«Ukrainalik harbiylar yoş bolali ayolni kamsitgani» va unga rusça gapirişni taqiqlagani haqidagi video feyk bölib çiqdi

Video propagandaçilar Readovka, «voyenkor» Aleksandr Kots (uning posti keyin öçirilgan), şuningdek «Operatsiya Z: Voyenkory Russkoy Vesny», «Rybar» va «Zapiski Veterana» telegram-kanallarida ham joylaştirilgan. Şu bilan birga, «Meduza»ning aniqlaşiça, video birinçi bölib tvitterda e’lon qilingan — «Yuriy Alekseiç Z V» nikli foydalanuvçi tomonidan.

Video nafaqat propaganda resurslarida, balki Rossiya TIVning tvitterdagi rasmiy akkauntida #Think4Yourself va #See4Yourself («özingiz öylang» va «özingiz köring») heşteglari bilan joylaştirilgan. Vazirlik videoga quyidagi sözlarni ilova qiladi:

Bir marta natsistlik qilgan — hamişa natsist. Mana ukrainlar qanday terrorda yaşamoqda: köring, ukrain harbiylari orqada çaqaloği ötirgan onani qanday sökib, unga qarata öq otişmoqda, şunçaki... rusça gapirgani uçun «çöçqa» va «tagi past» deb ataşmoqda. Tağin heç qanday natsistlar yöq deyişadi….

Video Rossiyaning Buyuk Britaniyadagi elçixonasi rasmiy tvitter-akkauntida ham e’lon qilingan. Diplomatlar yozişiça, rolikdagi ukrain harbiylari ayol — rus tilida sözlaşadigan musulmon ayol ekanini bilişgaç, «baqirgan, tahdid qilgan, uni haqoratlagan, „çöçqa“ deb atagan, bolani qörqitgan, bir neça öq uzgan».

Bu video nima uçun navbatdagi spektakl deb baholanmoqda?

• Qisqaça javob: birinçi navbatda şuning uçunki, rolik katta ehtimol bilan Rossiya armiyasi nazoratidagi içki hududda olingan.

GeoConfirmed loyihasidagi OSINT-tadqiqotçilari videoning ilk soniyalarida körinib qolgan elektr uzatiş liniyalari ustunlari, şuningdek kadrga tuşib qolgan daraxt va butalar şaklidan kelib çiqqan holda s’yomka qilingan joyni topişga muvaffaq bölişgan. Ularga köra, rolik Makiyivkada olingan — bu şahar Donetsk oblastida joylaşgan bölib, Donetsk şahriga çegaradoş va 2014 yildan buyon Rossiya qöşinlari tomonidan nazorat qilinadi (aniq koordinatalar – 47.977044, 37.953754).

Şundan keyin rossiyaparast Moscow calling telegram-kanali kuzatuvçisi (u özi Donetskdan ekanini aytadi) öşa joyga borgan va videoregistrator kadriga tuşib qolgan daraxtlarni suratga olgan.

Boşqa mustaqil tadqiqotçilar ham s’yomka geolokatsiyasini tasdiqlaşgan. Kadrga tuşib qolgan obektlarni körsatuvçi sönggi sun’iy yöldoş tasvirlari ham koordinatalar töğri aniqlanganini körsatadi.

OSINT-mutaxassislari s’yomka joyini Rossiya nazoratidagi hududdan qidirgani bejiz emasdi — ularda kadrdagilar ukrain harbiylari ekaniga şubhalaniş uçun köplab sabablar bor edi. Ulardan ba’zilari tvitterda «Tatarigami_UA» taxallusida yozadigan foydalanuvçi tomonidan keltirilgan:

• Videodagi «soldatlar» bilagiga sariq rangli boğiçlar taqib olgan. Hozirda Ukraina armiyasi köproq yaşil rangdan foydalanmoqda — boğiçlar fevral oyi boşida özgartirila boşlangan (şunga qaramay, hozir ham ba’zida sariq rangli boğiçlar front çiziğida olingan videolarda uçrab turadi). Şu bilan birga, rolik yangi, videoregistratordagi sana — 2023 yil 24 martni körsatadi.
• Ukrainada ötgan yil martidayoq videoregistratorlardan foydalaniş taqiqlangan — bu qöşinlar köçirilişini sir tutiş maqsadida qilingan. Ukraina armiyasi harakati haqidagi ma’lumotni tarqatganlik uçun jazo sifatida jinoyat sodir etilgan holatga qarab 3 yildan 12 yilgaça ozodlikdan mahrum etiş nazarda tutiladi. Blokpostlarda registratori bor haydovçilar töxtatilişi va jarimaga tortilişi mumkin. Videodagi ayol esa heç narsadan xavfsiramay  registratordan foydalanmoqda, buni «harbiylar» osongina payqaşi mumkin, formadagi odamlar esa oqibatidan xavfsiramagan holda kamera qarşisida fuqaroga tahdid qilib, öt oçişi notabiiy.
• «Harbiylar» avtomobili kuzovidagi xoç Ukraina qurolli kuçlari foydalanayotgan an’anaviy xoçga öxşamaydi. U balkenkroyts uslubida işlangan — bu Ikkinçi jahon uruşida Vermaxtning taniş belgisi edi. Bu esa oq xoçni — natsistlar Germaniyasi qurolli kuçlariga taqlid deb iddao qiladigan Rossiya propagandasi narrativiga mos keladi. «Meduza» aniqlagan tvitterdagi birinçi manba ham video haqidagi postda voqeani şunday tasvirlaydi: «Natsistça xoç va Ukraina bayroği tuşirilgan „Folksvagen“ yoş bolasi bor ayolni töxtatdi». 

