Ukraina prezidentining uruş davridagi ilk xorijiy safariga qat’iy maxfiylik şaroitida tayyorgarlik körildi. U Vaşingtonda Bayden bilan muzokaralar ötkazdi, uning Kongressdagi çiqişi olqişlar bilan qarşilandi.
Uruş davridagi ilk xorijiy safar
PRESIDENT OF UKRAINE
Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy Rossiyaning Ukrainaga bosqini boşlanganidan buyon ilk marta mamlakatni tark etdi. 21 dekabr kuni ukrainlar yetakçisi oldindan e’lon qilinmagan rasmiy taşrif bilan Vaşingtonga bordi. Politico naşri xabariga köra, tomonlar bir neça hafta mobaynida tor doiralarda uşbu ehtimoliy taşrif detallarini muhokama qilişgan. CNN manbasi Zelenskiyning atrofidagi kişilardan biriga asoslanib xabar qilişiça, Rossiya tomonidan ukrainlar yetakçisiga suiqasd sodir etilişi xavfi tufayli AQŞda xavfsizlik çoralari kuçaytirilgan. Hujum xavfi tufayli na yuqori martabali amaldorlar va na Ukrainaning AQŞdagi elçixonasi xodimlari taşrif grafigidan boxabar bölişgan.
Associated Press ma’lumotiga köra, Zelenskiy mahalliy vaqt bilan 21 dekabr kuni tuşda «Endryus» aviabazasiga qöngan.
Ukrainlar prezidenti avvaliga poyezd orqali Polşaning Jyeşuv şahriga ötgan, u yerdan AQŞ harbiy havo kuçlari samolyoti orqali Vaşingtonga parvoz qilgan. Unga safar davomida AQŞning Ukrainadagi yangi elçisi Brijit Brink hamrohlik qildi.
Rasmiy taşrif dasturi avvalida Zelenskiyni Oq uyda prezident Bayden va rafiqasi kutib oldi. Bu kadrlar Amerika televideniyesi jonli efirida namoyiş etildi.
Uçraşuvning oçiq qismida Zelenskiy Baydenga Ukrainaga yordam uçun minnatdorçilik bildirdi, şuningdek unga ayni vaqtda frontning eng xavfli uçastkasi bölib turgan Baxmut atrofida jang qilayotgan qismlar tarkibidagi HIMARS batareyasi kapitani berib yuborgan nişonni topşirdi.
«Putin olib borayotgan şafqatsiz, öta şafqatsiz uruşdan birgalikda himoyalanişda siz bilan yonma-yon turiş men uçun katta şaraf», dedi Bayden bunga javoban.
«Allaqaçon 300 kun ötganiga, Putin ukrainaliklarning millat sifatida yaşaş huquqini qöpol ravişda poymol qilganiga va Ukraina xalqiga faqat qörqitiş uçun hujum qilganiga işoniş qiyin», deya qöşimça qildi Bayden.
AQŞning yordami davom etadi
Ikki prezident uçraşuvi ikki soatdan ortiqroq vaqt davom etdi.
Mavzuga oid
Uçraşuvdan keyingi matbuot anjumanida Volodimir Zelenskiy prezident Bayden Ukrainaga havo hujumidan mudofaa tizimlarini öz içiga olgan yangi harbiy yordam paketi ajratilişini tasdiqlagani haqida ham gapirdi.
«Men uyga yaxşi xabarlar bilan qaytaman, qariyb 2 milliard dollarlik harbiy yordam paketi ajratiladi, bu paketdan bizning havo hujumidan mudofaa kuçlarimiz imkoniyatlarini kuçaytiruvçi Patriot tizimlari ham örin olgan», degan Ukraina prezidenti.
Qöşma matbuot anjumani vaqtida Bayden AQŞ Ukrainani qança kerak bölsa şunça qöllab-quvvatlaşini ta’kidladi. U Rossiyaning Ukrainaning aholi yaşaş manzillari va energetika infratuzilmalarini öqqa tutayotgani haqida gapirib, Putin qişdan qurol sifatida foydalanişga urinayotgani, Rossiya «odamlar uruş va oçlikdan azob çekişi va bölinişi» uçun qişda Ukrainaning infratuzilmalariga zarba berayotganini aytgan.
Bundan taşqari, Bayden Amerikaning Kongressdagi ikki partiyasi ham ukrainlarni qöllab-quvvatlaşiga işontirib, Yevropadagi ittifoqçilar, Yaponiya va boşqa davlatlar bilan birgalikda Ukrainaga zarur gumanitar va harbiy yordam körsatişda davom etişini, jumladan zamonaviy havo hujumidan mudofaa tizimi hisoblangan Patriot tizimlarini yetkazib berişini bildirgan.
