«Temir Bella» – Gelenjikdagi restoranlar xöjayini bölgan ayol nega ölim jazosiga hukm qilingandi?
|18:19 / 17.09.202335 34815 min
1984 yil 20 aprelda Gelenjik şahridagi umumiy ovqatlaniş tresti rahbari 57 yoşli ayol ölim jazosiga hukm qilinadi. U davlat mablağlarini özlaştirişda ayblanadi. Ayol haqiqatdan davlat pullarini özlaştirgandi. Biroq unga ölim jazosi berilişini köproq Moskvadagi amaldorlar xohlaşadi. Çunki ayol ularga doimiy ravişda «xufiyona xizmatlar» körsatib kelgandi.
Foto: Azur.ruFoto: Azur.ru
1982 yil kuzda Krasnodar ölkasida joylaşgan Gelenjik şahri militsiyasiga şahardagi restoranlardan birida tunda mehmonlarga uyatli filmlar (pornografiya) qöyib berilayotgani haqida xabar tuşadi.
Militsiya xodimlari ertasi kuni tunda aytilgan manzilga borib, holatga özlari ham guvoh bölişadi. Öşa paytlarda SSSRga yapon videomagnitofonlari kirib kelgan edi.
Militsiya uyatli filmlarni namoyiş etayotgan guruhni uşlab bölimga olib boradi. Şunda guruh a’zolari bu işga «Temir Bella» ruxsat berganini aytişadi. «Temir Bella» Gelenjik şahar umumiy ovqatlaniş tresti rahbari Berta Borodkina edi.
Köp ötmay «Moskvagaça gapi ötadigan» Berta Borodkina hibsga olinadi va 1983 yilda sud hukmi bilan ölim jazosiga hukm qilinadi. Turli manbalarda ayolning jazolanişi turliça yozilgan.
Ba’zilar u 1983 yil avgustda Novoçerkassk şahridagi qamoqxonada otib öldirilgan desa, boşqasi hukm 1985 yilda ijro etilganini ta’kidlaydi.
SSSRda Stalin davridan söng 1991 yilgaça uç nafar ayolga oliy hukm – ölim jazosi berilgan. Ulardan biri Berta Borodkina edi.
Yana biri uruş paytida nemislar foydasiga sotqinlik qilib, uzoq yillar panada yurgan Antonina Makarova, uçinçisi bir neçta qotillik sodir etgan Tamara Ivanyutina edi.
Biroq Berta Borodkina na davlatga xiyonat qilgan, na qotilllik. Şu sababli aksariyat huquqşunoslar unga çiqarilgan hukm nohaq bölgan deb hisoblaşadi.
Çunki, 1964 yildan söng SSSR jinoyat kodeksidan iqtisodiy jinoyatlar va poraxörlik uçun ölim jazosi beriş bekor qilingan edi. Şu sababli ham Bertaning qatl etilişini köproq Moskvada ötirgan amaldorlar xohlaşgan degan taxmin haqiqatga yaqinroq.
Sovetlar doimiy ravişda öz fuqarolariga «SSSR eng zör va eng farovon davlat. Bu yerda jinoyatçilik yöq deb uqtirişgan, tarğibot olib borgan. Aslida esa bunday emasdi.
Mamlakatda öğirliklar, davlat mulkini talon-toroj qiliş, qotilliklar avj olgan, biroq ularning aksariyati haqida ommaga umuman xabar berilmasdi.
Şu jumladan, Berta Borodkina bilan sodir bölgan iş haqida faqat tor doirada ayolning yaqinlari va uning mijozlari bölgan amaldorlar bilişadi xolos.
Ayol haqidagi barça ma’lumotlar, uning hibsga olinişi, tergov va sud, ölim jazosiga hukm qilinişi haqida omma 1991 yil SSSR parçalanib ketgaç xabar topadi.
Mavzuga oid
Berta Borodkina yoşligida
«Temir Bella» haqida
Berta 1927 yilda Ukrainaning Belaya Tserkov şaharçasida tuğilganida uning familiyasi Korol bölgan. U etikdöz yahudiy oilasida tuğilgan bölsa-da keyinçalik muammolarga duç kelmaslik uçun pasportida millati rus deb yozilgandi.
Berta tört oyligida uning onasi vafot etadi. Otasi esa ikkinçi jahon uruşida halok böladi va ösmir yoşda bölgan qiz yetim qoladi.
Berta Odessa şahridagi maktabda uruş boşlangunça 7 yil öqiydi. Qiz Odessada yaşab yurganida şaharni nemislar bosib oladi. Bertaning şaxsiy anketasida Odessa nemislar qöl ostida bölganida nima bilan şuğullangani haqida ma’lumotlar bölmagan.
