“Agar dunyoda qurg‘oqchilik tempi shunday ketadigan bo‘lsa, bizning O‘zbekistonda ham yaqin kelajakda dehqonchilik qilish og‘irlashadi”, – deydi biolog olim Baxtiyor Rasulov. U Kun.uz bilan suhbatda mamlakatga qurg‘oqchilik muammosi xavf solayotgani, suv resurslarining keskin yetishmovchiligi jiddiy masalalarni keltirib chiqarishini, qishloq xo‘jaligida an’anaviy usullardan voz kechib, yangi ilmiy metodlarga o‘tish kerakligini ta’kidladi.
Global iqlim o‘zgarishi, xususan, havo haroratining keskin ko‘tarilishi fonida dunyoda yirik ekologik muammolar yuzaga kelmoqda. Ba’zi hududlarda suv sathining ko‘tarilishi, toshqinlar, qurg‘oqchilik kabi ofatlar kuzatilyapti. Bu esa ekovaziyatning izdan chiqayotganiga bir signaldir. Dunyoga xavf solayotgan muammolar Markaziy Osiyo, xususan, O‘zbekistonni ham chetlab o‘tayotgani yo‘q. Joylarda suv resurslarining yetishmovchiligi sohalarga, ayniqsa, qishloq xo‘jaligiga ta’sir qilishni boshlagan.
Xo‘sh, bunday vaziyatda sohaning kelgusi ko‘rinishini qanday tasavvur qilishimiz kerak? Oldinda bizni yana qanday jiddiy masalalar kutib turibdi? Mutaxassislar bunga yechim bera oladimi? Kun.uz O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi Genetika va o‘simliklar eksperimental biologiyasi instituti katta ilmiy xodimi, biolog olim Baxtiyor Rasulov bilan shu haqda suhbat tashkil qildi.
“Glyatsiologiya degan fan bor, u muzliklarni tadqiq etadi. Fan bergan xulosalarga ko‘ra, biz abadiy deb bilgan muzliklar intensiv erishi, dunyo okeanlar sathi ko‘tarilishi, haroratning ko‘tarilishini keyingi 10-20 yil davomida ko‘rishimiz mumkin. Bu esa o‘z navbatida dunyoda suv resurslarining tanqisligiga sabab bo‘layotganini bugungi kunda ham kuzatyapmiz. Buni faqat O‘zbekiston uchun xos bo‘lgan fojia deb bilmaslik kerak, dunyodagi o‘zgarishlarning bir qismi sifatida bizning mamlakatda ham sezilmoqda.
Suv resurslarining asta-asta cheklanib borayotgani, ayniqsa, qishloq xo‘jaligida sezilmoqda. Masalan, oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda bu juda muhim bir vosita hisoblanadi. Yildan yilga suv resurslariga bog‘liq holda tuproqlarning sho‘rlanishi, ekilayotgan ekinlarning hosildorligi kamayib borishi, dehqonchilik uchun xarajatlarning ortib borayotgani, qishloq xo‘jaligi ekinlarida virus, bakteriya, zamburug‘ tabiatli kasalliklarning avj olayotgani katta salbiy oqibatlarning mantiqiy davomi sifatida ko‘rish mumkin.
Hozirda O‘zbekistonning qishloq xo‘jaligida ikkita katta ekin turi: bug‘doy va g‘o‘za (paxta) ekiladi. Quyoshli kunlarda vegetatsiya (ko‘payish) uchun qulay bo‘lgan sharoitlarda dehqonchilik qilarkanmiz, istaymizmi yoki yo‘q, albatta, suv resurslariga ehtiyoj sezamiz. Bundan tashqari, hosildorlikni oshirishda, aholining oziq-ovqatga bo‘lgan talabini qondirishda yana o‘sha suv juda ahamiyatli.
