Surxondaryoning kichik temiryo‘l stansiyalaridan biri yonida 1923 yilda tug‘ilgan O‘zbek To‘rayev (O‘zbek – ism) oiladagi 5 farzandning to‘ng‘ichi edi. U oilaviy sharoit og‘irligi uchun beshinchi sinfdan ishlay boshlaydi. Temiryo‘l stansiyasida ruslar juda ko‘p ishlashgani uchun O‘zbek ruschani yaxshi o‘rganib oladi.
Ikkinchi jahon urushi boshlanib, O‘zbekistonda ham safarbarlikka kirishilganida 16 yoshli O‘zbek To‘rayevni ham frontga jalb qilishadi. Aniqrog‘i, uning o‘zi frontga jo‘nash haqida ariza beradi. Ota-onasini esa faqat ketish kunida xabardor qiladi. Qisqa muddatli serjantlik maktabida tayyorgarlikdan o‘tgan O‘zbek To‘rayev jang maydoniga, Stalingradga jo‘natiladi.
Hali qurol tutib ko‘rmagan, urush nimaligini bilmagan qishloq bolasi uchun bu haqiqiy shok edi. SSSRning o‘sha paytdagi taktikasiga ko‘ra Germaniyaning harbiy texnologik ustunligiga son-sanoqsiz askarlarni qarshi qo‘yish orqali natijaga erishish mo‘ljallangandi. O‘zbek To‘rayev ham ana shu talato‘plarga tushib qoladi va hali janglarga ko‘nikib ulgurmay bu jarayonlarga qo‘shilib ketadi. Lekin shunga qaramay mardlarcha jang qiladi va jasorati uchun leytenantlik unvoniga ham sazovor bo‘ladi. Pulemyotchilik qilayotgan O‘zbek bilan birga bir guruh askarlar Stalingrad ostonasida asir tushib qoladilar.
Nemislar kommunistlar va yahudiylarni darhol otib tashlashadi. Qolganlarni esa Ukraina ichkarisiga ishlash uchun yuborishadi. Poyezdlarni ta’mirlashga jalb qilingan qahramonimiz shu yerda ham tinch yurmaydi va dushmanni ichdan yemirishni niyat qilgan diversantlar guruhiga qo‘shiladi. Ammo ko‘p o‘tmay bu guruh fosh etiladi va a’zolari otib tashlanadi. O‘zbek va uning do‘sti Nikolay qochishga muvaffaq bo‘lishadi.
Ammo yana qo‘lga tushib qolganlarida ikkilari ham otuvga hukm qilinadi. Nikolay o‘ladi, O‘zbek esa o‘liklar orasida jon saqlab qoladi. Qorong‘i tushishi bilan chuqurdan chiqqan O‘zbek yana qochishga harakat qiladi. Biroq bu safar ham qo‘lga tushib, Fransiyaning Elzas shahridagi konslagerga jo‘natiladi.
U asirlikka ko‘nikmagan, mag‘rurligi tufayli o‘limdan qo‘rqmay qochishni o‘ylardi. Bu yerdan ham qochib ketadi. Nemislar ham anoyi emasdi, qo‘lga tushiradilar. Yaxshiki it egasini tanimaydigan paytlar edi. To‘rayevning shuncha marta qochganini bilishsa, darhol qatl qilishardi. Biroq uni shaxtaga, murakkab sharoitga ishga jo‘natadilar. Ish shu darajada og‘ir ediki, har kuni 30-40 kishining o‘ligi chiqardi.
Bu tarzda o‘lim topishni istamagan To‘rayev uch nafar fransuzlarga qo‘shilib bu yerdan ham qochadi va fransuz partizanlariga borib qo‘shiladi. Bu partizanlar orasida ruslar va hatto turkmanlar borligi uni hayratda qoldiradi.