Qiz uruş tugaganidan söng Krasnodar ölkasidagi Gelenjik şahriga köçib keladi va 19 yoşidan (1946 yildan) boşlab oşxonalarda ofitsiantlik qila boşlaydi. Şu davrda u Moskvadagi savdo texnikumida sirtdan öqiydi.
1961 yilda Berta Aleksandr Borodkin ism-şarifli şaxsga turmuşga çiqadi va uning familiyasiga ötadi. Ismi hujjatlarda Berta bölsa ham ayol barçadan özini Bella deb çaqirişni talab qiladi.
Ayol Gelenjikdagi turli restoranlarda 37 yoşigaça ofitsiantlik qiladi. Bu şaharda sobiq ittifoq davrida hukumatga qaraşli köplab sanatoriyalar, dam oliş uylari joylaşgan bölib, Moskvadagi amaldorlarning aksariyati şu yerda dam olardi.
Ötgan yillar mobaynida ayol Krasnodar ölkasi rahbarlariga, Moskvadan dam olişga keluvçi amaldorlarga xizmat körsatadi va köplab tanişlar orttiradi.
Berta Borodkina turmuş örtoği bilan
1964 yilda Berta amaldor tanişlar yordamida «Gelenjik» restoranining direktori etib tayinlanadi. 1966 yilda esa «Döstlik» oşxonasi va «Yaxta» restorani direktori lavozimida işlaydi.
Oradan 10 yil ötgaç, 1974 yilda ayol (47 yoşida) RSFSR savdo vazirligiga böysunuvçi Gelenjik umumiy ovqatlaniş tresti rahbari etib tayinlanadi. Öşa paytda bu trest tarkibida 300 ga yaqin restoran, oşxona va bufetlar bor edi.
Berta butun boşli oşxonalar trestini boşqarar ekan, Moskvadan keladigan amaldorlarga xizmat körsatiş işlariga mas’ul edi. Poytaxtdan keladigan partiya rahnamolarining köngli esa köp narsani tusardi. Berta esa ularni sözsiz bajarardi.
Jumladan, «köngli nozik» mijozlar yengiltabiat qizlardan topib berişni, tunda restoranda uyatli filmlar namoyiş etişni sörab qolişsa, ularga yöq deb javob berib bölmasdi.
Şu bilan birga, yuqori lavozimli mijozlar ham Bertani munosib taqdirlaşar, turli iltimoslar bajarilgani uçun unga sovğa-salomlar berib turişardi.
Bundan taşqari, ayol qöl ostidagi umumiy ovqatlaniş muassasalarida tayyorlanadigan ovqatlarning masalliğidan urardi. Restoran va oşxonalarga direktor hamda boş oşpaz tayinlaşda pora olar, amaldorlar ana şu işlarga köz yumişardi.
Qisqasi, ayol «sendan ugina, mendan bugina» tarzida işlar, «sadoqatli xizmatlari evaziga» amaldorlar uning noqonuniy işlariga köz yumardi.
Ayol noqonuniy tarzda juda köp miqdorda pul topsa ham boşqalardan farqli ölaroq özini kamtar tutmas, qimmatbaho kiyimlar va taqinçoqlarga burkanib yurardi. Şuningdek, uyini ham şohona qilib bezatadi. Öşa paytda uni gelenjikliklar «şaxinya» deb ataşadi.
Gelenjik şahrini bir tomondan toğlar, ikkinçi tomondan Qora dengiz suvlari örab turadi. / Foto: Azur.ru
Avvaliga barçasi yaxşi ketayotgan edi. Biroq 1982 yil kuzda tösatdan Berta Borodkinani ham hibsga olişadi. Ikki yil davom etgan tergov hamda sud jarayonlaridan söng unga ölim jazosini berişadi.
Aslida ayolning jinoyati ölim jazosi berişga loyiq bölmagan, qolaversa yoşi ham 55 dan oşgan edi. Biroq kimlardir uning oliy jazoga hukm qilinişini juda ham xohlardi.
Brejnev vafotidan söng SSSRga Andropov rahbar bölgaç turli taftişlar boşlanib ketadi. Krasnodar ölkasi rahbarlari hamda doimiy ravişda Moskvadan kelib Gelenjikda dam olib ketuvçi boşqa amaldorlarning «paytavasiga qurt tuşadi». Ular nima qilib bölsa ham köp sirlarni biluvçi Bertani yöq qilişga qaror qilişadi.
