O‘zbekistonda “Ijtimoiy himoya yagona reyestri”ga kiritilgan aholiga yog‘, tuxum va go‘sht xarididan QQS qaytarish orqali 2 milliondan ortiq oilaga yengillik yaratilishi aytilyapti.
Rasmiylar hali bu mexanizmning qanday ishlashi haqidagi rejalarni ochiqlamagan bo‘lsa-da, QQS qaytarish xuddi xarid chekidan 1 foiz keshbek qaytarilishi kabi yo‘sinda bo‘lishi haqida gap-so‘zlar bor. Buning uchun “Soliq” mobil ilovasiga alohida funksiya qo‘shiladi.
Ijtimoiy reyestrga kiritilgan fuqaro go‘sht, yog‘, tuxum xarid qilganda chekni ilova orqali skaner qiladi. Unda qancha imtiyozli QQS summasi bo‘lsa, avtomatik hisoblanib, unga mablag‘ qaytariladi.
Oddiyroq aytganda, QQSni qaytarish mexanizmi xarid chekiga bog‘lab qo‘yilyapti.
Hukumat buni qanchalik yaxshi maqsadda qilayotgan bo‘lmasin, kambag‘al qatlamga kiradigan odamlar QQSni qaytarib olishida muammo tug‘ilishi, natijada bu tizim ishlamasligi mumkin. Nega?
Birinchidan, xarid cheki muammosi. Ma’lumki, kambag‘al aholi asosan dehqon bozorlaridan (supermarketlar emas) oziq-ovqat xarid qiladi. Bozorlarda esa hali xarid uchun deyarli chek berilmaydi. Qo‘lida cheki bo‘lmagan odam imtiyozdan foydalana olmasligi turgan gap.
Ikkinchidan, aloqa va kommunikatsiya muammosi. Fuqaro “shu imtiyozdan foydalanaman” deb xaridi uchun chek oldi ham deylik. Uning qo‘lida “Soliq” mobil ilovasiga kirib, chekni skanerlash uchun yetarli resurs bo‘ladimi? Kam ta’minlanganlar ro‘yxatidagi odam (aytaylik, ko‘p bolali beva ayol) smartfon ishlatadimi? Internetga kirish uchun trafik sotib oladimi? Ehtimoli juda kam. Ijtimoiy himoyaga muhtoj ko‘plab o‘zbekistonliklar oddiy (sensorsiz, qoniqarli kamerasiz, tugmali) telefon ishlatadi yoki shuni ham ishlatmaydi.
Uchinchidan, qaytariladigan mablag‘ juda kam va bu odamlarni qiziqtira olmaydi. Reestrga kiritilgan odamda chek olish va smartfon bilan bog‘liq muammo yo‘q deylik. Unda QQS imtiyozidan foydalanish uchun hamma narsa bor deb tasavvur qilib ko‘raylik. Ammo kambag‘al odam bir oyda qancha yog‘, qancha go‘sht yoki qancha tuxum sotib oladi va bundan olinadigan keshbek miqdori qancha bo‘ladi?
Hozircha ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalar oyiga qancha miqdorda go‘sht, yog‘ yoki tuxum sotib olishi hisoblanmagan. Shu sababli taxminiy hisob-kitob qilishga to‘g‘ri keladi.
