Bir eslab ko‘ring: yaqin o‘tmishda notarial idora ish bitishi qiyin bo‘lgan, olib borilgan hujjatlardan albatta kamchilik topadigan va qaytaradigan, ko‘zini lo‘q qilib pora oladigan tashkilot edi. Bu holat O‘zbekistonda xususiy notariuslar faoliyati yo‘lga qo‘yilgandan keyin ham davom etdi. 2010 yilda esa barcha xususiy notariuslar litsenziyasi bir kunda bekor qilindi va shu paytgacha ham juda abgor bo‘lgan soha haqiqiy to‘polonlar makoniga aylandi. Fuqarolar bitta oddiy hujjatni tasdiqlash uchun ham haftalab kutadigan bo‘lib qolishdi.

Hayotimizga kirib kelgan yaxshi o‘zgarishlarga tez ko‘nikamiz, yutuqlarni oson unutamiz, e’tirof etishni munosib ko‘rmaymiz. Bizda negadir hamma soha ortda qolayotganday, hech narsa o‘rnidan siljimayotganday tasavvur uyg‘ongan. Lekin ayrim vazirliklar va sohalarda real islohotlar ko‘zga ko‘rinib qoldi.

Masalan: yaqin yillargacha ham ko‘chmas mulk sotish va sotib olish haqiqiy daxmaza edi. Keling, o‘sha davrdagi jarayonni oddiy tilda, bosqichma-bosqich tushuntirib o‘tamiz:

1. Xaridor bilan narx borasida kelishib, bo‘nak, ya’ni zaklad olinadi va uyni rasmiylashtirish uchun o‘rtacha 10-15 kun muddat belgilanadi;

2. Xonadonda propiskada turganlar haqida ma’lumotni anglatuvchi Forma-17 ma’lumotnomasini olishga boriladi. Uni beruvchi tashkilot seshanba kuni tushdan keyin, payshanba va shanba kunlari tushgacha ishlaydi. Juda katta navbatlar, asabbuzarlik bilan kechadi;

3. Uy sizniki ekanini bildiruvchi ma’lumot olish uchun kadastrga borasiz. Qo‘lingizda hujjat bor, oldi-soti shartnomasi turibdi, uni shu kadastr tashkiloti tasdiqlagan. Yo‘q, navbatda turib, diqqat bo‘lib, pulini to‘lab, o‘rtacha 5-7 kunda ma’lumotnomani olasiz. Tezlashtirmoqchi bo‘lsangiz “qistirasiz”, undayam 2 kunda qilib berishadi. Odatda hamma qistiradi va hamma kutadi;

4. Kommunal xizmatlardan ma’lumot olish uchun ishga kirishasiz. “Issiq suv” degan bir tashkilot borki, uning ma’lumotnomasini olish AQSh vizasidan ham qiyin bo‘lgan bo‘lsa kerak. Avval ariza berasiz. Kelib “schetchik”ni ko‘rib ketishadi. Keyin F-17 bilan birga 7-8 ta hujjat topshirasiz. To‘lovlarni qilasiz. Ana undan keyin navbatda turasiz. Bu yerda ham rosa odam, ya’ni “uzat-uzat” avjida. Hamma noiloj, pul berish shart deb o‘ylaydi;

5. Sovuq suvdan kelishadi. Issiq suvdan sal osonroq. Lekin buyam bir sarguzasht. Kelib tekshiradigan inspektorni obdon kutasiz. Tezroq kelishi uchun nima qilishni hamma tushunadi;

6. Murojaatga ko‘ra gaz idorasidan ham kelishadi. Hamma yoqni tekshiradi, allaqayerdan aql bovar qilmas qarzlar chiqib keladi. Hayratdan yoqa ushlaysiz va najot izlab gazchiga termulasiz. U “ha mayli, faqat sizga qilib beryapman” deganday iddaolar bilan cho‘ntagingizni qoqlab, bir parcha qog‘oz beradi. Ana shu qog‘oz bilan keyin borib ma’lumotnoma olasiz;