Hibs va suriştiruvlar
1982 yil kuzda Gelenjik şahri militsiyasiga şahardagi restoranlardan birida tunda mehmonlarga uyatli filmlar (pornografiya) qöyib berilayotgani haqida xabar tuşadi.
Militsiya xodimlari ertasi kuni tunda aytilgan manzilga borib, holatga özlari ham guvoh bölişadi va uyatli filmlarni namoyiş etayotgan guruhni uşlab bölimga olib borişadi.
Bölimda söroq qilingan guruh a’zolari tunda restorandagi mehmonlarga uyatli filmlar namoyiş etişlariga «Temir Bella» ruxsat berganini aytişadi.
Öşa paytda «Temir Bella»ning kimligi nafaqat Gelenjikda, balki Krasnodar ölkasida va Moskvadagi katta idoralarda ham ma’lum edi. Şu jumladan Gelenjik şahar militsiyasiga ham.
Gelenjikdagi oşxonalardan biri
Militsiyani öylantirayotgan masala ayolni hibsga olişsa özlariga gap tegmasmikan? Harholda ayolning «dasti uzun», Mosvada ötirgan amaldorlar bilan ham apoq-çapoq edi.
Militsiya xodimlari restorandagi holat haqida boşliqlariga, ular ham öz navbatida vazirlikka xabar berişadi. Kutilmaganda Moskvadan Berta Borodkinani hibsga oliş haqida buyruq beriladi.
«Temir Bella» uşlangandan söng uning xonasida va uyida tintuv ötkaziladi. Xonasidan aytarli heç narsa topilmaydi. Biroq ayolning uyi muzeyning özi edi. Uning uyiga borgan militsionerlarning oğzi oçilib qoladi.
Ayol öşa paytda Moskvadan özini hibsga olişga ruxsat berişganini bilmas, muammoni bitta qönğiroq bilan hal qilaman deb öylaydi. U telefonni olib raqam terar ekan, «Yigitlar, ertaga sizlardan keçirim söraşlaringni kutaman», deydi.
Biroq öşa paytda uning qönğiroğiga Moskvadagi «rahnamolari» javob bermaydi. Berta bir neçta raqamga qilgan qönğiroqlari javobsiz qoladi. Şundan söng ayol nimadir bölganini anglab yetadi.
Berta Borodkinaning uyidan köplab juda katta miqdordagi pullar, noyob va qimmatbaho buyumlar topiladi. U yirik banknotalardan iborat pullarni şişa bankada saqlagani oydinlaşadi.
Buyumlar orasida magazinlardan topib bölmaydigan qimmat çinni idişlar, möynalar, turli rassomlarga tegişli tarixiy suratlar, qimmatbaho xorij gilamlari va boşqa narsalar bor edi.
Berta Borodkina turmuş örtoği bilan. Hibsga olinişidan sal avval
Ayolning uyidan topilgan pullar sanab körilganda 500 ming rubldan oşiq ekani aniqlanadi. (Öşa paytdagi kurs böyiça 700 ming dollardan oşiqroq).
Tergovda ayolning barça qilmişlari – masalliqlarlardan urib kelgani, restoran va oşxonalarga direktor tayinlaşda pora olganlari tasdiqlanadi.
Bundan taşqari, ayol Moskvadan keladigan yuqori lavozimli «nozik» mehmonlarga uyatli filmlar namoyiş etiş, ularni yengiltak qizlar bilan ta’minlaş evaziga ham salmoqli summalarda «haq» olgani, qimmatbaho sovğalar bilan siylangani oşkor böladi.
Tergov davomida qayd etiladigan yozuvlarga ayolning urib qolingan mahsulotlardan hamda direktor va boş oşpaz lavozimi uçun pora olib noqonuniy daromad töplagani yoziladi.
Biroq Moskvadan kelib turgan kattakonlarga «xizmat» körsatgani qayd etilmaydi. Zero tergovçilar unday işlarni yoza olmasdi.
Berta Borodkinani yöq qilişni KGB va Andropov xohlaganmi?
Öşa payda Moskvadagi «rahnamo»lari Berta Borodkinani qutqarib qolişlari mumkin edi. Biroq unday bölmaydi. Aksinça, ular ayolga eng oğir – ölim jazosi berilişini xohlaşadi.
Çunki ayol yöq bölsa va köplab sirlarni, moskvalik amaldorlar bilan sodir bölgan noqonuniy işlarni «özi bilan olib ketsa» ular şunça tinç bölişardi.
Boşqa bir versiyaga köra, «Temir Bella» SSSRda rahbar almaşinuvining qurboni bölgan. Gap şundaki, 1982 yil 10 noyabr kuni SSSR rahbari Leonid Brejnev vafot etadi.
