rağbat yöqoladi.

Davlatning asosiy vazifasi – aholi daromadlarini oşiriş uçun inklyuziv iqtisodiy ösişni ta’minlaş, asosiy ehtiyoj bölmiş uy-joy narxlari juda balandligi şaroitida boşqa tovarlarning sun’iy ravişda qimmat bölib turişiga qarşi kuraşiş (monopoliyalar), quriliş materiallari bozorining oçiqligini va unda yuqori raqobatni ta’minlaş, uy-joy quruvçilari uçun zarur infrastrukturani yaratiş bölişi lozim.

Doston Ahrorov tayyorladi. 

Köçmas mulk oldi-sotdisi va ijarasi böyiça tez yordamni Tezelon.uz körsatadi!