Tadqiqotçilar aniqlagan s’yomka joyi şiddatli töqnaşuvlar keçayotgan front çiziğidan (masalan, Avdiyivka va Maryinkadan) taxminan 30 kilometr masofada joylaşgan. Rolikdagi qurolli şaxs aytgan Ukraina qurolli kuçlari texnikalari «kolonnasi» taniş belgilari bilan Rossiya qöşini tomonidan egallagan hudud içkarisiga 30 kilometr kirib borişi va askarlardan biri yöl harakati qoidasini buzgan ayolga dakki beriş uçun şunça vaqt sarflaşga qaror qilişi aqlga siğmaydi.

Bu soxtalikni nega hatto Z-kanallar ham tan olişdi (ammo Rossiya TIV emas)?

Rossiya taraf bölgan maşhur telegram-kanallardan biri «Rybar» (uning milliondan ortiq obunaçisi bor) rolik e’lon qilinganidan ma’lum vaqt ötib unga quyidagi gapni qöşib qöydi: «video feyk bölib çiqdi». «Rybar»ning original postida bu rolik «Ukraina qurolli kuçlari Ukraina davlat mafkurasi aslida ikkinçi darajali odamlar deb hisoblovçi odamlarga qanday munosabatda bölişini»ni körsatişi, Ukraina esa «Rossiya uçun doimiy ravişda tahdid solişi» haqida yozilgan.

«ZAPISKI VeTeRANA» telegram-kanali (300 mingdan ortiq obunaçisi bor) ham video — feyk ekanini tan olgan va uni «biznikilarning beöxşov maşqi» deb atagan. «Biznikilar bu kabi axborot operatsiyalari amalga oşirişi uçun hali köp öqib örganişlari kerak», — deya xulosa qiladi muallif.

U oldingi postlarida «[Ukraina qurolli kuçlaridagi] „xaloskorlar“ Qrimga yoki Mariupol, Donetsk, Luhansk»ka kelişini tasavvur qilişni taklif etgan va «ukrain faşistlari maşinasidagi xoç Ikkinçi jahon uruşi davridagi nemislarniki kabi» ekaniga e’tibor qaratgandi.

OSINT-tadqiqotçilari s’yomka joyini aniqlaşganidan keyin, Rossiya TIVning tvitterdagi rasmiy akkaunti videoni öçirib yubordi, ammo bu qaror yuzasidan heç qanday izoh bermadi.

Rossiyaning Buyuk Britaniyadagi elçixonasi esa videoni öçirmagan va foydalanuvçilar tvitga izohlarida yoppasiga bu navbatdagi sahna körinişi ekanini aytayotgan bölişsa-da, heç qanday tuşuntiriş bermagan.

Ukraina mudofaa vazirligi boş razvedka boşqarmasi ham holat yuzasidan munosabatida bu juda sifatsiz işlangan tomoşa ekanini bildirib, quyidagi faktlarni keltirgan:

• Donetsk va Makiyivka örtasidagi bosib olingan hududdagi lokatsiya: bu halqa yölidan «DXR» öq otiş poligoniga qayriliş joyi; video sizdirilgan manbalardan biri - «Yuriy Alekseiç Z V» nikli foydalanuvçi;
• ukrain harbiylari öz avtolariga butun xoçlarni örnatişadi, videoda esa - vermaxt xoçi;
• Ukrainada front ortidagi içki hududlarda va mamlakat ğarbida ham avtomobil registratorlari taqiqlangan;
• göyoki ukrain harbiylari harakatlangan avtomobil kuzovi Rossiyada tayyorlangan va heç qaçon Ukrainaga yetkazib berilmagan;
• sifatsiz montaj: «1:35 daqiqada maşinaga juda yaqin turgan harbiy avtomatdan öt oçadi. Ammo öq ovozi baland emas. Maşina oynasi esa oçiq. Muloqot oyna orqali ketadi. Oyna yopilgani ovozi eşitilmagan. Maşina ortiga burilib kelganida ham oyna oçiqligini biliş mumkin. Öt oçilgandi, çunki videoda gilzalarni köriş mumkin. Bu vaqtda esa qandaydir ovoz bölişi kerak edi».

«Rossiyaliklar Ukraina qurolli kuçlari  jangçilarini qoralaş, ularni şafqatsiz va noxolis körsatişga, şuningdek musulmon jamoatçiligi bilan ziddiyat uyğotişga harakat qilmoqda. Bu safar qrim tatarlari bilan», deya razvedka boşqarmasi bayonotini keltirgan «Interfaks-Ukraina».