Oradan ikki kun ötib, 12 noyabr kuni mamlakatga Andropov rahbar böladi. Uzoq yillar davomida KGBni boşqargan Andropov «taxtga ötirgan» paytidan boşlab Brejnevga yaqin bölgan odamlarga qarşi «uruş oçadi».
Brejnev (öngda) va Andropov (çapda)
Andropov birinçi navbatda Içki işlar vaziri Nikolay Şçyolokovdan alamini oladi va 1982 yil 17 dekabr kuni uni işdan böşatadi. Keyinçalik Şçyolokov barça unvonlardan mahrum qilinadi va unga qarşi jinoyat işi qözğatiladi. Keyin boşqalarga navbat keladi.
Berta Borodkina boşçilik qilayotgan trestga qaraşli restoranda moskvalik nufuzli mehmonlarga uyatli film qöyib berilişi va bu işni militsiya taftiş qilişi Andropov «Brejnevçilar»dan öç olişni boşlagan paytga töğri keladi.
Berta Borodkina ham Brejnevning atrofidagilar bilan apoq-çapoq bölgan va u Andropovning jamoasi uçun «Brejnevçi» edi. Şu sababli Gelenjikdagi restoranda sodir bölgan hodisa xabari Moskvaga yetib borgandan «Temir Bella»ni hibsga olişga buyruq berişadi.
Öşa paytda, Gelenjik şahar soveti birinçi kotibi Nikolay Pogodin va Krasnodar ölkasi partiya qömitasi birinçi kotibi Sergey Medunov ham «Brejnevçi» sifatida Bertaning işi böyiça tergovga jalb qilinadi.
Köp ötmay Nikolay Pogodin sohil böyiça sayr qilib yurganida noma’lum şaxslar tomonidan öldirilib, jasadi dengizga taşlab yuboriladi. Medunov esa «Temir Bella» işi böyiça qamaladi.
Sud va ölim jazosi
Berta Borodkinaga tegişli işning tergovi ikki yil davom etadi va 1984 yilda sud majlislari bölib ötadi. Ularda ayoldan «jabrlangan» köplab insonlar qatnaşadi.
Oxir-oqibat Berta Borodkina umumiy hisobda 1 million rubldan oşiqroq miqdordagi pul va turli buyumlarni pora sifatida olişda aybdor deb topiladi.
Sud jarayonlari ketayotganda ayol köpi bilan 5 yil qamoq jazosi olişi mumkinligiga umid qiladi. Biroq 1984 yil 20 aprel kuni ötkazilgan sönggi sud majlisida unga ölim jazosiga beriladi.
Keyinçalik, guvohlarning eslaşiça, öşanda 57 yoşda bölgan Berta Borodkina öziga ölim jazosi berilgan kuni tuni bilan hibsxonada hukm nohaq bölganini aytib baqirib çiqqan.
Hukm ayolni otib öldiriş yöli bilan ijro etilişi kerak edi. Berta Borodkina apellyatsiya beradi. Biroq SSSR oliy soveti prezidiumining 1985 yil 1 iyuldagi qarori bilan uning apellyatsiyasi rad etiladi va bir yil avvalgi hukm öz kuçida qoldiriladi.
Şu tariqa, sodir etgan jinoyatlari oliy jazoga unça ham tortmaydigan, tortgan taqdirda ham uning ayolligi, yoşi keksaligini inobatga olinib, qamoq jazosi berilişi kerak bölgan Berta qatl etiladi.
Berta Borodkina hibsga olingandan söng şu körinişda bölgan
Öşandan keyin Berta Borodina haqida heç qanday rasmiy xabar berilmaydi. Keyinçalik ayol haqida turli miş-mişlar tarqaladi.
Ularga köra ayol qatl etilmagan. Moskvalik amaldorlar uni qutqarib qolişgan va u boşqa ism-şarif bilan yaşaşda davom etgan. Boşqa miş-mişlarda esa hukm ijro etilgani va ayolning qatl qilingani aytiladi.
Ayolning tirik qolgani haqidagi gaplar haqiqatga unça töğri kelmaydi. Çunki köp ötmasdan SSSR parçalanib ketdi va juda köp işlar oşkor böldi. Berta Borodkina tirik qolganda 1991 yildan keyin u haqda xabar çiqardi.
Qolaversa, rasmiy ma’lumotlarda oliy sovet prezidiumining qaroridan söng hukm ijro etilgani va Berta Borodkina 1985 yilda qatl etilgani keltiriladi.