Şuningdek, Bayden Ukrainaning öz erkinligi va mustaqilligi uçun olib borayotgan kuraşining butun dunyo uçun ahamiyatini ta’kidlab, ukrain xalqining jasoratiga yuksak baho berdi.
Öz navbatida, Zelenskiy AQŞ va ittifoqçilarga körsatilayotgan qöllab-quvvatlov uçun minnatdorçilik bildirib, bu yordamning har bir dollari xayriya emas, balki xalqaro xavfsizlik uçun investitsiya hisoblanişini aytdi. Ukraina prezidenti ukrainlarning öz erki va mustaqilligi uçun kuraşda qat’iy ekanini ta’kidladi.
AQŞ Ukraina ittifoqçilari koalitsiyasi naqadar mustahkam ekani haqidagi savolga javoban Bayden AQŞ bu borada muammo körmayotganini aytdi.
«Biz Ikkinçi jahon uruşidan buyon Yevropa davlatiga yirik bosqinga guvoh bölmagandik. [...] Biz örtaga suverenitet ğoyasi qöyilganini töğri anglaymiz. Putin NATOni zaiflaştiraman deb öylagandi, ammo u alyansni kuçaytirdi. U NATOga birdamlik olib keldi, Finlandiya va Şvetsiya qöşilişiga sababçi böldi», - degan Bayden.
CNN muxbiri Baydendan AQŞdagilar Ukrainaga Patriot komplekslari yetkazib berişi ortidan Rossiya tomonidan eskalatsiya yuzaga keltirilişi ehtimoli haqida qanday fikrda ekanini söragan. Prezident bunday deb öylamasligi, çunki Patriot mudofaa quroli ekanini aytgan.
Ukrainaning «Inter» telekanali muxbiri prezidentlardan ular uruşning «adolatli» yakunini qanday körişlari haqida söragan.
Savolga birinçi bölib javob qaytargan Volodimir Zelenskiy Ukrainaning tinçlik muzokaralaridagi asosiy şarti - hududlar qaytarilişi va yetkazilgan zarar qoplanişi bölişini aytgan.
«Prezident sifatida men uçun adolatli tinçlik - bizning hududlarimiz böyiça murosasizlik va barça yöqotişlarning qoplab berilişidir. Rossiya bizga, Yevropaga va butun sivilizatsiya dunyosiga qarşi qilgan barça işi uçun javob berişi kerak. Biz AQŞga yakunda tinçlikka olib borişi mumkin bölgan şunday çoralar körişni taklif etdik», degan u.
Bayden Qöşma Ştatlar tinçlik şartlari masalasida Ukrainaning pozitsiyasiga qöşilişini qöşimça qilgan. «Biz Zelenskiy bilan mutlaqo bir xil fikrdamiz», degan Amerika prezidenti.
Putinga javob qaytariş va natsizm bilan kuraş xotirasi
Foto: Ting Shen / Bloomberg / Getty Images
Bayden bilan uçraşuvdan keyin Zelenskiy Kongressda çiqiş qildi. Özining 20 daqiqalik nutqida prezident Ukrainadagi uruş natijasi butun dunyo kelajagi uçun muhim ekanini ta’kidladi.
AQŞ Kongressidagi ikki palata vakillari qarşisidagi çiqişida Zelenskiy yana bir bor amerikaliklarga uruşdagi yordam uçun minnatdorçilik bildirib, Ukrainaning va butun erkin dunyoning ğalabasi uçun ukrainlar ham, ittifoqçilar ham bardoşli bölişi talab etilişini ta’kidladi.
Zelenskiy yana bir bor hozirgi uruşni va Putin Rossiyasini Ikkinçi jahon uruşi va Hitler Germaniyasi bilan qiyosladi.
«Ular bizga qarşi barça narsani taşladi, xuddi bir vaqtlar şunday tiraniya qilgani kabi ... Erkin dunyoga qarşi özlarida bor narsani taşlaşdi. 1944 yil Rojdestvo kunlarida mudofaalangan va Hitler qöşinlarini çekintirgan jasur amerikaliklar kabi bahodir ukrain jangçilari ham bu yilgi Rojdestvoda Putin qöşinlariga qarşi mardonavor kuraşmoqda. Ukraina öz pozitsiyalarida dadil turib bermoqda va heç qaçon taslim bölmaydi. Biz ğalaba qozonamiz, çunki biz birdammiz: Ukraina, AQŞ va butun erkin dunyo», dedi Zelenskiy.
Bu sözlardan keyin kongressmenlar yana bir bor örinlaridan qalqişdi va tik oyoqda Zelenskiyni olqişlaşdi.
Zelenskiy ingliz tilida nutq sözladi va uning «heç qaçon taslim bölmaslik» haqidagi iborasi (will never surrender) Uinston Çerçillning öşa maşhur Fulton nutqiga işoradir.
Öz çiqişi yakunida Zelenskiy yana bir bor amerikaliklarga minnatdorçilik bildirdi va Baxmutdan olib kelingan ukrain bayroğini tuhfa etdi.
Zelenskiy AQŞ Kongressiga Baxmutdagi ukrain askarlari berib yuborgan bayroqni topşirdi
Patriot qanday qurol?
Zelenskiyning taşrifi arafasida AQŞ Ukrainaga yangi harbiy yordam paketi haqida e’lon qildi, bu yordam Patriot havo hujumidan mudofaa tizimlarini ham öz içiga oladi.
AQŞ Davlat departamenti rahbari Entoni Blinken çorşanba kuni bu paket haqida batafsil ma’lumot berdi. Uning ayrim jihatlari oldinroq matbuotga çiqib ketgandi, ammo bu ma’lumotlar töliq holda ilk bor e’lon qilindi:
Paket 1,85 mlrd dollar qiymatga ega bölib, u Ukraina qurolli kuçlari uçun ilk bor Patriot tizimlari yetkazib berişni közda tutadi;
Çorşanba kuni Davlat departamenti bu paket doirasida bir milliard dollar mablağ havo hujumidan mudofaa vositalari, şuningdek yuqori aniqlikdagi zarba beriş vositalari hamda öq-dorilar uçun ajratilişini ma’lum qildi.
Paketning ikkinçi qismi - 850 mln dollar mablağ, mudofaa vazirligining Ukrainaga yordam dasturi doirasida ajratilgan.
Endilikda AQŞdan Ukrainaga yetkazilgan harbiy yordamining umumiy miqdori Jo Bayden ma’muriyati boşqaruvi davridagi misli körilmagan darajadagi 21,9 mlrd dollarga yetdi.
AQŞ butun dunyo böylab 50 dan ortiq hamkorlar bilan Rossiya qöşinlari Ukraina hududidan olib çiqilguniga qadar uşbu mamlakatga istalgan yordamni körsatiş ustida işlaşda davom etadi.
Patriot - ukrainlarga ittifoqçilar tomonidan berilayotgan eng kuçli va zamonaviy havo hujumidan mudofaa kompleksi hisoblanadi. Rossiyaning Ukrainadagi muhim infratuzilmalarga zarba berişda davom etayotgani tufayli Kiyev bunday ilğor tizimga katta ehtiyoj sezmoqda. CNN telekanalining Pentagondagi manbasiga köra, Ukrain harbiylari Patriot komplekslarida işlaşni örganişi uçun bir neça oy talab etiladi.
Bu hujum quroli emas, mudofaa qurolidir. U 80 kilometr masofadan turib 20 kilometrgaça bölgan balandlikdagi nişonni yöq qila oladi. Patriot tovuş tezligida uçuvçi raketalarni ham aniqlab, yöq qilişi mumkin. Tizim bir vaqtning özida 125 ta nişonni kuzatib, bir vaqtda ularning 6 tasiga zarba bera oladi. Uning radarlari juda kuçli ekani bilan ajralib turadi.
Patriot’ning asosiy xususiyatlaridan biri oddiy raketalar va samolyotlardan taşqari tovuş tezligida uçuvçi ballistik raketalarni ham yöq qila olişidadir. Rossiyaning aynan şunday turdagi raketalari Ukrainaga uruş boşidan buyon eng katta muammo bölib kelmoqda. Ballistik raketalar oddiy raketalar kabi yer ustidan uçib bormaydi. U katta balandlikka kötarilib vertikal tarzda nişonga uriladi. Ularni oddiy zenit komplekslari tuta olmaydi, Patriot’ning asosiy ustunligi ularni ura olişidadir.
Oxirgi markadagi PATRIOT PAC-3 raketa komplekslari Rossiyaning asosiy qurollari bölmiş «Iskander», «Kinjal» va «Tsirkon» raketalarini yöq qila oladi.
Patriot’ni işlab çiqariş ustida 1980-yillarda iş boşlangan. Undan ilk marta 1990-yillardagi Fors körfazida bölgan uruşlarda foydalanişgan. Tizimning yana bir ustunligi tezda jangovar tayyor holatga kelişidadir. Patriot yuqorida aytilganidek, bir neça nişonga bir vaqtning özida zarba bera oladi, kam xato qiladi, uni çalğitiş qiyin. Oxirgi takomillaştirilgan variantdagi Patriot tizimlari nişonga olingan raketani aniq çötlab yöq qila oladi.
